First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Question 1Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kuia e kōrero ana i te hui a te marae: "Kāore e taea e te ringa kotahi te here i te ahi. Me hui tahi tātou ki te whakatika i te wharekai." He aha te tikanga o te whakataukī i roto i tana kōrero?
- Kua kore te kuia e pai ki te hui.
- Mā te mahi tahi a te iwi e oti ai. Correct answer.
- He uaua te mahi ahi mā te tangata kotahi.
- Me tiki ahi mō te wharekai i mua i te hui.
Explanation
Ko te whakataukī "Kāore e taea e te ringa kotahi te here i te ahi" e whakamārama ana i te hiranga o te mahi ngātahi: ahakoa pēhea te kaha o te tangata kotahi, mā te mahi tahi a te tokomaha e oti ai te mahi. I roto i tēnei kōrero, ko te kaupapa o te hui te whakatika i te wharekai, ā, e karanga ana te kuia kia hui tahi te iwi katoa. Kāore te whakataukī nei e kōrero ana mō te ahi tonu, engari he kupu whakarite mō te mahi ngātahi.
Question 2Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaumātua i te hui: "Tēnā koe e te rangatahi, kua tae wawe mai koe ki te hui - kātahi te tangata pukumahi koe!" He aha te wairua o te rerenga kōrero whakamutunga?
- He poroporoaki i te tangata rā i mua i te hui.
- He whakaparahako i tana tōmuri haere ki te hui.
- He whakamihi i te kaha mahi o te tangata rā. Correct answer.
- He pātai mō te mahi a te tangata rā.
Explanation
Ko te hanga "Kātahi te ... koe!" he momo kīwaha whakamihi, he whakanui i te āhua o te tangata. I tēnei horopaki, e mihi ana te kaumātua ki te rangatahi mō tana tae wawe mai me tana pukumahi. Kāore he whakapae, he pātai, he poroporoaki rānei i roto i te rerenga kōrero; ko te whakamihi anake te wairua o te kī.
Question 3Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui ā-whānau: "Ka nui taku mihi ki a koutou i tae mai ki te whakapai i te marae. Ko ētahi, kāore pea i te mōhio ki te wā o te mahi - engari kāore au e kōrero mō tēnā ināianei." He aha te tikanga o te rārangi whakamutunga?
- E kite ana ia kua ngaro ētahi, engari kāore ia e kōrero. Correct answer.
- E kī ana ia kua wareware ia ki te wā o te mahi.
- E kī ana ia kāore he raruraru mō te hunga i tae mai.
- E kī ana ia me āta wānanga te take ā tērā atu hui.
Explanation
Ko te kī "kāore au e kōrero mō tēnā" he huarahi whakapuaki whakapae mā te kore kōrero tika: e mea ana te kaikōrero kua kitea e ia te hunga kīhai i tae mai ki te mahi, engari kāore ia e wāwāhi i te take i mua i te hui. I te nuinga o te wā, ko taua momo kōrero he tohu whakamaumahara, kāore i te tohu whakaae noa. Mā te whakamahi i te "engari" ka puta te whakapae huna.
Question 4Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi whaikōrero: "E ngā mate o te rā, haere atu rā ki te pō, moe mai i te moenga roa. Ka hoki mai au ki a tātou, te hunga ora e noho nei i te ao mārama." He aha ai i tīmata ai te kaikōrero ki te hunga kua mate?
- He whakahē i te kaupapa o te hui.
- He mihi ki te hunga mate, kātahi ka hoki ki te hunga ora. Correct answer.
- He poroporoaki i te hunga kua tae mai ki te hui.
- He whakaaraara i te iwi kia noho puku i te wā o te kōrero.
Explanation
He tikanga nō roto i te whaikōrero kia mihia te hunga kua mate i mua i te hunga ora: ka karanga te kaikōrero ki ngā mate, kātahi ka huri ki te hunga e noho ana. Mā tēnei e whakamana ai ngā tūpuna me ngā mate o te wā. Ko te "moenga roa" he kupu whakarite mō te mate tonu, ā, mā te mihi tuatahi ki a rātou e tika ai te whakatakoto o te kōrero.
Question 5Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki te kōrero whakamutunga mō tētahi kuia kua mate: "He tōtara haemata a Nanny Ripeka. I tōna oranga, ko ia te pou o te whānau, ā, nāna te hunga hou i āwhina kia tū pakari." He aha te tikanga o te kupu whakarite "he tōtara haemata"?
- He tangata rangatira, he pou whirinaki hoki mō tōna iwi. Correct answer.
- He rākau nui i tupu ki te ngahere o tō rātou whenua.
