Verbanden en grafieken
Wat het examen vraagt
Je leert het verband tussen twee grootheden herkennen en gebruiken: in een tabel, in een grafiek en in een formule. Je moet een grafiek kunnen aflezen, een punt in een grafiek opzoeken en met een formule een waarde uitrekenen.
Tabellen en grafieken
- Zet de onafhankelijke grootheid (bijvoorbeeld tijd) op de horizontale as en de afhankelijke grootheid (bijvoorbeeld afstand) op de verticale as.
- Kijk altijd naar de stapgrootte van de assen: één hokje kan 1, 5 of 10 voorstellen.
- Een rechte lijn hoort bij een lineair verband: bij elke vaste stap komt er evenveel bij of gaat er evenveel af.
- Bij een vloeiende kromme lijn hoort geen vaste toename.
Formules
Een woordformule laat zien hoe je rekent, bijvoorbeeld: kosten = 3,50 + 0,20 × aantal km. Het vaste bedrag is € 3,50 en elke kilometer kost € 0,20. Vul je 10 km in, dan is de uitkomst 3,50 + 0,20 × 10 = € 5,50.
Uitgewerkt voorbeeld
Een taxi rekent € 4,00 voorrijkosten plus € 1,50 per kilometer. De formule is: prijs = 4,00 + 1,50 × afstand. Bij 8 km: 4,00 + 1,50 × 8 = 4,00 + 12,00 = € 16,00. Omgekeerd: bij een rit van € 19,00 hoort 19,00 - 4,00 = 15,00 en 15,00 : 1,50 = 10 km.
Soorten verbanden
- Lineair: rechte lijn met een vaste toename per stap.
- Omgekeerd evenredig: een dalende kromme waarbij de ene grootheid halveert als de andere verdubbelt.
- Een grafiek kan stijgen, dalen of gelijk blijven (horizontaal lopen).
Waar punten verloren gaan
- De assen verwisselen, waardoor je het verkeerde getal afleest.
- Niet letten op de eenheid bij de as (minuten of uren, euro's of centen).
- Bij een formule de volgorde van bewerkingen negeren.
- Een afgelezen waarde niet in de context benoemen: alleen '20' in plaats van '20 km'.