Hanglamp van PET-flessen: zwaartepunt en veilige constructie
Voor handvaardigheid ontwerp en maak je een hanglamp van afgedankte PET-flessen. De lamp moet minimaal 30 cm hoog zijn, aan één punt aan het plafond hangen, en het licht van een ledlamp van 40 watt zowel naar beneden als opzij verspreiden. Je hebt zes lessen van 100 minuten. Beschikbaar: twaalf schone flessen, 2 meter ijzerdraad van 2 mm, krimpkous, een lijmpistool, een tang en een stanleymes. Je eerste prototype hangt scheef: het zwaartepunt ligt niet onder het ophangpunt en de nek van de bovenste fles vervormt door de warmte van de lijm. Ook zijn de snijranden van de fleskapjes scherp. De docent wijst erop dat de lamp veilig moet blijven als iemand er per ongeluk tegenaan stoot. Je twijfelt tussen het frame verstevigen met drie spaken of het ophangpunt verplaatsen naar de rand van de bovenste fles.
1. Verklaar waarom het prototype scheef hangt en beoordeel welke van de twee oplossingen je kiest.
Read the worked answer
Het prototype hangt scheef omdat het zwaartepunt van de flesconstructie niet loodrecht onder het ophangpunt ligt. Drie spaken: ik span drie dunne draden van de ophangring naar de bovenrand, zodat de belasting in drie richtingen wordt verdeeld; dit trianguleert het frame en brengt de massa onder de ring. Ophangpunt naar de rand: dat maakt het erger, want de afstand tussen ophangpunt en zwaartepunt wordt groter; de fles gaat dan torsen of scheef hangen. Ik kies dus de spaken, maar ik voeg een kleine ring toe en test eerst met een tijdelijke draad. De spaken mogen het lichtbeeld niet blokkeren; ik plaats ze buiten de lichtbundel of maak ze visueel dun. Ik weeg de lamp tussentijds en corrigeer het onderste deel, zodat de massa onder het ophangpunt blijft.
2. Hoe verwerk je de scherpe randen en de warmtegevoeligheid van PET in je definitieve ontwerp?
Read the worked answer
Ik werk de randen af door ze te schuren en om te vouwen tot een smalle zoom, of door er krimpkous over een ijzerdraadrand te schuiven. Warmte: ik vermijd directe lijm op dun PET; in plaats daarvan verbind ik met inschuiflipjes en een koude lijm of een lijmpunt laag in de fles, ver van de led. De led hangt minimaal 10 cm vrij en ik test of de fles niet warm wordt. Licht: ik schuur de binnenkant van enkele flessen mat voor diffusie en laat andere transparant; zo voorkom ik verblinding en houd ik naar beneden een open strooihoek. Veiligheid: draadeinden krijgen krimpkous, randen worden afgerond, en de ophanging kan een stoot opvangen zonder dat een scherf loslaat.
3. Beoordeel je materiaalkeuze voor de lichtdiffusie: waarom zou je niet alle flessen even transparant laten?
Read the worked answer
Niet alle flessen even transparant maken is een bewuste contrastkeuze. Werking: een volledig transparante kap geeft een harde, zichtbare led en veel glare; mat geschuurde delen diffuseren het licht en verzachten de bron. Door afwisselend mat en helder te werken ontstaat ritme en richting: heldere vensters sturen licht zijwaarts, matte delen geven een gelijkmatige gloed. Concept: de lamp is gemaakt van afval; zichtbare verschillen in de flessen houden dat verhaal leesbaar. Controle: ik kijk of het licht naar beneden nog sterk genoeg is en of de overgangen niet als vlekken werken; te veel mat maakt de lamp dof en verliest de vonk van glas. Ik test dit met de definitieve led, niet met daglicht.