VMBO KB Zorg en welzijn cheat sheet

Gezonde voeding volgens de Schijf van Vijf: vijf vakken (groente en fruit, aardappelen/brood/rijst/pasta, vis/vlees/peulvruchten/eieren/noten, zuivel, vetten en olie); veel uit de eerste twee vakken, minder uit de laatste twee.

ADL (algemene dagelijkse levensverrichtingen) = wassen, aankleden, eten, drinken, toiletteren, mobiliteit; IADL = huishouden, boodschappen, administratie, vervoer regelen.

Vitale functies bij een volwassene in rust: ademfrequentie 12-20 per minuut, pols 60-100 per minuut, bloeddruk circa 120/80 mmHg, lichaamstemperatuur 36,5-37,5 °C.

Signalen die directe actie vragen: benauwdheid, pijn op de borst, bewustzijnsdaling, blauwe lippen, temperatuur boven 39 °C met sufheid - meld bij de verantwoordelijke zorgverlener.

Voedingsstoffen: koolhydraten en vetten leveren energie, eiwitten zijn bouwstof, vitaminen en mineralen beschermen, water en vezels houden de darmen op gang.

Dehydration herkennen: droge mond, donkere urine, minder plassen, sufheid en huid die langzaam terugveert; ouderen drogen sneller uit door minder dorstgevoel.

Roken, overmatig alcoholgebruik, weinig beweging en te veel zout of suiker verhogen het risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en longproblemen.

Hygiëneregel bij voedsel: aparte snijplanken voor rauw vlees en voor groente, koelkast op 4 °C, warm eten boven 60 °C en niet langer dan 2 uur buiten de koeling.

Woonruimte veilig maken: losse kleedjes weg, nachtlampje bij de slaapkamer, antislipmat in de douche, geen snoeren over de vloer, scherpe tafelranden afschermen.

Valpreventie bij ouderen: kracht- en balanstraining helpt, net als voldoende licht, stevige schoenen en het weghalen van drempels.

Binnenklimaat: ventileer elke dag, houd ruimtes rond 20 °C, lucht bij koken en douchen, en voorkom vocht om schimmel te vermijden.

Schoonmaakvolgorde van schoon naar vuil en van hoog naar laag; werk met aparte doekjes per ruimte en vervang vaatdoekjes dagelijks.

Afval scheiden: gft, papier, glas, plastic en restafval; chemisch afval en medicijnen horen niet bij het gewone restafval maar bij een inleverpunt.

Geluidsoverlast aanpakken: eerst in gesprek met de buren, daarna verhuurder of buurtbemiddeling; bij structurele overlast een melding bij de gemeente.

Toegankelijkheid: een woning is rolstoelvriendelijk als deuren minimaal 85 cm breed zijn, er een drempelloze doorgang is en het toilet bereikbaar is zonder trap.

Energie besparen in huis: korter douchen, radiator niet blokkeren met meubels, apparaten niet op stand-by en tochtstrips bij kieren.

Beweegrichtlijn volwassenen: minimaal 150 minuten matig intensief bewegen per week, tweemaal per week spier- en botversterkende oefeningen en minder lang stilzitten.

Opbouw van een activiteit: warming-up, kern met de hoofdactiviteit, cooling-down; houd rekening met niveau, leeftijd en eventuele beperking.

Motiveren werkt beter met haalbare doelen, keuzevrijheid en directe positieve feedback dan met verplichten of vergelijken met anderen.

Bij een activiteit met kinderen: duidelijke regels vooraf, korte uitleg, kleine groepen en toezicht op veilige materialen en ruimte.

Signalen van overbelasting: kortademigheid waarbij praten niet lukt, duizeligheid, pijn op de borst of extreme vermoeidheid - stop de activiteit en laat rusten.

Een draaiboek voor een activiteit bevat doelgroep, doel, tijd, locatie, materialen, taakverdeling, veiligheidsmaatregelen en een noodplan.

