Koersbal met twaalf bewoners en twee begeleiders
Je loopt stage in een woonzorgcentrum en begeleidt samen met één vrijwilliger de beweeggroep: twaalf bewoners met matige tot ernstige dementie. Vandaag staat koersbal op het programma, 45 minuten in de recreatiezaal. De vloer is net gedweild en voelt glad aan. Na tien minuten staan drie bewoners op en lopen richting de deur. Mevrouw Bakker (88) roept dat ze naar huis wil en pakt de arm van haar buurvrouw stevig vast. Meneer Yildiz (91) heeft zijn rollator naast zich en doet niet mee; hij zit met zijn hoofd op zijn borst en zijn ogen dicht. Een verzorgende loopt langs en zegt: 'Zet gewoon de tv aan, dan is het rustig.' De vrijwilliger kijkt je vragend aan: 'Wat nu?' Er is nog 25 minuten en de volgende groep staat om 11.00 uur al te wachten bij de deur.
1. Hoe pas je de activiteit op dit moment aan? Onderbouw met wat je bij de bewoners ziet.
Read the worked answer
Wat je ziet en wat dat betekent:
- Drie bewoners lopen weg: de activiteit duurt te lang of vraagt te veel, en de deur werkt als uitnodiging om te vertrekken.
- Mevrouw Bakker roept dat ze naar huis wil: dat is geen grapje maar onbegrepen onrust; ze kan de situatie niet meer plaatsen.
- Meneer Yildiz zit met zijn hoofd omlaag: vermoeid of afwezig, hij doet niet mee en heeft zijn rollator al gepakt.
- De gladde vloer maakt vallen extra riskant, zeker bij bewoners die onverwacht opstaan.
Aanpassen:
- Sluit de deur of ga met de groep in een kleine kring zitten, dichter bij elkaar, zodat je overzicht houdt.
- Kort de activiteit in tot 15 minuten en maak de beurten korter en het materiaal groter en lichter.
- Verdeel de rollen: jij blijft bij mevrouw Bakker, de vrijwilliger begeleidt de kern van de groep.
- Laat meneer Yildiz met rust en bied hem later een eigen moment aan, bijvoorbeeld de bal naar jou rollen vanaf zijn stoel. Dwingen heeft geen zin.
- Zorg dat de vloer droog is of vraag een andere ruimte.
2. Hoe reageer je op mevrouw Bakker, die naar huis wil en een andere bewoner vastpakt?
Read the worked answer
Eerst veiligheid, dan contact.
- Rustig naar haar toe gaan, op ooghoogte komen en zacht praten. Niet corrigeren met 'u woont hier nu', want dat roept tegenspraak op en maakt de onrust groter.
- De hand van de buurvrouw losmaken door mevrouw Bakker iets anders in de handen te geven, bijvoorbeeld de bal of een doek. Zo doorbreek je het vastpakken zonder strijd.
- Meegaan in haar gevoel: 'U wilt graag naar huis. Vertelt u eens, hoe ziet uw huis eruit?' Vaak zakt de onrust dan.
- Afleiden met een concrete taak die bij haar verleden past, bijvoorbeeld de bal aangeven of helpen met opruimen.
- Lukt dat niet, dan loop je met haar mee naar de gang of het zitje bij het raam en blijf je erbij. Weglopen toestaan kan alleen als de omgeving veilig is en de deur bewaakt wordt.
Waarom zo: bij dementie werkt overtuigen met feiten niet, maar aansluiten bij het gevoel wel. Een discussie voor de hele groep zorgt bovendien dat de andere bewoners ook onrustig worden.
3. Waarom is 'zet de tv aan' geen gelijkwaardig alternatief? Beargumenteer met het doel van deze activiteit en met wat je zelf kunt doen.
Read the worked answer
Wat de activiteit oplevert en de tv niet:
- Bewegen: ook kleine armbewegingen vanaf een stoel houden de spieren en het evenwicht op peil. Tv-kijken is volledig passief.
- Contact: samen iets doen, om beurten, elkaar aanmoedigen. Bij dementie is dat sociale stimulans belangrijker dan het spel zelf.
- Succeservaring: een bal die over de lijn rolt geeft direct resultaat dat iemand nog kan begrijpen.
- Signaleren: tijdens de groep zie je wie achteruitgaat in bewegen, wie pijn heeft of wie onrustiger wordt. Die informatie gaat naar de rapportage en het zorgplan.
Wat je doet met de opmerking: de verzorgende bedoelt het goed, want rust is ook een doel. Je kunt dus antwoorden: 'Rust is precies wat we nu nodig hebben, maar dan met bewegen erbij.' Stel voor de groep na 15 minuten een rustig zitmoment met een kopje drinken te geven en de tv pas daarna te gebruiken. Bespreek met de vrijwilliger en de verzorgende hoe je de volgende keer met een kleiner groepje werkt en de deur dichthoudt.