- He tangata e hiahia ana ki te hanga whare rākau.
- He tangata pakeke e noho mokemoke ana i tōna kāinga.
Explanation
He kupu whakarite te tōtara mō te tangata rangatira: ko te tōtara he rākau tino roa, tino pakari hoki, ā, ko te "haemata" te mea kua pakeke, kua mātua rā i te ngahere. Nō reira, ko te kī "he tōtara haemata" e whakaatu ana i te kuia rā he pou whirinaki, he kaitiaki hoki mō tōna whānau me tōna iwi. E hāngai ana tēnei ki te rerenga e kī ana ko ia te pou o te whānau, ā, nāna i āwhina te hunga hou kia tū pakari.
Question 6Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi pāpāho reo Māori, ka kī te kaikōrero: 'Kāti, kua tata te wā ki te whakatūwhera i te hui, nō reira me hoki tātou ki te kaupapa.' He aha te mahi a te kupu 'Kāti' i tēnei horopaki?
- He whakahē i te kaupapa e kōrerotia ana e te kaikōrero.
- He tohu kua huri te kōrero ki tētahi wāhanga hou. Correct answer.
- He mihi whakamutunga ki te hunga kua tae mai ki te hui.
- He pātai mō te wā e tīmata ai ngā mahi o te hui.
Explanation
Ko te 'Kāti' i konei he tohu whakawhiti kōrero, kāore he whakahē, he mihi, he pātai rānei. Ka whakamahia kia mārama ai te hurihanga o te kaikōrero ki te kaupapa matua o te hui.
Question 7Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi uiuinga reo irirangi, ka kī te kaikōrero: 'He uaua ki ahau te kōrero mō taku kuia, engari me pēnei tonu taku mahi kia kore ai e ngaro ōna kōrero.' He aha te wairua o te kaikōrero e whakaatuhia ana?
- Kei te harikoa ia, ā, kāore he uaua ki a ia te kōrero.
- Kei te māharahara noa ia, ā, kua mutu tana mahi kōrero.
- Kei te pukuriri ia, ā, kāore ia e hiahia ki te kōrero.
- Kei te hēmanawa ia, engari kei te ū tonu ki tana kaupapa. Correct answer.
Explanation
Kei te whakaatu te kaikōrero i te hēmanawa me te pouri, engari kei te kī hoki ia ka ū tonu ki tana mahi. Kāore ia i te pukuriri, i te harikoa noa rānei; ko te hiahia kia mau tonu ngā kōrero mō tōna kuia tōna aronga.
Question 8Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi whaikōrero, ka kī te kaikōrero: 'Ko taku reo taku ohooho, ko taku reo taku mapihi mauria. Mā te reo anō e kawe te mana o te iwi ki ngā whakatupuranga e haere ake nei.' He aha te whakaaro nui o te kaikōrero?
- Ko te reo Māori te taonga e mau ana i te mana o te iwi. Correct answer.
- Ko te whakamutu i te reo Māori i ngā hui a te iwi te huarahi e tika ana.
- Ko ngā kaumātua anake te hunga e tika ana ki te kōrero i te reo Māori.
- Ko te reo Pākehā te huarahi matua e ora ai te mana o te iwi.
Explanation
E whakamārama ana te kaikōrero ko te reo te puna mana, te huarahi hoki e kawea ai te tuakiri o te iwi ki ngā whakatupuranga. Kāore ia i te whakaheke i te reo, i te here rānei i te kōrero ki ngā kaumātua anake.
Question 9Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi whaikōrero ka kitea te tāruatanga: 'Ka tū au ki te mihi ki a koutou. Ka tū au ki te tangi ki ō tātou mate. Ka tū au ki te whakapiki i te kaupapa o te rā.' He aha te pānga o tēnei tāruatanga ki te whakarongo?
- He whakanui i te tere o te kōrero kia mutu wawe ai te hui.
- He whakaatu i te mākuare o te kaikōrero ki tana kaupapa.
- He whakakaha i te hōhonu me te manawa o tana kōrero. Correct answer.
- He whakaiti i te mana o te hunga e whakarongo ana.
Explanation
Ko te tāruatanga o te rerenga 'Ka tū au' he momo āhuatanga whaikōrero e whakapakari ana i te manawa me te hōhonu o te kōrero. Ka noho ia hei whakahoki i te whakaaro o te hunga whakarongo ki ia wāhanga, kāore he hononga ki te tere, ki te whakaiti rānei.
Question 10Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi kaikōrero i te reo irirangi, ka kī ia: 'Ka nui taku whakamihi ki te hunga e kī ana kāore te reo Māori e mate. Engari, ki taku titiro, ko te mate o te reo ka huna i roto i ngā whare noho, i ngā wāhi mahi, i ngā papa pāpāho.' He aha te tūnga o te kaikōrero?
