Mevrouw Öztürk ziet graag dat het 'zo wel overgaat'
Het is 08.10 uur. Je werkt in de thuiszorg en komt bij mevrouw Öztürk (79). Zij heeft diabetes type 2 en gebruikt sinds vorige week naast metformine ook gliclazide, een sulfonylureumtablet. Ze woont alleen; haar dochter komt 's avonds langs. Bij binnenkomst zit mevrouw Öztürk onderuitgezakt op de bank. Ze is bezweet, haar handen trillen en ze praat met dubbele tong: 'Ik heb vanmorgen niets gegeten, ik voelde me niet lekker.' Op tafel staan twee lege tabletblisters van vanochtend. De bloedsuikermeter ligt in de keuken; je hebt nog niets gemeten. Mevrouw wil eerst rustig blijven zitten en zegt: 'Het gaat zo wel over.' In de rapportage van gisteren staat dat ze de laatste dagen weinig eet en veel slaapt. De wijkverpleegkundige is vandaag tot 12.00 uur bereikbaar.
1. Welke signalen in deze situatie passen bij een hypoglykemie, en waarom is een hypo hier extra waarschijnlijk?
Read the worked answer
Signalen die passen bij een hypo:
- bezweet, trillende handen;
- verwardheid en dubbele tong (het denken werkt niet meer goed);
- niets gegeten hebben terwijl de tabletten wel zijn ingenomen;
- de laatste dagen al weinig eten en veel slapen.
Waarom hier extra waarschijnlijk: gliclazide stimuleert de alvleesklier om insuline af te geven, ook als er geen eten binnenkomt. Bij een overgeslagen maaltijd of ondervoeding daalt de bloedsuiker dan verder. Mevrouw heeft vanochtend volgens de blisters haar tabletten al gehad en niets gegeten: precies de combinatie die een hypo uitlokt.
Onderscheid met een hyper: bij een hyper zie je juist dorst, veel plassen, een droge huid en traagheid zonder zweten. Zweten, trillen en acuut verward worden wijzen hier op een tekort aan glucose. De verwardheid alleen al maakt dat je niet kunt afwachten.
2. Wat is je eerste handeling: eerst suiker geven of eerst meten? Beargumenteer je keuze en beschrijf de vervolgstappen.
Read the worked answer
Eerst suiker, daarna meten. Redenen:
- Mevrouw is wakker en kan slikken, dus de veiligste en snelste route is iets zoets geven. Bij een doorgaande daling kan ze het bewustzijn verliezen.
- Het meten kost tijd en de uitslag verandert de eerste handeling niet: bij deze verschijnselen behandel je als hypo.
- De meetwaarde is vooral nodig om vast te leggen en om te controleren of het aanslaat.
Vervolg:
- 15 tot 20 gram snel opneembare koolhydraten geven, bijvoorbeeld een glas vruchtensap of cola, daarna 10 tot 15 minuten laten zitten.
- Opnieuw meten en traag werkende koolhydraten geven (boterham, melk) om terugval te voorkomen.
- Als ze niet meer kan slikken of buiten bewustzijn raakt: niets in de mond, 112 bellen en volgens afspraak glucagon toedienen.
- Altijd de wijkverpleegkundige of huisarts bellen, ook als het goed afloopt.
3. Wat rapporteer je, aan wie en met welke urgentie? Noem minstens vier gegevens die in de rapportage moeten staan.
Read the worked answer
Aan wie en hoe snel: telefonisch aan de wijkverpleegkundige binnen de dienst (vóór 12.00 uur) en daarnaast in het zorgdossier. De medicatie (gliclazide) moet mogelijk worden aangepast; dat is een beslissing van de arts, niet van jou.
Wat er in de rapportage staat:
- tijdstip en wat je aantrof (zweten, trillen, dubbele tong, niets gegeten);
- de gemeten bloedsuikerwaarde vóór en na de interventie;
- wat je hebt gegeven (hoeveel gram koolhydraten) en het effect daarvan;
- dat mevrouw de laatste dagen slecht eet en veel slaapt, plus dat de dochter 's avonds komt;
- de afspraak die je met de wijkverpleegkundige hebt gemaakt over controle.
Waarom zo volledig: de volgende collega en de arts moeten de situatie kunnen beoordelen zonder jou te spreken. Het signaal 'eet slecht' is net zo belangrijk als de hypo zelf, want daar zit de oorzaak. Leg ook vast dat mevrouw hulp eerst weigerde, zodat zichtbaar is hoe je haar toch hebt geholpen.