Turks VMBO BB flashcards

37 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

ana fikir

Het hoofdidee van een tekst: de kernboodschap die de schrijver over het hele stuk wil overbrengen. Je vindt het vaak in de inleidende of slotalinea, niet in één detailzin.

konu

Het onderwerp van een tekst, in één woord of korte frase. Anders dan het hoofdidee bevat 'konu' nog geen standpunt of boodschap; het antwoord is meestal een zelfstandig naamwoord.

başlık

De titel van een tekst. Een goede titel dekt de hele inhoud en is kort; bij examenvragen kies je de optie die noch te smal (één detail) noch te breed is.

çünkü

Voegwoord 'omdat'. Het leidt een oorzaak of reden in: 'Gelmedim çünkü hastaydım' (Ik kwam niet omdat ik ziek was). Signaalwoord voor oorzaak-gevolgvragen.

bu yüzden

'Daarom, om die reden'. Het kondigt een gevolg aan van wat eerder is gezegd. Verwar het niet met 'çünkü', dat juist de oorzaak inleidt.

ama / fakat

'Maar'. Beide voegwoorden geven een tegenstelling aan tussen twee zinsdelen. Let op: na 'ama' staat vaak het standpunt van de schrijver, wat bij meningvragen het antwoord is.

örneğin

'Bijvoorbeeld'. Dit signaalwoord kondigt een voorbeeld of opsomming aan. Een examenvraag kan vragen welk voorbeeld de schrijver noemt; zoek dan direct na dit woord.

söz konusu

'De genoemde, de bewuste'. Een verwijzende uitdrukking die terugwijst naar iets eerder in de tekst. Bij verwijswoordvragen bepaal je precies welk begrip hiermee wordt bedoeld.

hangisi yanlıştır

'Welke is onjuist?' Bij dit vraagtype bevestig je drie opties in de tekst en weerleg je er één. Markeer per optie de regel in de tekst voordat je kiest.

metne göre

'Volgens de tekst'. Dit betekent dat het antwoord letterlijk in de tekst staat en niet uit algemene kennis komt. Kies alleen de optie die de tekst zelf ondersteunt.

neden / niçin

Beide betekenen 'waarom'. Het antwoord bevat een reden en volgt vaak na 'çünkü' of staat in een zin met '-dığı için' (omdat). Zoek dus naar een oorzaak, niet naar een tijd of plaats.

ne zaman

'Wanneer'. Het antwoord is een tijdstip of periode: een uur, dag, maand, seizoen of jaar. Let op uitdrukkingen als 'geçen yıl' (vorig jaar) en 'her gün' (elke dag).

nerede / nereye

'Waar / waarnaar toe'. 'Nerede' vraagt naar een locatie met het locatief (-da/-de); 'nereye' vraagt naar een richting met het datief (-a/-e). Het antwoord verschilt dus in naamval.

nasıl

'Hoe'. Vraagt naar een wijze of hoedanigheid en wordt vaak beantwoord met een bijwoord of bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld 'hızlı' (snel) of 'dikkatli' (zorgvuldig).

kaç

'Hoeveel'. Vraagt naar een aantal en wordt gevolgd door een enkelvoudig zelfstandig naamwoord: 'Kaç kitap?' (Hoeveel boeken?). Het antwoord is een getal.

kendisi

'Hij/zij zelf' of 'de persoon zelf'. Een verwijzend voornaamwoord dat terugwijst naar de eerder genoemde persoon. Bij verwijswoordvragen bepaal je wie 'kendisi' precies is.

bunun yanı sıra

'Daarnaast, bovendien'. Voegt een extra argument of detail toe aan wat al genoemd is. Signaal voor opsomming; het antwoord staat in de zin die volgt.

sonuç olarak

'Tot slot, als conclusie'. Dit signaalwoord leidt de slotalinea of het eindconclusie in. Bij hoofdideevragen is de zin na dit woord vaak het juiste antwoord.

kısaca

'Kortom, samengevat'. Geeft een samenvatting van wat eerder is gezegd. Handig bij hoofdideevragen, omdat de schrijver hier zelf de kern herhaalt.

Vowel harmony

Klinkerharmonie: suffixen passen hun klinker aan de laatste klinker van de stam aan. Na a, ı, o, u volgt ı/i/u/ü; na e, i, ö, ü volgt i/i/ü/ü. Bepaalt de vorm van bijna elk suffix.

