Nederlands VMBO BB cheat sheet

Verkennend lezen: titel, tussenkopjes, eerste en laatste alinea, beeld en bron. Bepaalt het onderwerp en tekstsoort voordat je vragen leest.

Onderwerp = in één zin of enkele woorden waar de hele tekst over gaat; hoofgedachte = de belangrijkste bewering die de schrijver over dat onderwerp doet, meestal in de inleiding of het slot.

Vraagtypen herkennen: feitelijke vraag (letterlijk in de tekst), meningsvraag (wat vindt de schrijver), functievraag (wat doet alinea X), hoofdgedachte, woordbetekenis en signaalwoorden.

Functiewoorden van alinea's: inleiding (onderwerp introduceren), kern (uitleg, voorbeelden, argumenten), slot (conclusie, samenvatting, oproep). Een alinea kan ook een tegenwerping of voorbeeld inleiden.

Signaalwoorden geven tekstverband aan: oorzaak-gevolg (daardoor, omdat, doordat), tegenstelling (maar, echter, toch), opsomming (ten eerste, bovendien), voorbeeld (bijvoorbeeld, zoals), conclusie (dus, daarom, kortom).

Meerkeuzevraag: lees eerst de vraag, streep daarna de twee duidelijk foute opties weg, en controleer het gekozen antwoord door de precieze zin in de tekst aan te wijzen. Een optie die waar is maar de vraag niet beantwoordt, is fout.

Bij een citaatvraag: neem de eerste twee en de laatste twee woorden van de zin over, precies zoals in de tekst, inclusief hoofdletters en leestekens.

Woordbetekenis in context: lees de zin vóór en ná het woord en let op synoniemen, tegenstellingen of voorbeelden in de buurt; kies daarna de betekenis die in die zin past.

Luisteren en kijken: let op intonatie, herhaling, beeld bij tekst en non-verbale signalen; noteer tijdens het kijken steekwoorden, want de vraag komt vaak na het fragment.

Vaste indeling van een zakelijke brief: eigen adres, plaats en datum, adres van de geadresseerde, aanhef (Beste mevrouw De Vries, / Geachte heer Jansen,), inleiding, kern, slot, afsluitende groet en ondertekening met naam.

Aanhef en afsluiting: formeel 'Geachte heer/mevrouw' met achternaam, afsluitend 'Met vriendelijke groet,'; informeel 'Beste' met voornaam, afsluitend 'Groetjes,' of 'Hartelijke groet,'. Nooit 'Geachte' met alleen een voornaam.

Persoonsvorm en onderwerp staan in getal gelijk: enkelvoud bij enkelvoud, meervoud bij meervoud. Let op collectieve woorden en op 'een aantal' (meestal meervoud).

Voltooide tijd: 'ik heb gelopen' (hebben bij de meeste werkwoorden), 'ik ben vertrokken' (zijn bij beweging en toestandsverandering), 'ik heb gehad' (hebben bij hebben en zijn als hoofdwerkwoord).

Tegenwoordige tijd: stam bij ik, stam + t bij jij/hij/zij (behalve bij inversie: 'Loop jij?'), hele werkwoord bij wij/jullie/zij. Verleden tijd: sterke werkwoorden veranderen van klank, zwakke krijgen -te/-de.

Regels voor -te/-de in de verleden tijd: gebruik 't kofschip (of 't fokschaap); eindigt de stam op t, k, f, s, p, dan -te, anders -de. Bij voltooide tijd -t of -d volgens dezelfde regel.

Hoofdletters: aan het begin van een zin, bij namen van personen, plaatsen, merken en bij eigennamen; niet bij dagen, maanden, seizoenen en jaargetijden (maandag, januari, zomer).

Aaneenschrijven of los: samenstellingen in één woord (fietspomp, schoolplein), woordgroepen los (oude fiets, rode auto). Bij twijfel: één begrip = één woord.

Leestekens: punt aan het eind van een mededelende zin, vraagteken bij een vraag, komma tussen twee persoonsvormen en bij een opsomming, geen komma vóór 'en' in een gewone opsomming.