VWO Scheikunde common mistakes
VWO Scheikunde · Understand the traps and how to avoid them.
De kandidaat schrijft bij een pH- of significantie-uitkomst alle decimalen van de rekenmachine over (bijvoorbeeld pH = 2,8734) zonder het aantal significante cijfers van de gegevens te volgen.
De rekenmachine geeft automatisch veel cijfers en de kandidaat vergeet de regel dat het aantal decimalen van een pH gelijk is aan het aantal significante cijfers van de concentratie; ook bij tussenstappen wordt tussentijds afgerond.
What to do instead
Noteer eerst de gegevens met hun significantie, bepaal dan het eindantwoord en rond pas op het laatst af. Leer de pH-regel expliciet: [H3O+] = 1,0·10^-3 mol/L (2 sign. cijfers) geeft pH = 3,00 (2 decimalen). Schrijf tussenantwoorden met één cijfer extra op.
De kandidaat rekent bij een zuur-base-titratie met de molariteit van het zuur in plaats van met de hoeveelheid in mol, of vergeet de verdunningsfactor als het monster is aangevuld tot een maatkolf.
De formule c = n/V wordt toegepast op de verkeerde oplossing; de kandidaat ziet niet dat het getitreerde volume en het oorspronkelijke monstervolume verschillen.
What to do instead
Werk altijd via het stappenplan: n(getitreerd) = c·V, dan molverhouding uit de reactievergelijking, dan n in het monster, dan delen door het oorspronkelijke volume. Markeer in de opgave expliciet 'monster' versus 'titraat' en noteer de verdunningsstap als aparte factor.
De kandidaat tekent een Lewisstructuur met te veel of te weinig elektronen, of laat formele ladingen weg bij ionen en bij moleculen met een octet-uitbreiding.
Het aantal valentie-elektronen wordt niet systematisch geteld en de kandidaat past de octetregel toe op atomen vanaf de derde periode zonder de mogelijkheid van meer dan acht elektronen te overwegen.
What to do instead
Tel eerst het totale aantal valentie-elektronen (inclusief lading), teken daarna de bindingen en verdeel de resterende elektronen als vrije paren; controleer per atoom de formele lading. Oefen met SO4^2-, PCl5 en NH4+ als vasteijkpunten.
De kandidaat voorspelt de vorm en polariteit van een molecuul alleen op basis van het aantal bindingsparen, zonder de vrije elektronenparen mee te nemen in de VSEPR-afstoting.
De kandidaat past de ideale hoeken (109,5°, 120°, 180°) toe alsof er geen vrije paren zijn, waardoor bijvoorbeeld H2O lineair of NH3 trigonaal vlak wordt getekend.
What to do instead
Bepaal eerst het aantal elektronendomeinen (bindingen plus vrije paren), leid daaruit de basiseenheid af en pas daarna de afstoting door vrije paren toe. Maak een tabel van domeinen naar vorm en controleer de polariteit door bindingsdipolen vectorieel op te tellen.
De kandidaat benoemt een organisch molecuul met een verkeerde stam of vergeet de locantnummers, bijvoorbeeld '2-methylpropaan' of een naam zonder de hoogste prioriteitsgroep als achtervoegsel.
De IUPAC-regels worden in de verkeerde volgorde toegepast: eerst de langste keten kiezen, dan nummeren vanaf de kant die de belangrijkste groep het laagste nummer geeft, en pas daarna substituenten alfabetisch rangschikken.
What to do instead
Werk altijd in vaste stappen: (1) langste koolstofketen met de hoofdgroep, (2) nummeren voor laagste locant van de hoofdgroep, (3) substituenten alfabetisch met locants, (4) voorvoegsels di-/tri- niet meetellen bij alfabetiseren. Oefen met vertakte zuren, alcoholen en aminen.
De kandidaat schrijft bij een organische reactie een structuurformule op waarin een H-atoom of een zijgroep ontbreekt, of laat bij een additiereactie het gevormde stereo- of regio-isomeer weg.
De kandidaat let vooral op de reactieve groep en vergeet de rest van het molecuul intact te houden; bij additie aan een asymmetrisch alkeen wordt de regel van Markovnikov niet toegepast.
What to do instead
Teken eerst de volledige beginstructuur, markeer de reagerende binding en teken daarna het product door alleen daar te wijzigen. Controleer atoombalans links en rechts. Pas bij HX-additie de regel van Markovnikov toe en benoem het hoofdproduct expliciet.
De kandidaat stelt bij een zuur-base-evenwicht de evenwichtsvergelijking op met de concentratie van het niet-geïoniseerde zuur gelijk aan de beginconcentratie, ook als een groot deel is geïoniseerd.
De benadering [HA] ≈ c0 wordt toegepast zonder te controleren of de ionisatiegraad klein is; bij zwakke zuren met een relatief grote Kz gaat dit mis.
What to do instead
Schrijf altijd de ICE-tabel (begin, verandering, evenwicht) uit en vul de onbekende x in. Controleer achteraf of x < 5% van c0 is; zo niet, los dan de kwadratische vergelijking op in plaats van de benadering te gebruiken.
De kandidaat verwart de rol van een reductor en een oxidator of draait de halfreacties om bij het opstellen van een redoxvergelijking, waardoor de elektronen niet wegvallen.
De kandidaat kijkt naar de stof die 'verdwijnt' in plaats van naar de deeltjes die elektronen opnemen of afstaan, en vergeet de halfreacties te vermenigvuldigen zodat het aantal elektronen gelijk is.
What to do instead
Bepaal per deeltje de oxidatiegetallen voor en na de reactie; stijging betekent oxidatie (reductor), daling reductie (oxidator). Schrijf beide halfreacties apart, vermenigvuldig zodat de elektronen gelijk zijn en tel ze op. Controleer daarna lading- en atoombalans.
De kandidaat past het principe van Le Chatelier verkeerd toe door bij temperatuurstijging altijd de kant van de endotherme reactie als 'verschuiving naar rechts' te benoemen, ongeacht de richting van de reactie.
De kandidaat leert de regel als ezelsbruggetje zonder de reactievergelijking met ΔH te koppelen; ook de invloed van druk wordt toegepast op systemen zonder gasfasen.
What to do instead
Schrijf bij elke evenwichtsopgave de reactievergelijking met ΔH en het aantal gasmoleculen links en rechts op. Beredeneer per ingreep: temperatuur beïnvloedt K, druk beïnvloedt alleen gassen met Δn ≠ 0, concentratie beïnvloedt de ligging maar niet K. Formuleer de verschuiving in termen van reactie- en productzijde.
De kandidaat beantwoordt een 'beredeneer'- of 'leg uit'-vraag met alleen een eindgetal of een conclusie, zonder de tussenstappen en de gebruikte gegevens te vermelden.
De kandidaat leest de vraag als rekenvraag en niet als uitlegvraag, terwijl het correctievoorschrift punten toekent per beredeneerstap (gegeven, formule, berekening, conclusie).
What to do instead
Structureer elk antwoord in vier blokken: gegeven/gevraagd, gebruikte formule of principe, uitwerking met eenheden, conclusie in woorden. Bij 'leg uit' altijd een causale zin met 'omdat' of 'doordat' opnemen die de waargenomen trend verklaart.