HAVO Tehatex key terms

Een van de visuele middelen waarmee een maker een beeld opbouwt, zoals kleur, vorm, lijn, licht, ruimte, textuur en compositie. Bij beschouwing benoem je ze om te beargumenteren hoe een werk werkt.

De ordening van beeldelementen binnen het kader: waar staan vormen, hoe lopen lijnen, waar vallen rustpunten. Soorten zijn onder andere centraal, diagonaal, driehoeks- en overall-compositie.

De begrenzing van het beeldvlak die bepaalt wat wel en niet zichtbaar is. De keuze van het kader beïnvloedt de nadruk, de uitsnede en de suggestie van ruimte buiten het beeld.

Het effect dat ontstaat wanneer kleuren naast elkaar staan en elkaars werking versterken of veranderen. Voorbeelden zijn warm-koudcontrast, complementair contrast en licht-donkercontrast.

Een rond schema waarin kleuren in hun onderlinge verwantschap zijn gerangschikt. Primaire kleuren staan tegenover hun complementaire kleuren; zo zie je welke mengsels en contrasten mogelijk zijn.

De mate waarin een kleur zuiver of grijsachtig is. Een sterk verzadigde kleur is helder en intens, een weinig verzadigde kleur is gedempt of gebroken door menging met grijs of complementair.

De lichtheid of donkerheid van een kleur of tint, los van de kleursoort. Met toonwaarden breng je volume, diepte en sfeer aan; een toonwaarteschaal loopt van wit naar zwart.

Een schildertechniek waarbij sterke verschillen tussen licht en donker volume en dramatiek geven. Het licht valt vaak van één kant en laat delen van het tafereel in diepe schaduw.

De kant waarvan het licht in een voorstelling komt: van voren, opzij, van boven of tegenlicht. De richting bepaalt waar schaduwen vallen en hoe plastisch vormen lijken.

Het wekken van diepte op een plat vlak met middelen zoals overlapping, grootteverschil, lijnperspectief, atmosferisch perspectief en scherpte. Het beeld blijft vlak, maar lijkt driedimensionaal.

Een tekenmethode waarbij evenwijdige lijnen naar één of meer verdwijnpunten op de horizon lopen. Zo ontstaat een overtuigende suggestie van diepte en ruimte.

De lijn in een voorstelling die de ooghoogte van de beschouwer aangeeft en waar verdwijnpunten op liggen. Een hoge horizon laat veel voorgrond zien, een lage horizon veel lucht.

Een ruimtelijk middel waarbij een vorm een andere vorm gedeeltelijk bedekt. Het bedekkende deel lijkt dichterbij te staan, waardoor diepte ontstaat zonder dat er perspectief nodig is.

De oppervlaktestructuur van een materiaal of de suggestie daarvan in een beeld: glad, ruw, korrelig of vezelig. Textuur beïnvloedt hoe licht wordt weerkaatst en hoe een werk aanvoelt.

Een duidelijk verschil tussen twee beeldaspecten, bijvoorbeeld licht-donker, groot-klein, scherp-vaag of ruw-glad. Contrasten sturen de aandacht en bepalen de spanning in een beeld.

Een snelle, globale tekening om ideeën, verhoudingen of composities te onderzoeken. Een schets is een werkdocument: hij hoeft niet af te zijn en mag fouten bevatten.

Het deel van de werkelijkheid of van een ontwerp dat binnen het beeldkader valt. Door de uitsnede te kiezen bepaalt de maker wat de beschouwer wel en niet te zien krijgt.

De bewuste beslissing welk materiaal of welke techniek een maker gebruikt, bijvoorbeeld hout, klei, textiel of verf. Het materiaal bepaalt mede de vorm, de textuur en de betekenis van het werk.

Het geheel van keuzes waarmee een maker vorm, functie en materiaal op elkaar afstemt. Bij vormgeving let je op bruikbaarheid, stevigheid, afwerking en de relatie tussen ontwerp en gebruiker.

