Twee teksten over de fietsstraat: wiens bewijs telt?
In de wijk Lombok komt een proef met een fietsstraat op de Kanaalweg. Bewoners krijgen twee teksten. Tekst A, van de gemeente, meldt: 'Uit onderzoek in vergelijkbare wijken blijkt dat het autoverkeer met 40% afneemt en dat de verkeersveiligheid toeneemt.' Tekst B, een brief van bewonersgroep De Kanaalweg, stelt: 'Dat onderzoek ging over een nieuwbouwwijk met één ontsluitingsweg; onze straat heeft drie scholen en twee bushaltes.' In de bewonersapp vallen woorden als 'pertinent onwaar' en 'neponderzoek'. De gemeente heeft 200 handtekeningen ontvangen tegen het plan en wil binnen veertien dagen beslissen. Cursist Nadia (31) moet voor Lezen vragen beantwoorden over deze twee teksten, waaronder een vraag naar de functie van de verwijzing 'Dat onderzoek' en een vraag of een uitspraak juist, onjuist of niet in de tekst is. Nadia neigt ernaar partij te kiezen voor de bewoners en beantwoordt de vragen daardoor vanuit haar eigen mening.
1. De uitspraak luidt: 'De bewonersgroep betwijfelt de betrouwbaarheid van het onderzoek.' Is die juist, onjuist of niet in de tekst? Onderbouw met een citaat en let op wat buiten de twee teksten valt.
Read the worked answer
Juist, met nuance. Tekst B zegt: 'Dat onderzoek ging over een nieuwbouwwijk met één ontsluitingsweg; onze straat heeft drie scholen en twee bushaltes.' Dat is geen aanval op de cijfers zelf, maar op de vraag of ze gelden voor deze straat - dus op de toepasbaarheid, en daarmee op de bewijskracht. In examentermen: de bewonersgroep relativeert het bewijs.
Wat je niet gebruikt: 'neponderzoek' en 'pertinent onwaar' staan in de bewonersapp, niet in de twee teksten. Een vraag die naar 'de tekst' verwijst, mag je daarmee niet beantwoorden; dat is de valkuil van voorkennis en partijkeuze.
Bij twijfel: zoek een citaat dat de uitspraak dekt. Vind je alleen algemene scepsis, dan is het antwoord 'niet in de tekst'; hier is het citaat concreet genoeg.
2. Wat is de functie van 'Dat onderzoek' aan het begin van tekst B? Kies tussen: verwijzing naar eerder genoemd onderzoek / tegenargument / voorbeeld, en leg uit.
Read the worked answer
Alle drie de elementen spelen, maar de functie in het betoog is tegenargument. 'Dat' verwijst terug naar het onderzoek dat tekst A noemt (anafoor), en de bijzin die volgt beperkt de reikwijdte: nieuwbouwwijk, één ontsluitingsweg. Daarmee wordt de conclusie van A (veiliger, 40% minder auto's) bestreden, niet ondersteund.
Waarom niet 'voorbeeld'? Een voorbeeld illustreert hetzelfde standpunt; hier wordt het standpunt juist verzwakt. Waarom niet alleen 'verwijzing'? Dat is de grammaticale functie, niet de tekstfunctie; een examenvraag naar functie vraagt naar de rol in het betoog.
Werkwijze: kijk één alinea terug, bepaal of de schrijver het eens of oneens is met wat ervoor kwam, en kies dan de functie. Verwijswoorden zijn hier een brug, niet het antwoord.
3. Nadia kiest partij voor de bewoners. Hoe voorkomt ze dat haar eigen mening het antwoord stuurt?
Read the worked answer
Markeer eerst, oordeel later. Onderstreep in beide teksten feiten (cijfers, datums, bronnen) en meningen ('pertinent onwaar', 'neponderzoek'). Bij een vraag naar 'de tekst' telt alleen wat er staat.
Toets elk antwoord aan een citaat. Kun je de gekozen optie letterlijk of bijna letterlijk aanwijzen? Zo niet, dan is 'niet in de tekst' of een andere optie waarschijnlijk beter.
Let op de bron in de vraag. 'De schrijver van tekst B' of 'de gemeente' vraagt om één perspectief; antwoord vanuit die bron, ook als je het oneens bent.
Bij juist/onjuist: formuleer eerst in één zin wat de tekst zegt en vergelijk die zin met de stelling. Zo zie je of de stelling te sterk is ('alle', 'nooit', 'bewezen').