VWO Tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving key terms

Een van de bouwstenen waarmee je een beeld analyseert of maakt, zoals vorm, kleur, licht, ruimte, textuur, lijn en compositie. Bij het analyseren benoem je eerst de aspecten en daarna hun effect.

De ordening van vormen, lijnen en kleuren binnen het kader van een werk. Je let op plaatsing, grootte, ritme, symmetrie of asymmetrie en op de vraag waar de aandacht van de kijker naartoe wordt gestuurd.

De begrenzing van het beeldvlak: wat wel en niet in beeld is. De keuze van het kader bepaalt of iets volledig, afgesneden of juist buiten beeld valt en beïnvloedt daarmee de nadruk.

Een zichtbaar spoor van een tekenbeweging of een grens tussen vlakken. Lijnen kunnen dik of dun, strak of krullerig, onderbroken of doorlopend zijn en zo richting, beweging of rust suggereren.

Een lijn die de buitenrand of omtrek van een vorm aangeeft. Een contour kan gesloten zijn, zodat een vlak ontstaat, of open blijven, waardoor de vorm minder afgebakend en losser oogt.

Het aanbrengen van evenwijdige of kruisende lijnen om toonwaarden en schaduw te suggereren. Hoe dichter de lijnen bij elkaar staan, hoe donkerder het vlak lijkt; de richting van de lijnen kan de vorm volgen.

De mate van licht of donker van een kleur of vlak, los van de kleurtoon zelf. Een reeks toonwaarden van wit naar zwart heet een grijswaardenreeks en is belangrijk voor het suggereren van volume.

De suggestie van driedimensionaliteit op een plat vlak, bereikt door licht en schaduw, toonwaarden en verkorting. Een vorm met sterke plasticiteit lijkt bol of hol, ook al is het oppervlak vlak.

De kant waar het licht vandaan komt in een voorstelling, bijvoorbeeld van linksboven of tegenlicht. De lichtrichting bepaalt waar de slagschaduw valt en hoe plastisch of juist vlak een vorm overkomt.

Een sterke tegenstelling tussen licht en donker binnen één voorstelling, gebruikt om volume, dramatiek of ruimte te versterken. Het effect ontstaat doordat delen van het beeld in diepe schaduw blijven.

Het wekken van diepte op een plat vlak met middelen als overlapping, grootteverschil, lijnperspectief, atmosferisch perspectief en scherpteverschil. De kijker ervaart diepte zonder dat er echt ruimte aanwezig is.

Een tekenmethode waarbij evenwijdige lijnen die van de kijker af lopen, samenkomen in een verdwijnpunt op de horizon. Zo ontstaat een overtuigende suggestie van diepte in een plat beeld.

Het punt op de horizon waar lijnen die in werkelijkheid evenwijdig zijn, in de tekening samenkomen. Bij éénpuntsperspectief is er één zo'n punt, bij tweepuntsperspectief twee, elk aan een kant.

Het gedeeltelijk bedekken van de ene vorm door de andere, waardoor de bedekkende vorm dichterbij lijkt. Overlapping is een van de sterkste en eenvoudigste middelen om diepte te suggereren.

Het effect dat ontstaat wanneer kleuren naast elkaar staan en elkaars werking versterken of juist laten veranderen. Voorbeelden zijn het complementaire contrast, het warm-koudcontrast en het licht-donkercontrast.

Twee kleuren die tegenover elkaar liggen in de kleurencirkel, zoals rood en groen of blauw en oranje. Naast elkaar versterken ze elkaar; gemengd heffen ze elkaar in theorie op tot een neutraal grijs.

Een schema waarin kleuren in een ring zijn gerangschikt op basis van hun verwantschap. Hij helpt bij het kiezen van harmoniërende of juist contrasterende kleuren en bij het begrijpen van kleurmenging.

De zuiverheid of intensiteit van een kleur: hoe meer grijs of wit erin zit, hoe minder verzadigd hij is. Een sterk verzadigde kleur valt op, een verzadigde kleur naast een grijze kleur trekt alle aandacht.

De indruk dat een kleur warm of koud is, zoals rood en oranje warm en blauw en groen koud. Dit is een subjectieve ervaring die per cultuur kan verschillen en sterk samenhangt met licht.

De oppervlaktestructuur van een materiaal of de suggestie daarvan in een beeld, bijvoorbeeld glad, ruw, korrelig of vezelig. Textuur kun je voelen of met het oog waarnemen en beïnvloedt de sfeer van een werk.

