Menú del día in Sevilla met twee allergieën
Je bent met je ouders op vakantie in Sevilla. Je hebt een notenallergie (frutos secos) en een schaaldierenallergie (marisco). Vis kun je wel eten. Vorig jaar heb je thuis een reactie gekregen van kruimels van een broodje waar noten in verwerkt zaten, dus je bent voorzichtig geworden. Jullie nemen alle drie het menú del día van 12,50 € per persoon.
Op de kaart staat:
«Menú del día: 12,50 €. Primero: sopa de ajo o ensalada mixta. Segundo: pollo a la plancha con patatas o paella de marisco. Postre: flan o fruta. El pan contiene trazas de frutos secos. La sopa de ajo se prepara con caldo de pollo. La ensalada mixta lleva atún.»
Je vader wil graag de paella bestellen en zegt: 'Dan neem jij toch de kip, dan kunnen we delen.' De ober komt bij de tafel en vraagt: «¿Alguna alergia?»
1. Welke gerechten kun je op basis van de kaart veilig kiezen, en welke vallen af? Noem per gerecht het Spaanse woord dat de beslissing bepaalt.
Read the worked answer
Valt af:
- Paella de marisco - marisco = schaaldieren. Dat is precies je allergie, dus deze valt zonder discussie af, ook als je vader hem bestelt.
Kan wel, met een aandachtspunt:
- Sopa de ajo - «se prepara con caldo de pollo», kippenbouillon. Geen noten, geen schaaldieren. Veilig.
- Pollo a la plancha con patatas - gegrilde kip met aardappel. Geen allergeen genoemd. Veilig.
- Ensalada mixta - «lleva atún», tonijn. Dat is vis, geen schaaldier. Omdat je vis wél kunt eten, mag deze.
Het brood is de valkuil: «El pan contiene trazas de frutos secos». Trazas betekent sporen - het gaat om minuscule restjes, en juist daarvan heb je vorig jaar een reactie gehad. Vraag dus om brood zonder noten of sla het over. Iets simpels als 'het staat niet als gerecht op de kaart' betekent niet dat het veilig is.
2. Wat antwoord je de ober? Schrijf een korte Spaanse zin waarin de twee producten staan die je niet mag.
Read the worked answer
Een bruikbaar antwoord:
«Sí, tengo alergia a los frutos secos y al marisco. No puedo comer paella.»
Waarom deze zin werkt:
- Tengo alergia a… is de standaardformule: 'ik heb een allergie voor…'.
- los frutos secos = noten, el marisco = schaaldieren. Noem ze allebei los; met alleen 'noten' dekt de ober je schaaldierenallergie niet af.
- De derde zin maakt het concreet: hij koppelt je allergie aan een gerecht dat hij anders misschien zou aanraden.
Bijvangst: de ober vraagt «¿Alguna alergia?» - letterlijk 'enige allergie?'. Dat is een ja/nee-vraag, dus begin met Sí. Wie hier alleen 'nee' mompelt omdat hij de vraag niet goed heeft gehoord, krijgt alsnog een bord met het verkeerde eten. Zeg het liever één keer te veel dan één keer te weinig.
3. Waarom is het voorstel van je vader riskant, ook als jij zelf de kip neemt?
Read the worked answer
Omdat het niet alleen om jouw bord gaat.
Je vader stelt voor om te delen: hij neemt de paella de marisco en jij de kip, en jullie eten van elkaars bord. Zodra er met hetzelfde bestek in de paella wordt geschept en daarna in de kip, komt er schaaldiereneiwit op jouw eten terecht. Bij een echte allergie is dat genoeg voor een reactie.
Wat je moet afspreken:
- Geen gedeelde borden of bestek bij tafel.
- Vraag of de paella apart geserveerd wordt en niet naast jouw bord komt.
- Zeg het ook bij het bestellen, niet pas als het eten er staat.
De leesvaardigheidskant: je moet hier twee stukken informatie combineren die niet in één zin staan - de inhoud van het gerecht (paella de marisco) en het gedrag dat je vader voorstelt (delen). De kaart zegt nergens 'niet delen'; dat moet je zelf bedenken. Dat is precies het verschil tussen een woord opzoeken en een tekst begrijpen.