VMBO GL/TL Wiskunde key terms

Een globale berekening maken zonder precies te rekenen, door getallen af te ronden op handige waarden. Je gebruikt dit om te controleren of een uitkomst ongeveer klopt of om snel een idee te krijgen.

Een getal vervangen door een eenvoudiger getal dat dichtbij ligt, bijvoorbeeld op hele getallen, één decimaal of een veelvoud van 10. Je kijkt naar het cijfer direct rechts van de plaats waarop je afrondt.

Een getal met cijfers achter de komma. De plaats na de komma geeft tienden, honderdsten, duizendsten enzovoort aan. Bijvoorbeeld 3,75 betekent 3 hele en 75 honderdsten.

Een eigenschap die je kunt meten, zoals lengte, gewicht, tijd of inhoud. Bij elke grootheid hoort een eenheid, bijvoorbeeld meter, kilogram, seconde of liter.

Een vaste maat waarmee je een grootheid uitdrukt, zoals meter, gram of uur. Zonder eenheid zegt een getal weinig over hoe groot iets echt is.

Een waarde in de ene eenheid veranderen in een andere eenheid, bijvoorbeeld van kilometers naar meters of van minuten naar uren. Je vermenigvuldigt of deelt met de juiste factor.

Een tabel met twee rijen waarin je getallen die in dezelfde verhouding staan onder elkaar zet. Je rekent verder door beide rijen met hetzelfde getal te vermenigvuldigen of te delen.

Een vaste verhouding tussen twee hoeveelheden, bijvoorbeeld 2 staat tot 5. Je gebruikt dit om te rekenen aan recepten, schaalmodellen of mengsels.

Een rekentruc bij een verhouding: vermenigvuldig de teller van de ene breuk met de noemer van de andere. Als de kruisproducten gelijk zijn, zijn de breuken gelijkwaardig.

De verhouding tussen een afstand op een kaart of tekening en de echte afstand. Bij schaal 1 : 100 is 1 cm op de kaart in werkelijkheid 100 cm.

Een getal dat een deel van een geheel aangeeft, geschreven als teller boven de noemer. De noemer zegt in hoeveel gelijke delen het geheel is verdeeld, de teller hoeveel delen je hebt.

Het bovenste getal van een breuk. Het geeft aan hoeveel gelijke delen je van het geheel neemt. Bij de breuk 3/4 is 3 de teller.

Het onderste getal van een breuk. Het geeft aan in hoeveel gelijke delen het geheel is verdeeld. Bij de breuk 3/4 is 4 de noemer.

Breuken met dezelfde noemer, zoals 1/5 en 3/5. Je kunt ze daardoor makkelijk optellen of aftrekken: je telt alleen de tellers op of trekt ze af.

Een honderdste deel van een geheel. 1% betekent 1 van de 100 gelijke delen. Je rekent met procenten door eerst 1% of 10% uit te rekenen en daarna te vermenigvuldigen.

Een percentage is een verhouding uitgedrukt in honderdsten, dus een aantal procent van een totaal. Je berekent het door het deel te delen door het geheel en met 100 te vermenigvuldigen.

Een bedrag dat van de oorspronkelijke prijs afgaat, vaak uitgedrukt in procenten. Je berekent de nieuwe prijs door de korting van de oude prijs af te trekken.

Belasting die je over de prijs van goederen en diensten betaalt. In Nederland zijn veelgebruikte tarieven 9% en 21%. De btw wordt bij de prijs opgeteld of zit al in de consumentenprijs.

De totale lengte van de rand van een figuur. Je berekent de omtrek door alle zijden bij elkaar op te tellen. Bij een cirkel gebruik je de formule omtrek = π × diameter.

De grootte van een plat vlak, uitgedrukt in vierkante eenheden zoals cm² of m². Je berekent de oppervlakte van een rechthoek met lengte × breedte.

De ruimte die een voorwerp inneemt of die erin past, uitgedrukt in kubieke eenheden zoals cm³, dm³ of liter. Je berekent de inhoud van een balk met lengte × breedte × hoogte.

Een vast getal, ongeveer 3,14, dat de verhouding aangeeft tussen de omtrek en de diameter van een cirkel. Je gebruikt π bij het berekenen van de omtrek en oppervlakte van cirkels.

De afstand dwars door een cirkel via het middelpunt. De diameter is twee keer de straal. Je gebruikt de diameter bij formules voor omtrek en oppervlakte van een cirkel.

De afstand van het middelpunt van een cirkel tot de rand. De straal is de helft van de diameter. Bij formules voor cirkels wordt de straal vaak met r aangeduid.

Een driehoek met één hoek van 90 graden. De zijden rond de rechte hoek heten rechthoekszijden, de langste zijde tegenover de rechte hoek heet schuine zijde.

In een rechthoekige driehoek geldt: de som van de kwadraten van de twee rechthoekszijden is gelijk aan het kwadraat van de schuine zijde. Dus a² + b² = c².

De wortel van een getal is het getal dat met zichzelf vermenigvuldigd dat getal oplevert. De wortel van 25 is 5, want 5 × 5 = 25. Je gebruikt dit bij Pythagoras.

Het resultaat van een getal met zichzelf vermenigvuldigen. Het kwadraat van 6 is 36, want 6 × 6 = 36. Je schrijft dit als 6².

Een denkbeeldige lijn van je oog naar een punt dat je bekijkt. Bij het tekenen van een aanzicht of het berekenen van een hoek gebruik je kijklijnen om richtingen aan te geven.

Een platte tekening van een ruimtelijk voorwerp, gezien vanaf één kant, zoals vooraanzicht, bovenaanzicht of zijaanzicht. Je gebruikt aanzichten om de vorm van een object te beschrijven.

De ruimte tussen twee lijnen die elkaar in een punt snijden, gemeten in graden. Een rechte hoek is 90°, een gestrekte hoek is 180° en een volle hoek is 360°.

De eenheid waarin je hoeken meet. Een volledige cirkel is 360 graden, een halve cirkel 180 graden en een rechte hoek 90 graden. Het symbool is °.

Een regelmatig verband tussen twee grootheden, bijvoorbeeld tussen tijd en afstand bij constante snelheid. Je kunt een verband weergeven in een tabel, een grafiek of een formule.

Een wiskundige regel met letters en getallen die laat zien hoe je een grootheid berekent. Bijvoorbeeld: afstand = snelheid × tijd, of oppervlakte = lengte × breedte.

Een tekening die het verband tussen twee grootheden laat zien, meestal met een horizontale en een verticale as. Punten of lijnen geven aan hoe de ene grootheid verandert als de andere verandert.

Een overzicht met rijen en kolommen waarin je getallen overzichtelijk naast elkaar zet. Je gebruikt een tabel om een verband te laten zien of om gegevens te ordenen.

Een verband waarbij de grafiek een rechte lijn is. Als de ene grootheid met een vast getal toeneemt, neemt de andere grootheid steeds met hetzelfde bedrag toe of af.

Een snelheid die niet verandert. Bij een constante snelheid geldt: afstand = snelheid × tijd. De grafiek van afstand tegen tijd is dan een rechte lijn.