VWO Onderzoek en Ontwerpen cheat sheet

Programma van eisen (PvE): lijst van meetbare eisen en wensen; eisen zijn hard (must), wensen zijn zacht (nice-to-have).

Functieanalyse: splits hoofd functie op in deelfuncties met behulp van een functieboom; elke deelfunctie krijgt een werkwoord + zelfstandig naamwoord.

Morfoloogisch overzicht: matrix met deelfuncties (rijen) en principe-oplossingen (kolommen); combineer tot een integraal concept.

Iteratief ontwerpproces: analyse → programma van eisen → concepten → detailontwerp → prototype → test → bijstellen.

Ontwerpcriteria: functionaliteit, betrouwbaarheid, veiligheid, kosten, duurzaamheid, ergonomie, esthetiek en maakbaarheid.

Trade-off matrix (gewogen beslissingsmatrix): scores per criterium × gewicht; hoogste totaalscore is niet automatisch de beste keuze bij knock-out criteria.

Verschil ontwerp vs. onderzoek: ontwerpen levert een artefact (product/proces), onderzoek levert kennis (verklaring/voorspelling).

Eisen moeten SMART zijn: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden.

Hoofdvraag is eenduidig, afgebakend en onderzoekbaar; deelvragen zijn antwoordbaar met één methode en leiden samen tot het antwoord op de hoofdvraag.

Onderzoeksmethoden: experiment, observatie, enquête, interview, literatuuronderzoek, case study, simulatie.

Validiteit: meet je wat je wilt meten? Interne validiteit = causale conclusie; externe validiteit = generaliseerbaarheid.

Betrouwbaarheid: herhaalbaarheid van metingen; systematische fout beïnvloedt validiteit, toevalsfout beïnvloedt precisie.

Steekproef: aselecte steekproef nodig voor generalisatie; grootte beïnvloedt betrouwbaarheidsinterval (vuistregel n ≥ 30 voor normaliteit).

Variabelen: onafhankelijk (oorzaak), afhankelijk (effect), controlevariabele (constant houden), storende variabele (uitmiddelen of blokkeren).

Data-analyse: beschrijvende statistiek (gemiddelde, mediaan, standaarddeviatie) en inferentiële statistiek (significantie, p-waarde, effectgrootte).

Correlatie ≠ causaliteit; oorzaak-gevolg vereist gecontroleerd experiment of sterke theoretische onderbouwing.

Systeem: geheel van samenhangende onderdelen met een grens, invoer, uitvoer en terugkoppeling.

Open vs. gesloten systeem: open systeem wisselt materie/energie/informatie uit met omgeving; gesloten systeem niet.

Energiebalans: E_in = E_uit + E_opgeslagen + E_verlies; rendement η = nuttige energie / toegevoerde energie × 100%.

Wet van behoud van energie: energie gaat niet verloren maar wordt omgezet; verlies is vaak warmte door wrijving.

Elektrische basis: U = I × R (wet van Ohm), P = U × I; serieweerstand R_tot = R1 + R2; parallel 1/R_tot = 1/R1 + 1/R2.

Mechanica: F = m × a; moment M = F × arm; hefboom in evenwicht als F1 × r1 = F2 × r2.

Terugkoppeling: negatieve terugkoppeling stabiliseert (thermostaat), positieve terugkoppeling versterkt (lawine).

Systeemdenken: oorzaken en gevolgen kunnen vertraagd en niet-lineair zijn; let op emergente eigenschappen.

Model: vereenvoudigde weergave van werkelijkheid met relevante variabelen; doel bepaalt het abstractieniveau.

Soorten modellen: fysisch, wiskundig, computermodel, schaalmodel, conceptueel model.

Stappen modelvorming: probleem afbakenen → variabelen kiezen → relaties opstellen → model bouwen → valideren → simuleren.

Validatie vs. verificatie: validatie = model lijkt op werkelijkheid; verificatie = model is technisch correct gebouwd.

Simulatie: herhaald doorrekenen van model met invoer; gevoeligheidsanalyse laat zien welke parameter het meest invloed heeft.

Prototype: testversie om aannames te toetsen; onderscheid low-fidelity (snel, goedkoop) en high-fidelity (realistisch, duur).

Schaalmodel: gelijkvormigheid in geometrie, kinematiek en dynamiek; alleen dan zijn meetresultaten geldig.

Modelgrenzen: elke model heeft aannames en geldigheidsgebied; extrapolatie buiten dat gebied is onbetrouwbaar.

Projectfasen: initiatie → planning → uitvoering → monitoring → afsluiting; elke fase heeft een mijlpaal of deliverable.

Plan van aanpak: doel, scope, activiteiten, tijdsplanning, taakverdeling, middelen, risico's en kwaliteitsbewaking.

Gantt-chart: balken per activiteit met start/eind; toont afhankelijkheden en kritieke pad (langste keten zonder speling).

RACI-matrix: verantwoordelijk (R), eindverantwoordelijk (A), geraadpleegd (C), geïnformeerd (I) per taak.

Communicatie: zender → boodschap → kanaal → ontvanger → terugkoppeling; ruis verstoort de overdracht.

Technisch rapport: titel, samenvatting, inleiding, methode, resultaten, discussie, conclusie, bronnenlijst.

Bronvermelding: APA-stijl met auteur, jaar, titel, bron; plagiaat voorkomen door citeren en parafraseren met bron.

Samenwerking: duidelijke rolverdeling, afspraken over overleg en conflicthantering; feedback volgens ik-boodschap.

Ethische stromingen: consequentialisme (gevolgen), deontologie (plichten/regels), deugdethiek (karakter van de actor).

Duurzaamheid: people, planet, profit; levenscyclusanalyse (LCA) brengt milieueffecten van grondstof tot afval in kaart.

Privacy: AVG/GDPR eist doelbinding, dataminimalisatie, transparantie en recht op inzage/verwijdering.

Technologie kan waarden veranderen: let op autonomie, rechtvaardigheid, veiligheid en verantwoordelijkheid bij innovaties.

Risico-ethiek: preventiebeginsel bij onzekere maar ernstige gevolgen; risico = kans × effect.

Digitale kloof: ongelijke toegang tot technologie kan maatschappelijke ongelijkheid versterken.

Participatie: betrek belanghebbenden (stakeholders) vroeg bij ontwerp om draagvlak en ethische blinde vlekken te vinden.

Intellectueel eigendom: octrooi (techniek), auteursrecht (uiting), merk (naam/logo); open source als alternatief model.