Turks VMBO KB key terms

Metnin bütünüyle iletmek istediği temel düşünce. Ayrıntılarda kaybolmadan metnin neden yazıldığını özetleyen cümle olarak düşünülebilir; genellikle başlık ve sonuç cümlesinden çıkarılır.

Metnin ne hakkında olduğunu tek sözcük ya da kısa bir ifadeyle belirten çerçeve. Ana fikirden farklı olarak yazarın konuya bakışını değil, ele alınan alanı gösterir.

Ana fikri destekleyen, örnekleyen veya açıklayan ikincil düşünce. Metindeki her paragraf çoğu zaman bir yardımcı fikir etrafında kurulur ve ana fikri kanıtlar.

Metnin en üstünde yer alan, içeriği kısa biçimde duyuran ifade. İyi bir başlık metnin konusunu yansıtır ve okuyucuda ne okuyacağına dair beklenti oluşturur.

Aynı düşünce çevresinde birleşen cümlelerden oluşan metin bölümü. Genellikle ilk cümlesi konuyu tanıtır, son cümlesi ise bölümü toparlar veya sonraki paragrafa bağlar.

Bir paragrafın ya da metnin başında yer alıp konuyu tanıtan cümle. Çoğu zaman ana fikri ya da ele alınacak sorunu önceden sezdiren ipuçları içerir.

Paragrafın veya metnin sonunda yer alıp anlatılanları toparlayan cümle. Sık sık ana fikri yeniden ifade eder ya da metinden çıkarılması gereken dersi belirtir.

Bir yazının hangi amaçla ve hangi biçimde yazıldığını belirten sınıf; örneğin haber, mektup, ilan, broşür, öykü veya reklam. Tür bilgisi, metinden ne tür bilgi bekleneceğini önceden kestirmeyi sağlar.

Güncel bir olayı kim, ne, nerede, ne zaman, neden ve nasıl sorularına yanıt vererek aktaran yazı. Nesnel bir dil kullanır ve genellikle en önemli bilgiyi ilk paragrafta verir.

Bir ürün, iş, kiralık konut veya etkinlik hakkında kısa ve dikkat çekici bilgi veren duyuru metni. İlanda fiyat, tarih, iletişim bilgisi gibi somut ayrıntılar sıkça yer alır.

Bir ürünü veya hizmeti satın aldırmak amacıyla yazılan, ikna edici dil kullanan tanıtım metni. Abartılı sıfatlar, sloganlar ve duygusal çağrılar bu türün tipik özellikleridir.

Haber ve bilgi metinlerinde aranan altı sorunun kısaltması: ne, kim, nerede, ne zaman, neden ve nasıl. Bu sorulara yanıt aramak, metnin temel bilgilerini hızla bulmayı kolaylaştırır.

Metnin tamamını okumadan, belirli bir bilgiyi bulmak için gözle hızlıca üzerinden geçme tekniği. Örneğin bir ilanda fiyatı ya da bir programda saati bulmak için kullanılır.

Metnin genel içeriği hakkında fikir edinmek için başlıklara, ilk cümlelere ve görsellere hızlıca bakma tekniği. Ayrıntılı okumadan önce metnin ne hakkında olduğunu kestirmeyi sağlar.

Metinde açıkça yazmayan ama ipuçlarından mantık yoluyla ulaşılan sonuç. Sınavda 'yazarın tutumu nedir' veya 'bu metinden hangisi çıkarılabilir' gibi sorular çıkarım yapmayı gerektirir.

Yazarın konuya ya da kişilere karşı takındığı tavır; örneğin olumlu, olumsuz, eleştirel veya alaycı. Tutum çoğu zaman açıkça söylenmez, sözcük seçiminden ve vurgulardan anlaşılır.

Söylenen sözün tam tersinin kastedildiği, genellikle alay veya eleştiri içeren anlatım. Yazarın gerçek düşüncesini anlamak için bağlamı ve tonu dikkatle değerlendirmek gerekir.

Bir sözcüğün gerçek anlamı dışında, benzetme veya aktarma yoluyla kullanılması. Örneğin 'altın çağ' ifadesinde altın, değerli anlamında mecazdır; bu tür kullanımlar metni yorumlamayı etkiler.

Sözcüklerin tek tek anlamlarından farklı, kalıplaşmış bir anlam taşıyan ifade; örneğin 'göz atmak' veya 'can kulağıyla dinlemek'. Deyimin anlamı sözlükten değil, bir bütün olarak bilinir.

Uzun deneyimlere dayanan, öğüt veren kalıplaşmış ve kısa söz; örneğin 'Damlaya damlaya göl olur'. Atasözleri genellikle mecaz anlam taşır ve metnin ana fikrini desteklemek için kullanılır.

Kişisel duygu ve görüşlerden arınmış, kanıtlanabilir bilgiye dayanan anlatım. Haber metinleri nesnel olmaya çalışır; sayılar, tarihler ve doğrulanabilir olgular bu anlatımın göstergesidir.

