Te whakarite kōrero mō te hui ā-tau o te kura
Ko koe te tumuaki o tētahi kura auraki e 320 ngā ākonga, ā, e 68% ngā ākonga Māori. E whakatuwhera ana koe i tētahi hui ā-tau: e 80 ngā mātua, e 12 ngā kaiako, e 5 ngā kuia, e 3 ngā kaumātua. Kei te whakauru te kura i tētahi kaupapa aromatawai reorua mō te reo matatini. E 6 meneti te roa o tō kōrero, e 600 kupu te roa, ā, e 15 meneti noa iho koe ki te whakarite. Kua hoatu he tatauranga e rua: e 72% o ngā ākonga Māori e eke ana i te taumata, engari e 41% anake o ngā ākonga e kōrero ana i te reo Māori i te kāinga. E hiahia ana koe kia whakamahia te whakataukī 'Ko te reo te mauri o te mana Māori'. Kua puta te whakaaro o ētahi mātua: 'Kei te whakaiti tēnei kaupapa i te reo Pākehā.' E hiahia ana te poari kia mārama, kia waimarie, kia kaua e whakamahi i ngā kupu hangarau. Me whakarite koe i te tīmatanga, te hanganga, me te whakautu ki te mātua.
1. Tuhia te tīmatanga o tō kōrero, kia 90 kupu pea, ā, whakamāramatia mai e rua ngā whiringa reo i whakamahia e koe.
Read the worked answer
Tīmatanga: 'E te whānau, tēnā koutou. Ko au te tumuaki, ā, e mihi ana ki ngā kuia, ki ngā kaumātua, ki ngā mātua. Kei te whakauru te kura i tētahi kaupapa aromatawai reorua. E 72% o ngā ākonga Māori e eke ana i te taumata; engari e 41% anake e kōrero ana i te reo Māori i te kāinga. Ko te whakataukī 'Ko te reo te mauri o te mana Māori' te pou. Ehara tēnei i te whakaiti i te reo Pākehā; he whakawhānui i te ara. Me noho tahi tātou ki te whakarongo.' E rua ngā whiringa reo. Tuatahi, ko te mihi ki ngā kuia me ngā kaumātua i mua i te kaupapa: ka whakaatu i te whakaute, ā, ka whakamahia te reo-ā-kaupapa o te hui. Tuarua, ko te whakamahi i te 'ehara... he...' hei whakataurite, kāore hei whakahē i te reo Pākehā. Ka noho te reo hei reo mārama mō ngā mātua, engari ka mau tonu te mana o te reo Māori mā te whakataukī me te mihi.
2. Whakamāramatia te raupapa o ngā tatauranga e rua me te whakataukī. He aha i pērā ai?
Read the worked answer
Ka whakamahia te 72% i mua i te 41% kia kore ai te hunga whakarongo e rongo i te whakaiti. Ka kite tuatahi i te angitu o ngā ākonga Māori, kātahi ka kite i te wāhi e hiahia ana te kura ki te mahi. Ka whai te whakataukī i muri i ngā tatauranga hei pou whakamārama, kia kore ai e noho hei whakapaipai noa. Mēnā ka tīmata ki te 41%, ka rongo te mātua i te whakapae; mēnā ka tīmata ki te whakataukī, ka taea te whakaaro he kupu noa. Ko te raupapa 'angitu - wāhi - uara' e hāngai ana ki te kaupapa: e tautoko ana te kura i te katoa, ā, e whakakaha ana i te reo Māori i roto i te kaupapa reorua.
3. Ka pātai anō te mātua: 'Kei te whakaiti tēnei kaupapa i te reo Pākehā.' Tuhia he whakautu e 70 kupu pea, ā, whakamāramatia te huarahi i whakamahia e koe kia kaua ai e whakapae.
Read the worked answer
Whakautu: 'E mihi ana ahau ki tō pātai, he pātai tika. Kāore te kaupapa e tango i te reo Pākehā; e noho tahi ana ngā reo e rua. Ko te 72% o ngā ākonga Māori e eke ana i te taumata he tohu e mahi ana te kura mō te katoa. Ko te 41% anake e kōrero ana i te reo Māori i te kāinga he wāhi e hiahia ana mātou ki te whakakaha, kaua ki te whakaiti i tētahi atu reo. Ka tono ahau kia haere mai koe ki te wānanga.' Ka tīmata ki te mihi, ka whakaae he pātai tika; ka kore e whakapae. Ka whakamārama i te kaupapa reorua, kāore i te whakahee. Ka hoki ki ngā tatauranga hei taunakitanga, kāore he kī 'he pohehe koe'. Ka tono i te whakaaro, kaua ko te whakatau.