Evalueren na een activiteit: wat ging goed, wat kan beter, wat vonden deelnemers, en welke afspraken maak je voor de volgende keer.

Vrijetijdsbesteding voor ouderen of mensen met een beperking: sluit aan bij wat iemand vroeger deed, bij mogelijkheden en bij sociale contacten.

Handen wassen volgens de WHO-methode duurt 40-60 seconden met zeep en water; bij geen water en zichtbaar vuil is handalcohol een alternatief.

Persoonlijke hygiëne bij cliënt: was van schoon naar vuil, van boven naar beneden, en gebruik per cliënt nieuw materiaal.

Tillen en transfers: til niet met je rug maar met je benen, houd de last dichtbij, vraag hulp of gebruik een tillift; til nooit alleen een cliënt die niet kan meewerken.

Bij medicijnen: alleen verstrekken wat is voorgeschreven, check naam, dosis en tijd, noteer wat is gegeven en meld afwijkingen direct.

Wondzorg en verbanden: werk met handschoenen, houd steriel materiaal steriel en raak de wond niet met ongedesinfecteerde handen aan.

Bij een noodsituatie: let op veiligheid, beoordeel bewustzijn en ademhaling, bel 112, start zo nodig reanimatie en haal een AED.

Professionele houding: luister actief, vat samen wat de cliënt zegt, respecteer privacy en geheimhouding, en houd je aan afspraken.

Rapporteren is objectief en feitelijk: beschrijf wat je ziet en hoort, geen oordeel of aanname, met datum, tijd en je naam.

Arbowet verplicht de werkgever tot een veilige werkplek, goede voorlichting en een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E); de werknemer volgt de veiligheidsregels.

Persoonlijke beschermingsmiddelen: handschoenen bij lichaamsvloeistoffen, schort bij spatgevaar, veiligheidsschoenen in de keuken, en bij agressie een vluchtweg vrijhouden.

Prikaccident: laat de wond bloeden, was met water en zeep, desinfecteer, meld direct bij de leidinggevende en laat bloedonderzoek doen.

Brandveiligheid: houd vluchtwegen en blusmiddelen vrij, ken de blusregels (pan met vet nooit met water blussen, gebruik een blusdeken of deksel).

Gevaarsymbolen herkennen: bijtend, ontvlambaar, giftig, oxiderend en irriterend; lees altijd het etiket en de veiligheidsinformatie.

Hygiëne in de keuken: HACCP-principe, koel bewaren onder 7 °C, warm boven 60 °C, en rauw en bereid voedsel gescheiden houden.

Werkdruk en veiligheid: meld onveilige situaties, gebruik hulpmiddelen en wissel zwaar werk af met lichter werk om klachten te voorkomen.

BHV-taken: eerste hulp verlenen, ontruimen, brand bestrijden en communiceren met hulpdiensten; volg het bedrijfsnoodplan.

Actief luisteren: oogcontact, open vragen, samenvatten, doorvragen en niet invullen wat de ander bedoelt.

Gespreksopbouw: begin met doel en kennismaking, kern met vragen en uitleg, eind met samenvatting en vervolgafspraken.

Feedback geven volgens de ik-boodschap: beschrijf concreet gedrag, benoem het effect, geef een suggestie en sluit af met een vraag.

Reflectiemodel: beschrijf de situatie, benoem je gedachten en gevoelens, wat deed je, wat was het effect, en wat doe je de volgende keer anders.

Professionele grenzen: zeg nee bij taken die je niet mag of kunt uitvoeren, en overleg met je begeleider of leidinggevende.

Zelfstandigheid in stages: kom afspraken na, wees op tijd, meld je ziek volgens de regels en vraag om hulp bij twijfel.

Beroepsgeheim: deel gegevens over cliënten alleen met mensen die dat voor hun werk moeten weten, en bewaar dossiers veilig.

Samenwerken: maak taken en verantwoordelijkheden duidelijk, overleg kort en controleer of de ander je begrepen heeft.