Kişinin kendi görüşünü, duygusunu veya beğenisini yansıtan anlatım. 'Bence', 'harika', 'çok güzel' gibi ifadeler özneldir ve genellikle reklam ile köşe yazılarında görülür.

Bir olayın niçin gerçekleştiğini ve bunun hangi sonucu doğurduğunu bağlayan ilişki. 'Bu yüzden', 'dolayısıyla', 'çünkü' gibi bağlaçlar bu ilişkiyi metinde açıkça gösterir.

Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını ve neye yol açtığını gösteren bağlantı. 'İçin', 'amacıyla', 'diye' gibi ifadeler amacı; eylemin sonucu ise ortaya çıkan durumu belirtir.

İki veya daha fazla kişi, nesne ya da durumun benzer ve farklı yönlerinin ortaya konması. 'Daha', 'en', 'gibi', 'oysa' gibi sözcükler metinde karşılaştırma yapıldığını bildirir.

Bir durumu olduğundan çok daha büyük veya küçük göstererek etkiyi artırma. Reklamlarda ve günlük konuşmada sık görülür; 'binlerce kişi', 'dünyanın en iyisi' gibi ifadeler abartı içerir.

Cümleleri, sözcükleri veya paragrafları birbirine bağlayarak anlam ilişkisi kuran sözcük; örneğin 'ama', 'çünkü', 'ayrıca', 'ancak'. Bağlaçlar metnin akışını ve düşünceler arasındaki ilişkiyi gösterir.

Bir adın yerini tutan sözcük; örneğin 'ben', 'sen', 'bu', 'onlar', 'kendisi'. Metinde zamirlerin hangi ada gönderme yaptığını bulmak, cümleler arasındaki bağı anlamak için önemlidir.

Bir sözcüğün, önceki veya sonraki bir sözcüğe ya da ifadeye işaret etmesi. Örneğin 'Bu sorun çok ciddi' cümlesindeki 'bu', metinde daha önce anlatılan bir durumu gösterir.

Bir kelimenin sözlükteki temel, gerçek anlamı. Metni anlamanın ilk adımı, bilinmeyen sözcüklerin bu anlamını bağlamdan yararlanarak doğru biçimde belirlemektir.

Bir sözcüğün veya cümlenin anlamını belirleyen çevre; metindeki diğer cümleler, konu ve durum. Aynı kelime farklı bağlamlarda farklı anlamlar kazanabilir, bu yüzden çevreye bakmak gerekir.

Yazılışı farklı olmasına karşın anlamı aynı veya çok yakın olan sözcükler; örneğin 'doktor' ve 'hekim'. Eş anlamlıları bilmek, metindeki bir sözcüğün yerine başka bir ifade konduğunda anlamı korumayı sağlar.

Anlamca birbirinin tersi olan sözcükler; örneğin 'sıcak' ve 'soğuk', 'artmak' ve 'azalmak'. Metinde karşıtlıklar, yazarın vurgulamak istediği farkı ortaya çıkarır.

Bir metnin temel bilgilerini kendi cümlelerle kısa biçimde yeniden anlatma. Özet, ayrıntıları ve örnekleri dışarıda bırakırken ana fikri ve önemli yardımcı fikirleri korur.

Verilen başlıkları metin bölümleriyle doğru biçimde eşleştirme alıştırması. Bu görev, her paragrafın konusunu hızla belirleme ve ayrıntılarla başlık arasındaki uyumu görme becerisini ölçer.

Metinde bırakılan boşluğa, anlam ve dilbilgisi bakımından uygun sözcüğü yerleştirme görevi. Doğru seçenek için boşluğun öncesi ve sonrasındaki bağlaçlara, zamirlere ve zaman uyumuna bakılır.

İki veya daha fazla kişinin karşılıklı konuşmasını veren metin biçimi. Sınavda diyalog soruları, konuşmacının niyetini, katılıp katılmadığını veya bir teklife nasıl yanıt verdiğini anlamayı gerektirir.

Bir kişinin söyledikleriyle ne yapmak istediği; örneğin bilgi vermek, ikna etmek, şikâyet etmek veya davet etmek. Amaç belirlenirken ses tonu, nezaket ifadeleri ve eylem fiilleri ipucu verir.

Bir soru kökü ile bir doğru ve birkaç yanlış seçenekten oluşan soru biçimi. Doğru yanıtı bulmak için önce soru kökünün ne istediği belirlenir, sonra seçenekler metinle karşılaştırılır.

Çoktan seçmeli soruda asıl istenen bilgiyi belirten bölüm. 'Metne göre', 'yazarın amacı nedir' gibi ifadeler soru kökünde yer alır ve hangi bilginin aranacağını yönlendirir.

Yanlış olduğu hâlde doğruya benzeyen, dikkatsiz okuyucuyu yanıltmak için hazırlanmış seçenek. Çeldiriciler çoğu zaman metindeki bir sözcüğü alıp anlamı çarpıtır veya aşırı genelleme yapar.