E-mail aan het gastgezin: register, parafrase en woordentelling
Nova (5 havo) maakt in de toetsweek het SE schrijfvaardigheid Turks: 25 minuten, één product, 60-80 woorden, woordenboek Turks-Nederlands toegestaan. Ze schrijft een e-mail aan het gastgezin Aydın in Izmir, waar ze afgelopen zomer twee weken logeerde. Ze wil drie dingen: bedanken, vertellen dat ze twee spullen op haar kamer heeft laten liggen (de oplader van haar telefoon en haar woordenboek) en vragen of ze die willen opsturen, met het aanbod de verzendkosten te betalen. Het woord şarj aleti kent ze niet en ze vindt het niet under 'oplader'. In de rubriek staat: 3 punten inhoud (alle drie de elementen), 2 punten grammatica, 1 punt register, en 1 punt aftrek bij meer dan 80 woorden. Nova twijfelt tussen Sayın Aydın ailesi en Sevgili Aydın ailesi, en tussen Saygılarımla en Sevgiler.
1. Welke aanhef en welke afsluiting kiest Nova, en met welk argument?
Read the worked answer
Antwoord: Sevgili Aydın ailesi met als afsluiting Sevgiler.
- Wat de woorden doen. Sayın is de zakelijke en ambtelijke aanspreekvorm (vergelijkbaar met 'Geachte'); je gebruikt die als je iemand niet kent of in formele correspondentie. Sevgili betekent 'lieve/beste' en is standaard voor bekenden, vrienden en familie-achtige relaties.
- Waarom Sayın hier niet past. Nova heeft twee weken bij dit gezin gewoond; de inhoud is persoonlijk (bedanken, vergeten spullen). Sayın maakt de toon afstandelijk en botst met de rest van de tekst.
- Houd het paar bij elkaar. Saygılarımla ('met respect') hoort bij Sayın; Sevgiler ('hartelijke groet') hoort bij Sevgili. Mengen leest als een fout, niet als een keuze.
Examenles: bij registervragen is de vraag niet 'wat is beleefd?' maar 'wat past bij deze ontvanger en deze relatie?'. Het rubricpunt register hangt aan die consistentie.
2. Hoe schrijft Nova 'de oplader van mijn telefoon' op zonder het woord *şarj aleti* te kennen?
Read the worked answer
Antwoord: zoek het werkwoord in het woordenboek en bouw het zelfstandig naamwoord zelf.
- Zoekrichting. Wie 'oplader' opzoekt, vindt niets. Wie 'opladen' opzoekt, vindt şarj etmek. Daaruit bouwt ze telefon şarj aleti of telefonumu şarj eden alet ('het apparaat dat mijn telefoon oplaadt').
- Omschrijf met basiswoorden als dat niet lukt: telefonum için küçük bir alet; kabloyla çalışıyor ('een klein apparaat voor mijn telefoon; het werkt met een kabel'). De ontvanger begrijpt dat gegarandeerd, en begrijpen is het doel.
- Vermijd doldurmak. Dat betekent 'vullen' en roept een verkeerd beeld op; gebruik şarj etmek of de omschrijving met kablo.
Examenles: parafraseren is een schrijfvaardigheid, geen noodoplossing. Een omschrijving die de lezer begrijpt levert inhoudspunten op; een weggelaten element kost een punt, ook als de rest van de e-mail prachtig is.
3. Laat zien hoe Nova binnen 60-80 woorden alle drie de inhoudspunten haalt, en leg de woordentelling uit.
Read the worked answer
Model (61 woorden):
Sevgili Aydın ailesi, Umarım iyisinizdir. İzmir'de geçirdiğim iki hafta için size çok teşekkür ederim; yemekler ve ilginiz harikaydı. Annenizin böreğini ve sizi çok özledim. Her şey için sağ olun. Ne yazık ki odamda iki eşyam kaldı: telefonumu şarj eden alet ve masanın üstündeki sözlük. Bunlar benim için önemli. Onları bana gönderebilir misiniz? Kargo ücretini ben ödeyeceğim. Yakında görüşmek dileğiyle. Sevgiler, Nova
Opbouw: eerst bedanken (punt 1), dan de situatie met de twee spullen (punt 2), dan het verzoek plus het aanbod de kosten te betalen (punt 3), in de volgorde die de lezer nodig heeft.
Woordentelling: Turks telt ruim. teşekkür ederim is twee woorden, şarj eden twee, gönderebilir misiniz twee, sağ olun twee. Tel na het schrijven en schrap liever een bijvoeglijk naamwoord (harikaydı) dan een inhoudspunt: 80+ woorden kost een punt, een ontbrekend element ook.