VWO Tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving cheat sheet

Beeldaspecten zijn de bouwstenen van elke voorstelling: vorm, kleur, licht, ruimte, lijn, textuur en compositie; analyseer een werk altijd aspect voor aspect.

Kleurcontrasten volgens Itten: kleur-tegen-kleur, licht-donker, warm-koud, complementair, simultaan, kwaliteits- en kwantiteitscontrast.

Complementaire paren liggen tegenover elkaar in de kleurencirkel (rood-groen, geel-paars, blauw-oranje); naast elkaar verhogen ze elkaars verzadiging.

Licht en schaduw: eigen schaduw ligt op het object, slagschaduw op de ondergrond; de lichtrichting bepaalt de plaats van beide.

Ruimtesuggestie in een plat vlak ontstaat door overlapping, lijnperspectief, atmosferisch perspectief (vervaging), grootteverschil en plaatsing hoog in het vlak.

Bij éénpuntsperspectief ligt één verdwijnpunt op de horizon; bij tweepuntsperspectief liggen twee verdwijnpunten op de horizon en blijven verticalen verticaal.

Compositieprincipes: symmetrie, asymmetrie, driehoekscompositie, diagonaal, gulden snede (verhouding ca. 1 : 1,618) en centrale versus decentrale plaatsing.

Lijnsoorten en hun werking: contourlijn begrenst vorm, arcering suggereert volume, hatching en cross-hatching geven toonwaarde.

Materialen en technieken: houtskool (korrelig, uitveegbaar), grafiet (grijstonen), pastel (dekkend, kleurig), aquarel (transparant, vloeiend), acryl (dekkend, snel drogend).

Vormgevingsaspecten bij ruimtelijk werk: massa, volume, ruimte, standpunt, lichtval, materiaal en constructie.

Basistechnieken: verspanend (snijden, zagen, vijlen, boren), vervormend (buigen, smeden, walsen), verbindend (lijmen, lassen, schroeven, naaien) en opbouwend (boetseren, assemblage).

Beeldhouwmethoden: subtractief (wegnemen uit blok, bijvoorbeeld steen of hout) tegenover additief (opbouwen, bijvoorbeeld klei of gips).

Constructieprincipes: driehoeksverband is vormvast, een vierhoek zonder diagonale versteviging is niet vormvast; dragende delen staan onder druk of trek.

Materiaaleigenschappen bepalen de techniek: hout heeft nerfrichting, klei droogt en krimpt bij bakken, metaal geleidt warmte en is plastisch te vervormen.

Oppervlaktebehandeling: schuren, beitsen, patineren, glaceren, polijsten en verven beïnvloeden textuur en kleurwaarneming van het materiaal.

Ruimtelijke compositie: balans tussen massa en open ruimte, zwaartekracht en stabiliteit, en de wisselwerking tussen object en omgeving (standplaats, sokkel).

Veiligheid en gereedschap: beitels snijden van het lichaam af, bij houtbewerking klemt men het werk vast, en beschermingsmiddelen horen bij zaag-, las- en snijwerk.

Textiele technieken onderscheiden zich naar structuur: weven (twee loodrechte draden), breien (lussen in één doorlopende draad), haken, vlechten, vilten (vezels vervilten door wrijving, warmte en vocht) en borduren (draad op bestaande stof).

Weefselopbouw: schering (spanning, lengterichting) en inslag (schietdraad, breedterichting); de binding bepaalt het uiterlijk van de stof.

BasISbindingen: platbinding (effen, 1 op 1), keperbinding (diagonaal lijnenpatroon), satijnbinding (glad, glanzend oppervlak door verspringende hechtingen).

Natuurlijke vezels: katoen (cellulose, vochtopnemend), linnen (cellulose, sterk, kreukt), wol (eiwit, warmte-isolerend, vilt), zijde (eiwit, glanst, sterk).

Synthetische vezels: polyester, nylon (polyamide) en acryl zijn thermoplastisch, drogen snel en nemen weinig vocht op; eigenschappen hangen samen met de polymeerstructuur.

Oppervlakteontwerp: bedrukken (zeefdruk, blokdruk), verven (batik, tie-dye, shibori) en borduren bepalen kleur en reliëf van het textiel.

Kleurvastheid en wasvoorschriften volgen uit vezeltype en verfsoort; wol krimpt bij hoge temperatuur en mechanische wrijving (viltvorming).

Textiel in de ruimte: gordijnen, vloerbedekking en kleding worden gekozen op val, stijfheid, isolatie en slijtvastheid, eigenschappen die direct uit de vezel en binding volgen.