De suggestie van beweging of spanning in een beeld, ontstaan door schuine lijnen, herhaling, verschuiving, ongelijke verdeling of vervaging. Een statisch beeld daarentegen oogt rustig en gebalanceerd.

De herhaling van vormen, lijnen of kleuren met variatie in maat of tussenruimte, waardoor het oog door het beeld wordt geleid. Regelmatig ritme oogt rustig, onregelmatig ritme levendiger.

De donkere of effen omtrek van een vorm zonder inwendige details, gezien tegen een lichtere achtergrond. Een silhouet maakt de karakteristieke vorm van een figuur of object direct herkenbaar.

Een tweedimensionaal gebied met een zekere begrenzing, bijvoorbeeld een kleurvlak of een vormvlak. Vlakken kunnen scherp of vaag begrensd zijn en bepalen in sterke mate de opbouw van een compositie.

Het verschil tussen tegenstellingen in een beeld, zoals licht-donker, groot-klein, ruw-glad of druk-leeg. Contrast maakt onderdelen zichtbaar en kan spanning of juist evenwicht opleveren.

De beslissing welk materiaal of welke techniek je gebruikt voor een werk, bijvoorbeeld houtskool, acryl, klei of textiel. Het materiaal bepaalt mede de uitdrukkingsmogelijkheden en de betekenis van het werk.

De manier waarop een materiaal wordt bewerkt, zoals boetseren, gutsen, weven of drukken. Elke techniek heeft eigen mogelijkheden en beperkingen die het uiterlijk en de zeggingskracht van het werk bepalen.

Het traject van eerste idee tot eindproduct, met fasen als oriënteren, onderzoeken, ontwerpen, uitvoeren en evalueren. Je onderbouwt keuzes en laat zien hoe het werk zich tijdens het proces ontwikkelde.

Een werkboek waarin je ideeën, studies, materiaalproeven en notities verzamelt tijdens het maakproces. Het laat je denkstappen zien en is vaak onderdeel van de beoordeling van je beeldend proces.

De centrale vraag die je met je werk wilt onderzoeken, bijvoorbeeld over licht, beweging of identiteit. Een goede vraag is concreet genoeg om keuzes in materiaal en vorm te kunnen onderbouwen.

Het idee of de betekenis die achter het uiterlijk van een werk schuilt en dat de vormgeving stuurt. Een concept kan gaan over een thema, gevoel of maatschappelijke kwestie en vraagt om een passende vertaling in beeld.

De inhoud die een beeld oproept bij de beschouwer, gevormd door onderwerp, vormgeving, context en eigen ervaring. Dezelfde vorm kan voor verschillende kijkers of culturen verschillende betekenissen hebben.

De omstandigheden waarin een werk is gemaakt en getoond: tijd, plaats, cultuur, opdrachtgever en publiek. Kennis van de context helpt om keuzes in vorm en materiaal te begrijpen en te beoordelen.

Het gebruik van vormen, kleuren of voorwerpen die naar iets anders verwijzen dan wat je letterlijk ziet, zoals een duif voor vrede. Symbolen werken vaak via conventies die per cultuur verschillen.

Het systematisch kijken naar en praten over beeldende kunst en vormgeving, met aandacht voor waarneming, analyse, interpretatie en oordeel. Je onderbouwt je mening met argumenten die op het beeld zelf teruggaan.

Een werkwijze waarbij met draden of vezels een oppervlak of vorm ontstaat, zoals weven, breien, haken, vilten of borduren. De techniek bepaalt de structuur, elasticiteit en het uiterlijk van het textiel.

Een dunne, langgerekte grondstof waaruit garen en textiel worden gemaakt, van natuurlijke oorsprong zoals katoen, wol of vlas, of kunstmatig zoals polyester. De vezel bepaalt veel eigenschappen van de stof.

Een textiel dat ontstaat door scheringdraden en inslagdraden met elkaar te verweven. De manier van weven bepaalt het patroon, de stevigheid en de soepelheid van de stof.

De twee draadrichtingen in een weefsel: de schering loopt in de lengte en wordt strak gespannen, de inslag gaat er in de breedte tussendoor. Hun verhouding bepaalt de structuur van de stof.

Een herhaalde rangschikking van vormen of kleuren, bijvoorbeeld in een stof, een wandkleed of een borduurwerk. Een patroon kan regelmatig of verspringend zijn en werkt vaak samen met ritme.