I85PREP
⌘ K
Turks VMBO BB study materials
Turks VMBO BB study resources

Gaten tekst: uitgangen, bufferletters en medeklinkerwisseling

Turks VMBO BB · Put your knowledge to work in context.

All case studies

Gaten tekst: uitgangen, bufferletters en medeklinkerwisseling

Je docent Turks geeft je een oefentekst over een schoolreis. In de tekst zitten vijf gaten; je moet de juiste uitgang kiezen én kunnen uitleggen waarom. De tekst: 'Geçen hafta sınıfla birlikte Ankara'ya gittik. Sabah saat yedide okulun bahçe___ (1) buluştuk. Otobüs sekiz___ (2) kalktı. Yolda öğretmenimiz bize Anıtkabir hakkında bilgi verdi. Sonra bir arkadaşımız pencere___ (3) dışarı baktı. Anıtkabir'___ (4) çok etkilendim. Dönüşte öğretmenimiz bize eski bir fotoğraf___ (5) gösterdi.' Een medeleerling schrijft bij gat 2 'sekizte' en bij gat 4 'Anıtkabirden', zonder apostrof. Jij moet ook uitleggen wanneer je -de schrijft en wanneer -te. Je hebt de regels over klinkerharmonie en medeklinkerwisseling in je schrift staan, maar je bent niet zeker over de bufferletter bij gat 1.

1. Vul de vijf gaten in en leg per gat de regel uit.

Read the worked answer
  1. bahçesinde - bahçe + bezitsuitgang 3e persoon -si (na klinker) + locatief. Omdat er een bezitsuitgang op staat, komt er een bufferletter -n- tussen: bahçe-si-n-de. Zonder die -n- zou je bahçeside krijgen, wat fout is.
  2. sekizde - locatief van een getal. Laatste klinker is i (vooraan) → -e-variant; sekiz eindigt op z (stemhebbend) → -de. Dus sekizde = 'om acht uur'.
  3. pencereden - ablatief (-den/-dan, 'van ... uit'). pencere eindigt op een klinker en de laatste klinker is e → -den. pencereden dışarı baktı = 'keek naar buiten door het raam'.
  4. Anıtkabir'den - ablatief. Bij een eigennaam komt een apostrof: Anıtkabir'den. De laatste klinker is i → -den; de r is stemhebbend, dus geen -ten. Het werkwoord etkilenmek ('onder de indruk zijn') vraagt om -den: je bent ergens door onder de indruk.
  5. fotoğrafı - accusatief (-ı/-i/-u/-ü). Laatste klinker a → -ı; maar fotoğraf eindigt op p, en die wordt voor een klinker b: fotoğraf-ı → fotoğrafı. Göstermek ('tonen') neemt een lijdend voorwerp zonder voorzetsel, dus de accusatief is nodig.

2. Beoordeel de antwoorden van je medeleerling: 'sekizte' en 'Anıtkabirden'. Zijn ze goed? Leg de regel voor -de/-te uit met twee voorbeelden.

Read the worked answer

sekizte is fout. De regel voor de locatief is tweeledig:

  1. Klinkerharmonie (2-weg): laatste klinker a, ı, o, u → -da; laatste klinker e, i, ö, ü → -de.
  2. Medeklinkervereenvoudiging: eindigt de stam op een stemloze medeklinker (p, ç, t, k, f, s, ş, h), dan wordt de d een t: -ta/-te.

sekiz eindigt op z, dat is stemhebbend, dus het blijft -de: sekizde. Sekizte zou alleen kunnen als het woord op een stemloze klank eindigde.

Voorbeelden:

  • sınıfta - sınıf eindigt op f (stemloos) + laatste klinker ı → -ta.
  • evde - ev eindigt op v (stemhebbend) + laatste klinker e → -de.

Anıtkabirden is bijna goed, maar mist de apostrof. Bij eigennamen schrijf je in het Turks een apostrof tussen naam en uitgang: Anıtkabir'den. De uitgang zelf (-den) is correct: r is stemhebbend en de laatste klinker is i. Ook bij Ankara'ya in dezelfde tekst zie je die apostrof.

3. Verbeter de zin 'Ben dün okulda gittim' en leg uit welke regel je toepast.

Read the worked answer

Correct: 'Ben dün okula gittim.'

Uitleg: gitmek ('gaan') is een werkwoord van beweging naar een plaats. Daar hoort de datief bij (-a/-e, met bufferletter -y- na een klinker): okul-a → okula, Ankara'ya, eve.

Okulda is de locatief ('op school, in school') en hoort bij werkwoorden van zich bevinden of blijven: okulda kaldım, okulda kimse yoktu, okulda çalışıyorum.

Vuistregel voor de vraag: Nereye gittin? → Okula gittim. / Nerede kaldın? → Okulda kaldım.

De fout is dus een verwisseling van naamval, geen spellingsfout - en dat is precies wat de opgave test.