नेपाली भाषा र व्याकरण: शब्द, वाक्य र शुद्धीकरण
खरिदारको दोस्रो पत्रमा नेपाली भाषा र व्याकरण अन्तर्गत गद्यांश बोध, शब्द भण्डार, व्याकरणिक शुद्धता र लेखन सीप परीक्षण गरिन्छ। प्रश्नहरू विकल्प छनोट गर्ने खालका हुन्छन्, तर विकल्पहरू नजिक नजिक राखिएकाले शुद्ध नियम सम्झनु अनिवार्य छ।
मुख्य नियम
- वर्णविन्यास: ह्रस्व–दीर्घ, श–ष–स र ण–न को प्रयोग; जस्तै 'पूर्ण', 'प्रसन्न', 'आशीर्वाद'।
- पदवर्ग: नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रिया, क्रियाविशेषण, नामयोगी, संयोजक र विस्मयादिबोधक।
- कारक र विभक्ति: कर्ता 'ले', कर्म 'लाई', करण 'ले/द्वारा', सम्प्रदान 'लाई', अपादान 'बाट/देखि', अधिकरण 'मा/माथि'।
- समासका छ भेद: तत्पुरुष, कर्मधारय, द्विगु, बहुव्रीहि, द्वन्द्व, अव्ययीभाव।
- सन्धि (स्वर, व्यञ्जन, विसर्ग), उपसर्ग–प्रत्यय र कारकअनुसार वाक्य शुद्धीकरण।
कार्यरत उदाहरण
'दशरथ' शब्दमा कुन समास पर्छ? यहाँ 'दश रथ भएको राजा' भन्ने अर्थ निस्कन्छ, अर्थात् पूर्वपद वा उत्तरपद नभई तेस्रो अर्थ (राजा) प्रधान छ। त्यसैले यो बहुव्रीहि समास हो। तुलना गर्नुहोस्: 'चौमासा' अर्थात् चार महिनाको समूह - संख्यावाचक पूर्वपद भएकाले द्विगु। समास पहिचान गर्दा सधैं समस्त पदको अर्थ विग्रह गरी कुन पद प्रधान छ भनी हेर्नुपर्छ।
बुझ्नैपर्ने पासो
- 'ले' ले कर्ता र करण दुवै जनाउने हुँदा वाक्यको क्रियासँग मिलाएर हेर्नु।
- उखान र टुक्काको शाब्दिक अर्थमा अड्किनु; लाक्षणिक अर्थ खोज्नु।
- गद्यांशको उत्तर दिइएको अनुच्छेदभित्रै खोज्नु, बाह्य ज्ञान थप्नु हुँदैन।
- ह्रस्व–दीर्घको लापरबाहीले शब्द गलत बनाउने हुँदा लेख्दा ध्यान दिनु।