Te pono o te uiuinga reo irirangi
Kei te whakarongo koe ki tētahi uiuinga reo irirangi e 8 meneti te roa, tata ki te 950 kupu, mō tētahi whakataunga Tiriti. Ko te kaiuiui he kaiwhakapāho e 12 tau tana mahi; ko te manuhiri he kuia e 74 tau, he māngai mō tētahi rōpū whenua. Ka kōrero te kuia i te reo Māori, engari ka huri ki te reo Pākehā mō ngā kupu hangarau. E toru ngā wā ka haukoti te kaiuiui i a ia. I tētahi wāhi, ka kī te kuia 'e rua ngā rā' mō te hui, engari ka whakahoki te kaiuiui 'e rua ngā wiki'. Ka kī te kuia 'āe' ki tētahi pātai e rua ngā whiringa, ā, kāore e mārama te take. Kua tukuna te uiuinga ki te paetukutuku, engari kua tapahia te 90 hēkona o te kōrero mō te whakapapa. E 15 meneti koe ki te tuhituhi i tētahi arotake e 200 kupu mō te tika o te uiuinga.
1. Tautohua mai e rua ngā āhuatanga e pā ana ki te tika o te uiuinga, ā, whakamāramatia tō pānga.
Read the worked answer
E rua ngā āhuatanga e pā ana ki te tika. Tuatahi, ko ngā haukoti e toru: ka kore te kuia e whai wā ki te whakamārama, ā, ka noho te kaiuiui hei kaiwhakahaere i te kōrero. Ka kitea te mana o te kaiuiui, kāore te mana o te kuia. Tuarua, ko te huringa reo: ka kōrero te kuia i te reo Māori, engari ka huri ki te reo Pākehā mō ngā kupu hangarau. Ka taea te whakamārama he māramatanga iti, engari kāore e tika kia whakatau noa he pōhēhē. Ko te tapahanga o te 90 hēkona whakapapa te mea nui rawa: ka tangohia te horopaki e whakamārama ana i te tūnga o te rōpū whenua. Ka noho te uiuinga hei kōrero kua whakarerekētia, kāore hei tūāhuatanga tika. Me titiro ki te hunga whakarongo: mēnā kāore e rongo i te whakapapa, ka kore e mārama ki te take o te whakataunga.
2. He aha te raru o te 'e rua ngā rā' me te 'e rua ngā wiki', me te 'āe'? Me pēhea te manatoko?
Read the worked answer
Ko te raru, ko te 'e rua ngā rā' i kīa e te kuia, engari ko te kaiuiui i whakahoki 'e rua ngā wiki'. Kāore e mārama mēnā he hē o te kaiuiui, he hē o te whakarongo, he hē rānei o te kuia. Mēnā ka whakaputaina te 'e rua ngā wiki', ka taea te whakatau he roa ake te wā, ā, ka pā ki te whakataunga. Ko te 'āe' he whakautu mō ngā whiringa e rua; kāore e taea te kite ko tēhea. Me manatoko mā te pātai anō ki te kuia, mā te tirotiro i te pūrongo o te hui, mā te pātai ki te rōpū whenua. Kaua e whakamahi i te 'āe' hei taunakitanga motuhake. Me tuhi i te uiuinga katoa, kaua ko te tapahanga anake.
3. He aha te mahi a te teihana? Tautokona tō whakautu ki te tapahanga o te whakapapa.
Read the worked answer
Me tuku te teihana i tētahi whakatika i te paetukutuku, i te reo irirangi hoki. Me kī: 'I tapahia e mātou te 90 hēkona o te kōrero mō te whakapapa; e mihi ana mātou. Kua whakairia te uiuinga katoa, me te tuhipoka e whakamārama ana i te huringa o te 'e rua ngā rā' ki te 'e rua ngā wiki'.' Ko te take, ko te whakapapa te horopaki o te whakataunga Tiriti; ki te tapahia, ka kore te hunga whakarongo e mārama ki te tūnga o te rōpū whenua. Me tono hoki i te whakaaetanga o te kuia mō te whakaputanga. Ka noho te whakatika hei tiaki i te mana o te kaupapa, kāore hei whakaiti noa i te teihana.