Turks VMBO BB key terms

Het centrale punt dat een tekst wil overbrengen, waar alle alinea's samen naartoe werken. Je vindt het vaak in de inleiding of het slot en het is breder dan één detail.

Het onderwerp waar een tekst over gaat, in één of enkele woorden uitgedrukt. Het onderwerp is neutraler en algemener dan de hoofdgedachte die er iets over zegt.

De titel boven een tekst. Die kondigt meestal het onderwerp aan en helpt je voorspellen waar de tekst over zal gaan voordat je gaat lezen.

Een blok samenhangende zinnen rond één deelonderwerp, gescheiden door een witregel of inspringing. Elke alinea heeft vaak een kernzin en ondersteunende zinnen.

Een concreet geval dat een bewering in de tekst ondersteunt of verduidelijkt. Signaalwoorden als 'örneğin' of 'mesela' kondigen zo'n voorbeeld aan.

De reden of oorzaak waarom iets gebeurt, in de tekst vaak ingeleid met 'çünkü', '-dığı için' of 'dolayısıyla'. Het antwoord op de vraag waarom.

De uitkomst of het gevolg dat uit een oorzaak voortkomt. In teksten herken je het aan woorden als 'bu yüzden', 'sonuç olarak' en 'böylece'.

Het doel dat de schrijver of een persoon in de tekst wil bereiken. Vragen hierover beginnen vaak met 'ne amaçla' of 'hangi amaçla' en vragen naar het waarom van een handeling.

Een conclusie die je zelf trekt uit informatie die niet letterlijk in de tekst staat. Je combineert tekstgegevens met logisch denken om tot een antwoord te komen.

Een belangrijk inhoudswoord dat de kern van een alinea of vraag aangeeft. Door te scannen op zulke woorden vind je snel de juiste passage in een lange tekst.

Snel door een tekst gaan op zoek naar één specifiek woord of gegeven, zonder alles woord voor woord te lezen. Handig bij meerkeuzevragen met namen, jaartallen of cijfers.

Woorden met een tegengestelde betekenis, zoals 'sıcak' en 'soğuk' of 'büyük' en 'küçük'. Kennis hiervan helpt bij vragen over tegenstellingen in een tekst.

Woorden met (ongeveer) dezelfde betekenis, zoals 'doktor' en 'hekim' of 'konut' en 'ev'. Meerkeuzeopties gebruiken vaak synoniemen in plaats van de letterlijke tekstwoorden.

Het naast elkaar zetten van twee of meer zaken om overeenkomsten en verschillen te laten zien. In het Turks gebeurt dit met '-den daha', 'kadar' en 'en'.

De soort tekst, bijvoorbeeld een nieuwsbericht, recept, uitnodiging, advertentie of brief. Het soort tekst bepaalt welke informatie je mag verwachten en hoe je hem leest.

Informatie halen uit schema's, tabellen, formulieren of afbeeldingen bij een tekst. Je moet dan cijfers of categorieën combineren met wat er in de begeleidende tekst staat.

Een Turkse woordgroep waarbij twee zelfstandige naamwoorden aan elkaar gekoppeld worden, zoals 'okul çantası' of 'kapı kolu'. Het tweede woord krijgt het bezitsachtervoegsel.

Het eerste, bepalende deel van een isim tamlaması, dat aangeeft waarvan iets is of bij hoort. In 'okul çantası' is 'okul' het tamlayan en 'çantası' het tamlanan.

Een achtervoegsel dat aan een Turks woord wordt vastgehecht om naamval, bezit, meervoud of tijd uit te drukken. De vorm past zich aan de klinkers van het woord aan.

De regel dat klinkers in een achtervoegsel aangepast worden aan de laatste klinker van het grondwoord. Hierdoor krijg je paren als '-da/-de' en '-dan/-den'.

Een klinker in het Turks; het Turks kent acht klinkers die verdeeld worden in achter- en voorklinkers en in ronde en ongeronde klinkers. Deze indeling bepaalt de vorm van achtervoegsels.

Een medeklinker in het Turks. Bij sommige achtervoegsels verandert een beginmedeklinker na een stemloze medeklinker, zoals '-da' dat '-ta' wordt na 'kitap'.

De Turkse onvoltooid tegenwoordige tijd, gevormd met '-yor', zoals 'geliyorum' (ik kom). Je gebruikt die voor handelingen die nu of rond nu plaatsvinden.

De Turkse ruime tegenwoordige tijd met de uitgang '-r' of '-ir', zoals 'gelirim' (ik kom, in het algemeen). Je gebruikt die voor gewoontes, waarheden en toekomstplannen.

De Turkse verleden tijd. Er zijn twee soorten: '-di' voor wat je zelf zag of weet, en '-miş' voor wat je van anderen hoorde of niet zeker weet.

De verleden tijd op '-miş' die aangeeft dat de spreker iets niet zelf heeft meegemaakt maar het gehoord of afgeleid heeft. In het Nederlands vertaal je dat vaak met 'zou' of 'blijkbaar'.

De Turkse toekomende tijd, gevormd met '-ecek/-acak', zoals 'geleceğim' (ik zal komen). Je gebruikt die voor plannen en voorspellingen die nog moeten gebeuren.

De gebiedende wijs in het Turks, zoals 'gel' (kom), 'gelin' (komt u) of 'gelsin' (laat hij komen). Je gebruikt die voor opdrachten, adviezen en instructies in recepten of handleidingen.

De Turkse vorm die plicht of noodzaak uitdrukt met '-meli/-malı', zoals 'gitmeliyim' (ik moet gaan). Je gebruikt die voor verplichtingen, sterke adviezen en regels.

De Turkse vorm die een wens, veronderstelling of voorwaarde uitdrukt, zoals '-se/-sa' in 'gelsem' (als ik kwam). Je gebruikt die in beleefde verzoeken en hypothetische zinnen.

Een onveranderlijk functiewoord dat een verband aangeeft, zoals 'için' (voor), 'gibi' (zoals), 'kadar' (tot) en 'ile' (met). Edats verbuigen niet en geven richting aan de zin.

Een verbindingswoord dat zinnen of woorden aan elkaar koppelt, zoals 've', 'ama', 'çünkü' en 'fakat'. Het laat zien of er sprake is van opsomming, tegenstelling of oorzaak.

Een bijvoeglijk naamwoord dat een zelfstandig naamwoord nader bepaalt, zoals 'kırmızı' (rood) of 'büyük' (groot). In het Turks staat het vóór het zelfstandig naamwoord en verandert het niet mee.

Een werkwoord dat een handeling, gebeurtenis of toestand uitdrukt. In het Turks staat de persoonsuitgang achteraan en bepaalt de stam de vervoeging.

Een officiële spellingsregel in het Turks, bijvoorbeeld over het schrijven van 'de/da' als los woord of als achtervoegsel, of over hoofdletters bij eigennamen.

Leestekens zoals punt, komma, vraagteken en aanhalingstekens. Ze bepalen de zinsbouw en betekenis, en in het Turks let je extra op de komma bij opsommingen en bijwoorden.

Een formele brief met vaste onderdelen: aanhef, inleiding, kern, afsluiting en ondertekening. Je gebruikt beleefdheidsvormen als 'Sayın' en 'Saygılarımla'.

De aanspreekvorm waarmee je een brief of bericht begint, zoals 'Sayın Bay' of 'Sevgili Ayşe'. De keuze hangt af van hoe formeel de situatie is.