NCEA Level 3 Te Reo Rangatira study materials
NCEA Level 3 Te Reo Rangatira study resources

NCEA Level 3 Te Reo Rangatira common mistakes

NCEA Level 3 Te Reo Rangatira · Understand the traps and how to avoid them.

Mistake 1

Ka tuhituhi te kaitono i ngā kupu i rongo ai, engari kāore e tuhia te whakaaro matua, te whakataukī, te kīwaha rānei i roto i te kōrero.

Ka aro nui ki te hopu kupu ā-tuhi, kāore ki te mārama ki te kaupapa me te horopaki o te reo whakarongo.

What to do instead

Whakaritea he whārangi nota e rua ngā wāhanga: kupu matua, me te whakamārama poto o te kaupapa; i muri i ia wāhanga, tuhia he whakarāpopoto me tētahi taunakitanga.

Mistake 2

Ka whakamāoritia e te kaitono ngā kōrero whakarongo ā-kupu, engari ka pohehe i te wairua, i te reo whakawai, i te whakahē rānei a te kaikōrero.

He iti te rongo ki ngā momo reo ā-waha, ā, ka kore e aro ki te tone, te kīwaha me te horopaki.

What to do instead

Whakarongohia ngā momo kōrero rerekē; tuhia te kaikōrero, te kaupapa, ngā kīwaha, te wairua; whakamāramatia te take i pērā ai te kōrero.

Mistake 3

Ka kōrero whakamau i tētahi tuhinga kua roa e akona, engari kāore e taea te whakautu i ngā pātai ohorere.

Ka whakapau kaha ki te ako kupu ā-tuhi, kāore ki te whakawhanake i ngā whakaaro me ngā tauira hei whakamahi noa.

What to do instead

Whakamahia he kāri noa me ngā kupu matua, ngā tauira, ngā hononga; mahi takirua ki te pātai me te whakautu i roto i te wā poto.

Mistake 4

Ka whakamahi te kaitono i te reo ōkawa ki ngā horopaki katoa, pērā i te kōrero ki ngā hoa, ki te whānau rānei, ā, ka kore e huri i te reo ki te hunga whakarongo.

Kāore e whakamaheretia te hunga whakarongo, te kaupapa, me te wairua o te kōrero i mua i te kōrero.

What to do instead

Tuhia te hunga whakarongo me te kaupapa; whiriwhiria ngā kupu, ngā kīwaha, me te reo e tika ana; whakaharatautia ngā whakawhitinga reo.

Mistake 5

Ka whakamāori kupu noa iho te kaitono i te tuhinga pānui, engari ka ngaro te whakataukī, te kīwaha, te kupu whakarite rānei.

Ka pānui mō te mata o te kupu, kāore mō te tikanga; he iti te mōhio ki ngā kupu whakarite me te reo ā-iwi.

What to do instead

Pānuitia ngā rerenga katoa, tuhia ngā kupu whakarite me ō rātou tikanga; whakamāramatia te tikanga i roto i te horopaki, kaua ko te whakamāoritanga matua.

Mistake 6

Ka tāpiri te kaitono i tētahi whakataukī, i tētahi tauira rānei ki te whakautu, engari kāore e whakamārama i tōna hononga ki te pātai.

Ka pōhēhē ko te whakataukī anake te taunakitanga; kāore e mārama ki te hiahia o te pātai kia whakamāramatia te whakaaro.

What to do instead

Whakamahia te hanganga: whakatau, taunakitanga, whakamārama, hononga ki te pātai; i muri i ia taunakitanga, tuhia he rerenga e whakamārama ana i te take.

Mistake 7

Ka kohi noa te kaitono i ngā meka, engari kāore e tātari i te kaupapa nui, i te whakaaro o te kaituhi, i te hanga o te tuhinga.

Ka pānui mō te whakautu pātai noa, kāore mō te mārama ki te tuhinga katoa; ka wareware ki te taitara, te whakamutunga, me ngā tohu hanga.

What to do instead

Tuhia te kaupapa nui, te whakaaro o te kaituhi, me ngā taunakitanga e toru; tirohia te taitara, ngā whiti matua, me te whakamutunga i mua i te whakautu.

Mistake 8

Ka tīmata te kaitono ki te tuhituhi i te whakautu me te kore e wewete i te pātai, ā, ka huri kē te tuhinga ki tētahi kaupapa kē.

Ka horopaki noa i te pātai, kāore e tautohu i te mahi, i te hunga pānui, i te kaupapa, me ngā here o te pātai.

What to do instead

Kōrerohia te pātai: tautohutia te mahi, te hunga pānui, te kaupapa, me ngā here; tuhia he mahere poto e toru ngā whakaaro matua i mua i te tuhituhi.

Mistake 9

Ka tuhia e te kaitono he rārangi whakaaro motuhake, engari kāore he rerenga hono, he whakamārama, he tauira rānei e noho tahi ai ngā whakaaro.

Kāore e whakamaheretia te hanganga o te tuhinga; ka tuhia ngā whakaaro i te wā e puta ai, kāore i te whakariterite.

What to do instead

Whakamahia he hanganga whiti: whakatau, whakamārama, tauira, hono; tuhia he rerenga hono mō ia whiti, ā, tirohia te rere o ngā whakaaro.

Mistake 10

Ka hanga te kaitono i ngā rerenga mā te whakamāori tika i te reo Ingarihi, ā, ka hē ngā kupu hono, te raupapa o ngā kupu, te wā rānei.

Ka whakawhirinaki ki te hanganga o te reo Ingarihi, kāore ki ngā tauira o te reo Māori; he iti te wheako ki te tuhituhi me te whakatika.

What to do instead

Tuhia ngā whakaaro mā ngā tauira rerenga Māori; tirohia te wā, te kaimahi, ngā kupu hono; pānuitia ā-waha, ā, whakatikahia ngā rerenga e rua i ia whiti.