VWO Nederlands flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Hoofdgedachte

De centrale bewering die de hele tekst samenvat en die je in één zin kunt formuleren; verschilt van het onderwerp, dat slechts aangeeft waar de tekst over gaat.

Onderwerp van een tekst

Datgene waar de tekst in enkele woorden over gaat, zonder dat je er een bewering of standpunt aan toevoegt.

Functie van een alinea

De rol die een alinea vervult ten opzichte van de rest, bijvoorbeeld inleiding, voorbeeld, tegenargument, conclusie of samenvatting, herkenbaar aan signaalwoorden.

Signaalwoord tegenstelling

Woord als 'maar', 'echter', 'toch' of 'daarentegen' dat aangeeft dat de volgende zin ingaat tegen wat ervoor werd beweerd.

Signaalwoord oorzaak-gevolg

Woord als 'doordat', 'daardoor', 'zodat' of 'als gevolg van' dat een oorzakelijk verband tussen twee beweringen markeert.

Opsomming herkennen

Een tekstverband waarbij meerdere gelijkwaardige elementen na elkaar worden genoemd, gemarkeerd door woorden als 'ten eerste', 'bovendien' en 'tot slot'.

Feit versus mening

Een feit is controleerbaar en kan waar of onwaar zijn; een mening bevat een waardeoordeel en is herkenbaar aan woorden als 'volgens mij' of 'helaas'.

Standpunt

De bewering die de schrijver verdedigt en die met argumenten wordt onderbouwd; vaak herkenbaar aan 'ik vind' of 'volgens mij moet'.

Argument

Een uitspraak die het standpunt ondersteunt en die voor de lezer controleerbaar of aannemelijk moet zijn.

Weerlegging

Het ontkrachten van een tegenargument door aan te tonen dat het onjuist, onvolledig of niet ter zake is.

Enkelvoudige argumentatie

Een argumentatiestructuur met één argument dat het standpunt ondersteunt, zonder bijkomende onafhankelijke argumenten.

Meervoudige argumentatie

Een argumentatiestructuur met meerdere onafhankelijke argumenten die elk op zichzelf het standpunt ondersteunen.

Onderschikkende argumentatie

Een argumentatiestructuur waarbij een argument wordt ondersteund door een onderliggend argument, zodat de argumenten van elkaar afhankelijk zijn.

Argumentatie op basis van autoriteit

Een redenering waarin een deskundige of gezaghebbende bron wordt aangehaald om het standpunt aannemelijk te maken.

Betrouwbaarheid van een bron

De mate waarin je een bron kunt vertrouwen, afhankelijk van deskundigheid van de auteur, actualiteit, herkomst en controleerbaarheid van de feiten.

Beschouwende tekst

Een tekst die meerdere gezichtspunten afweegt zonder expliciet één standpunt te verdedigen, met als doel de lezer te laten nadenken.

Betoog

Een tekst met een duidelijke stelling, argumenten, een weerlegging van tegenargumenten en een conclusie, gericht op overtuiging van de lezer.

Kernzin van een alinea

De zin die de hoofdzaak van de alinea formuleert, meestal de eerste zin, gevolgd door toelichting, voorbeeld of bewijs.

Die of dat

Verwijswoordkeuze: 'die' hoort bij de-woorden en 'dat' bij het-woorden; bij meervoud gebruik je altijd 'die'.

Hen en hun

'Hen' gebruik je na een voorzetsel en als lijdend voorwerp; 'hun' gebruik je als meewerkend voorwerp zonder voorzetsel.

D-t en t-regel

Regel voor de uitgang van werkwoorden in de tegenwoordige tijd: vervang het werkwoord door 'lopen' om te horen of er -t nodig is.

't Kofschip

Ezelsbrug voor de verleden tijd: eindigt de stam op een medeklinker uit 't kofschip (x), dan schrijf je -te of -ten, anders -de of -den.

Hoofdzin en bijzin

In de hoofdzin staan persoonsvorm en onderwerp naast elkaar; in de bijzin verandert de woordvolgorde en staan persoonsvorm en onderwerp vaak omgekeerd.

Nevenschikkend verband

Verbinding van twee gelijkwaardige hoofdzinnen met voegwoorden als 'en', 'maar', 'want' of 'dus', waarbij de woordvolgorde gelijk blijft.

Formeel schrijfregister

Schrijfstijl met 'u', zonder spreektaal, afkortingen of emoticons, passend bij een zakelijke brief of betoog.

Actieve zin

Zin waarin de handelende persoon als onderwerp optreedt, waardoor de tekst directer en bondiger wordt dan bij een lijdende vorm.

Holle frase

Een vage, vaak overbodige uitdrukking als 'in het kader van' of 'op het gebied van' die de tekst onnodig opblaast.

Dubbele ontkenning

Constructie met twee ontkennende elementen in één zin, waardoor de betekenis onduidelijk wordt of onbedoeld positief uitvalt.

Inleiding van een betoog

Het eerste deel van een betoog dat de aanleiding schetst en de stelling introduceert, zodat de lezer weet wat verdedigd wordt.

Conclusie in een betoog

De afsluitende alinea die het standpunt herhaalt en samenvat hoe de argumenten dat standpunt ondersteunen.

Ingezonden brief

Korte tekst met aanleiding, standpunt, argumenten en een oproep, gericht aan een redactie of bestuur en geschreven in formeel register.

Herlezen en controleren

Laatste stap waarin je nagaat of inleiding, argumentatie en conclusie op elkaar aansluiten en of de tekst geen taalfouten bevat.