-lar / -ler

Meervoudssuffix met klinkerharmonie: -lar na a, ı, o, u en -ler na e, i, ö, ü. Na een telwoord gebruik je geen meervoud: 'üç kitap', niet 'üç kitaplar'.

Accusatief -(y)ı

Bepaald lijdend voorwerp: -(y)ı/-(y)i/-(y)u/-(y)ü na de stam, met -y als de stam op een klinker eindigt. 'Kitabı okudum' (Ik las het boek). Alleen bij bepaalde objecten.

Locatief -da / -de

'In, op, bij'. Vorm: -da/-de, maar -ta/-te na een stemloze medeklinker (p, ç, t, k, f, s, ş, h). Voorbeeld: 'evde' (in huis), 'sokakta' (op straat).

Ablatief -dan / -den

'Vanaf, uit, van'. Vorm: -dan/-den, met -tan/-ten na een stemloze medeklinker. Voorbeeld: 'Ankara'dan geldim' (Ik kwam uit Ankara). Drukt ook een oorzaak uit.

Genitief -ın / -in

Bezitsvorm 'van': -ın/-in/-un/-ün, met -nın na een klinker. Wordt gecombineerd met een bezitssuffix op het tweede lid: 'Ali'nin kitabı' (Ali's boek).

Medeklinkerwisseling p→b

Woorden op -p krijgen -b voor een klinkerend suffix: kitap → kitabı, dolap → dolabı. Geldt niet bij alle woorden, maar wel bij de meeste inheemse woorden op -p.

Medeklinkerwisseling k→ğ

Woorden op -k krijgen -ğ voor een suffix dat met een klinker begint: çocuk → çocuğu, ekmek → ekmeği. Bij éénlettergrepige woorden na -in/-e wordt het soms -g (renk → rengi).

Presens -yor

Onvoltooid tegenwoordige tijd: werkwoordstam + -yor + persoonsuitgang, bijvoorbeeld 'geliyorum' (ik kom). Bij e→i en a→ı verandert de stamklinker: gelmek → geliyor, yapmak → yapıyor.

Verleden tijd -dı

Bepaalde verleden tijd: stam + -dı/-di/-du/-dü + persoonsuitgang, bijvoorbeeld 'geldim' (ik kwam). Na een stemloze medeklinker wordt het -tı/-ti/-tu/-tü: 'yaptım'.

Toekomende tijd -acak

Stam + -(y)acak/-(y)ecek + persoonsuitgang: 'geleceğim' (ik zal komen). Voor een klinkerend suffix wordt k→ğ: geleceğim, geleceksin, gelecek.

Persoonsuitgangen presens

Bijvoeglijke persoonsuitgangen: -ım/-im (ben), -sın/-sin (sen), geen uitgang (o), -ız/-iz (biz), -sınız/-siniz (siz), -lar/-ler (onlar). Na een klinker komt -y- tussenstuk: -yım.

Sayın ...

Beleefde aanhef in een brief of e-mail, gevolgd door de naam of functie: 'Sayın Bayan Yılmaz'. Gebruik dit bij onbekenden en in formele correspondentie, niet bij vrienden.

Saygılarımla

Beleefde afsluiting van een formele brief of e-mail, ongeveer 'met vriendelijke groet'. Alternatieven zijn 'İyi dileklerimle' en 'Selamlar' bij minder formele contacten.

siz / sen

'U' versus 'jij'. Gebruik 'siz' bij onbekenden, ouderen en in formele teksten; 'sen' alleen bij bekenden, vrienden en leeftijdsgenoten. De keuze bepaalt ook de werkwoordsvorm.

değil

Ontkenningswoord na een naamwoord: 'hasta değil' (niet ziek), 'öğrenci değilim' (ik ben geen student). Werkwoorden ontkennen met -me/-ma aan de stam: 'gelmedi'.

Samengesteld naamwoord

Twee zelfstandige naamwoorden vormen één begrip; het tweede lid krijgt een bezitssuffix -ı/-i/-u/-ü: 'Türkçe sözlük' → 'Türkçe sözlüğü'. Let op de medeklinkerwisseling k→ğ.

Telwoord + enkelvoud

Na een getal staat het zelfstandig naamwoord in het enkelvoud: 'beş gün' (vijf dagen), 'iki saat' (twee uur). Ook na 'çok', 'az' en 'birkaç' blijft het enkelvoud.