Het doel waarvoor een voorwerp of kunstwerk is gemaakt: gebruiken, dragen, sieren, herdenken of beschouwen. De functie bepaalt welke eisen aan vorm en materiaal worden gesteld.

De afstemming van een ontwerp op het menselijk lichaam: greep, gewicht, hoogte en houding. Een ergonomisch ontwerp is comfortabel en veilig in gebruik.

Een manier om materialen aan elkaar vast te maken, zoals lijmen, spijkeren, schroeven, naaien of lassen. De keuze hangt af van materiaal, belasting en of de verbinding zichtbaar mag zijn.

De manier waarop een voorwerp stevigheid krijgt: welke delen dragen, hoe krachten worden doorgegeven en waar verstevigingen nodig zijn. Een goede constructie voorkomt doorzakken of breken.

De vaardigheid en werkwijze waarmee een materiaal wordt bewerkt, bijvoorbeeld zagen, boetseren, weven of drukken. Techniek bepaalt welke vormen haalbaar zijn en welke sporen zichtbaar blijven.

Het hulpmiddel waarmee een materiaal wordt bewerkt, zoals beitel, naald, schaar of lijmpistool. Veilig en juist gebruik van gereedschap is deel van de beoordeling bij praktisch werk.

De maatregelen om letsel of schade te voorkomen bij het werken met materialen en gereedschap, zoals bescherming, ventilatie en een opgeruimde werkplek. Veiligheid hoort bij de voorbereiding, niet pas bij het ongeluk.

Een werkwijze met draden, garens of vezels, zoals weven, breien, haken, borduren, vilten of appliceren. Elke techniek heeft eigen regels voor spanning, richting en structuur van het materiaal.

Een stof die ontstaat door scheringdraden en inslagdraden kruiselings te verweven. De verhouding en dichtheid van beide draden bepalen de stevigheid, rek en het uiterlijk van de stof.

Een techniek waarbij stukken stof op een ondergrond worden genaaid of geplakt om een vorm of patroon te maken. Applicatie geeft reliëf en laat kleurvlakken scherp afsteken.

Een werkwijze waarbij lapjes stof tot een groter geheel worden samengenaaid. Door herhaling, kleurkeuze en plaatsing ontstaat een patroon dat zowel decoratief als functioneel kan zijn.

Een herhaalde ordening van vormen, lijnen of kleuren, of een uitgeknipt model waarmee stof op maat wordt geknipt. Patronen kunnen decoratief zijn of dienen als bouwtekening voor een kledingstuk.

De opbouw van een materiaal of werkstuk: hoe draden, vezels of delen ten opzichte van elkaar liggen. Structuur is voelbaar en zichtbaar en bepaalt hoe een textiel of object zich gedraagt.

Het systematisch kijken naar en beargumenteren van beeldende kunst en vormgeving. Je beschrijft wat je ziet, verklaart keuzes van de maker en plaatst het werk in context.

Een vaste volgorde om een werk te analyseren, bijvoorbeeld van voorstelling naar vormgeving naar betekenis. Zo'n model voorkomt dat je alleen een mening geeft zonder onderbouwing.

Wat er in een beeld te zien is: de herkenbare onderwerpen, figuren of situaties. De voorstelling onderscheidt zich van de vormgeving, die gaat over hoe het is gemaakt.

Het loslaten van de zichtbare werkelijkheid, waarbij vormen, kleuren en lijnen op zichzelf komen te staan. Abstractie kan gedeeltelijk zijn, met herkenbare resten, of volledig.

De omstandigheden waarin een werk is gemaakt en gebruikt: tijd, plaats, opdrachtgever, cultuur en functie. Context verklaart waarom een werk eruitziet zoals het eruitziet.

Een beargumenteerde betekenis die je aan een werk toekent op grond van wat je ziet en weet. Een interpretatie is nooit zomaar een mening: je onderbouwt haar met argumenten uit het werk en de context.