HAVO Turks (elementair) key terms

Voegwoord dat een tegenstelling aangeeft: 'maar'. In leesteksten staat het vaak tussen twee zinnen die elkaars tegenovergestelde zijn, bijvoorbeeld een voordeel en een nadeel.

Formeel voegwoord voor 'maar'. Het kondigt een beperking of tegenwerping aan, bijvoorbeeld: het plan is goed, maar duur. Leerlingen herkennen het als signaal dat de schrijver iets afzwakt.

Betekent 'echter' of 'pas'. Het markeert een tegenstelling of een voorwaarde in een zin. In korte teksten op elementair niveau geeft het vaak aan dat er een probleem of uitzondering volgt.

Betekent 'omdat'. Het leidt een reden in: het tweede deel van de zin verklaart waarom iets in het eerste deel gebeurt. Herkenning helpt bij vragen naar oorzaak en gevolg.

Betekent 'daarom, om die reden'. Het geeft een gevolg aan van wat eerder is gezegd. In leesteksten is dit een signaalwoord voor vragen over oorzaak en gevolg.

'Bijvoorbeeld'. Kondigt een voorbeeld of opsomming aan na een algemene bewering. Vaak gevolgd door een dubbele punt of een korte lijst met voorbeelden.

'Bovendien, daarnaast'. Voegt extra informatie toe aan wat al gezegd is, zonder een tegenstelling te maken. Signaalwoord voor opsommingen in folders, advertenties en korte artikelen.

'Titel, kop'. De regel boven een tekst die het onderwerp samenvat. Bij leesvragen helpt de başlık om te voorspellen waar de tekst over gaat voordat je alles leest.

De 'hoofdgedachte' van een tekst: wat de schrijver in één of twee zinnen duidelijk wil maken. Vaak moet je die zelf formuleren; losse feiten zijn geen hoofdgedachte.

'Alinea'. Een groep zinnen rond één deelonderwerp, gescheiden door een witregel of inspringing. Bij zoekend lezen bepaal je per paragraf de kernzin.

Korte openbare bekendmaking: advertentie, vacature of aanplakbiljet. In leesopdrachten vaak met prijs, datum en contactgegevens; je moet er specifieke informatie uit halen.

Foldertje of brochure met informatie over een product, gebouw of evenement. Meestal korte zinnen, opsommingen en veel tussenkopjes; geschikt voor zoekend lezen.

Dienstregeling of prijslijst, bijvoorbeeld van bus, trein of veerboot. Met tijden, haltes en kosten; je moet vertrektijd en reisduur uit de tabel kunnen aflezen.

'Nieuws, nieuwsbericht'. Kort bericht over een recente gebeurtenis met antwoord op wie, wat, waar en wanneer. De eerste alinea bevat meestal de belangrijkste informatie.

'Schrijver, auteur'. Degene die de tekst heeft geschreven. In leesvragen wordt soms gevraagd naar de mening of het doel van de yazar, niet naar die van jou.

'Doel'. Wat de schrijver met de tekst wil bereiken: informeren, overtuigen, waarschuwen of vermaken. Vragen hierover beginnen vaak met 'wat is het doel van deze tekst?'

'Horen'. Klank passief met de oren waarnemen, zonder dat je er bewust naar luistert. In luisterfragmenten gaat het vaak om geluiden op de achtergrond.

'Luisteren'. Bewust aandacht geven aan iemand die spreekt of aan een opname. Bij het examen betekent dit: eerst de vraag lezen, dan gericht naar sleutelwoorden luisteren.

Omroepbericht, bijvoorbeeld op een station of vliegveld. Kort, met tijd, perron of gate en soms een wijziging. Vaak moet je alleen het getal of de vertrektijd noteren.

'Het weerbericht'. Korte radio- of tv-mededeling over temperatuur, neerslag en wind. Veelgestelde luistervraag: welk weer wordt het morgen in een bepaalde stad?

'Interview'. Gesprek waarin een journalist vragen stelt aan één persoon. Bij luisteren let je op de vraag van de interviewer en het antwoord van de geïnterviewde.

'Herhalen'. Iets nog een keer zeggen, bijvoorbeeld als de luisteraar het niet heeft verstaan. In gesprekken een standaardzin: 'Kunt u dat herhalen?'

'Begrijpen'. De betekenis van woorden of de bedoeling van een spreker doorhebben. Bij luistertoetsen is volledig begrip niet nodig: sleutelwoorden herkennen is vaak genoeg.

Algemeen Turks groetwoord: 'hallo, goedendag'. Geschikt voor elk gesprek, ook met onbekenden. 'Selam' is informeler en gebruik je vooral onder vrienden.

Zich voorstellen: naam, leeftijd, woonplaats en bijvoorbeeld school of werk noemen. Vaste openingszin: 'Benim adım ...'. Dit is een standaardopdracht in het mondeling.

Je eigen mening geven over een onderwerp, met een korte reden. Bruikbare zinnen: 'Bence ...' (volgens mij) en 'Bana göre ...' (naar mijn idee).

'Ik ben het eens'. Reactie wanneer je dezelfde mening hebt als je gesprekspartner. Het tegenovergestelde is 'katılmıyorum'; daarna volgt meestal een korte toelichting.

'Ik ben het niet eens'. Beleefde tegenspraak in een gesprek, vaak gevolgd door 'ama' en je eigen argument. Nodig bij discussieopdrachten in het mondeling.

'Bedanken, dank zeggen'. Standaardreactie na hulp of een aanbod: 'Teşekkür ederim' of informeel 'Sağ ol'. Ook vereist in e-mails en korte berichtjes.

'Zich verontschuldigen'. Iets zeggen als je te laat bent of een fout hebt gemaakt: 'Özür dilerim'. Bij het mondeling hoort dit bij beleefd taalgebruik in alledaagse situaties.

'Afspraak', bijvoorbeeld bij de dokter, tandarts of kapper. Je moet een tijd kunnen voorstellen, bevestigen en verzetten met eenvoudige zinnen.

'Brief'. Traditionele schriftelijke boodschap met aanhef, kern en afsluiting. Bij het schrijven let je op de juiste aanhef: 'Sayın ...' bij onbekenden, 'Sevgili ...' bij bekenden.

'E-mail'. Kort digitaal bericht met onderwerpregel, aanhef, kern en afsluiting. In schrijfopdrachten meestal 50 tot 80 woorden, met een duidelijke vraag of mededeling.

'Onderwerp'. In een e-mail de regel die in één oogopslag zegt waar het bericht over gaat. Ook: het thema van een tekst of gesprek.

Formele aanhef: 'Geachte'. Gebruik je in brieven en e-mails aan iemand die je niet kent of aan een instantie, gevolgd door de naam. Informeel gebruik je 'Sevgili'.

'Zin'. Een eenheid met een onderwerp en een persoonsvorm, beginnend met een hoofdletter en eindigend met een punt. Bij schrijven let je op korte, correcte cümle's.

'Woord'. Losse betekenisvolle eenheid in een tekst. Bij schrijfopdrachten moet je het aantal kelime's tellen en bij lezen onbekende kelime's uit de context afleiden.

'Uitnodiging'. Korte tekst met gebeurtenis, datum, tijd en plaats, soms met verzoek om te antwoorden. Vaak een schrijfopdracht: nodig iemand uit voor een feest.