- Kei te kī ia ko te reo Pākehā anake te mea e ora ana i roto i ngā whare noho.
- Kei te whakahē ia, ā, kei te tohu i ngā wāhi e ngaro ai te reo. Correct answer.
- Kei te kī ia me whakarere rawa te reo Māori i roto i ngā wāhi mahi katoa.
- Kei te whakaae ia kāore te reo Māori e mate i roto i ngā wāhi katoa o te motu.
Explanation
Ko te 'Engari' me te kōrero mō ngā wāhi e huna ai te mate o te reo e whakaatu ana i te whakahē a te kaikōrero. Kāore ia i te whakaae, i te kī noa rānei me whakarere te reo; ko tana aronga kē kia kitea te ngaronga o te reo i ngā wāhi noho, mahi, pāpāho hoki.
Question 11Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaumātua e mihi ana ki te manuhiri i te wā o te pōwhiri: 'Nau mai, haere mai. Kua tae mai koutou i runga i te karanga o te rā, i runga hoki i te mana o te whenua. Whakatau mai ki runga i te marae o Tāne.' He aha te pūtake matua o tēnei kōrero?
- He whakamārama i te hītori o te whare o Tāne.
- He poroporoaki i te manuhiri kia hoki rātou ki ō rātou kāinga.
- He whakatau i te manuhiri ki te marae. Correct answer.
- He tono kia waiata te manuhiri i tētahi waiata-ā-ringa.
Explanation
Ko ngā kupu 'nau mai, haere mai' me te 'whakatau mai' ngā tohu o te mihi manaaki ki te manuhiri. Kāore te kaikōrero e poroporoaki, e whakamārama hītori noa rānei; ko tāna he whakatau i a rātou ki te marae.
Question 12Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaiako e tohutohu ana ki te akomanga: 'E hoa mā, kaua e wareware ki te tuhi i ā koutou whakaaro ki roto i te pukapuka. Ka mutu, me mahi takirua mō tēnei mahi.' He aha ngā mahi e rua e hiahiatia ana?
- Me horoi i te akomanga, ā, me hoki wawe ki te kāinga.
- Me tuhi whakaaro, ā, me mahi takirua. Correct answer.
- Me pānui ā-waha i te tuhinga, ā, me waiata hoki i te waiata.
- Me tārei pikitia, ā, me mahi takitahi i te mahi.
Explanation
Ko ngā tohutohu e rua ko te tuhi i ngā whakaaro ki roto i te pukapuka me te mahi takirua. Kāore te kaiako i kī kia pānui ā-waha, kia waiata, kia horoi rānei i te akomanga.
Question 13Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te marae: 'Ehara i te mea ko te reo anake te taonga. Ko te whakapapa, ko te whenua, ko te moana - ko ēnei katoa he taonga tuku iho.' He aha te whakaaro nui o te kaikōrero?
- Kāore te whenua me te moana e whai wāhi ki ngā taonga tuku iho.
- He maha ngā taonga tuku iho, ehara ko te reo anake. Correct answer.
- Ko te reo anake te taonga e whai tikanga ana i roto i te ao.
- Me whakarere te reo Māori kia ora ai te whakapapa o te iwi.
Explanation
E kī ana te kaikōrero 'ehara i te mea ko te reo anake', arā, he maha ngā taonga tuku iho pērā i te whakapapa, te whenua me te moana. Nō reira e whakamana ana ia i te katoa o ēnei taonga, kāore i te whakaiti i tētahi.
Question 14Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi uiuinga reo irirangi. Ka kī te kaumātua: 'I taku wā e tamariki ana, kāore he hiko i te kāinga. Engari, he nui te kai, he nui te kata, ā, i noho tahi tonu te whānau i ngā pō katoa.' He aha te rerekētanga e whakaatuhia ana e te kaumātua?
- He hiko te kāinga, engari he iti noa iho te kai me te kata a te whānau.
- Kāore he hiko, engari he nui te kai, te kata, te noho tahi. Correct answer.
- He nui te hiko, engari kāore he kai, ā, he kore noa iho te kata.
- I noho wehewehe te whānau i ngā pō katoa, engari he nui tonu te hiko.
Explanation
Ko te tāpirihanga 'engari' e whakaatu ana i te rerekētanga: kāore he hiko, engari he nui ngā mea papai. Ko te kai, te kata me te noho tahi o te whānau ngā mea i whakanuia e te kaumātua.
Question 15Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui: 'Kāore au e kī kia whakarerea te reo Pākehā. Engari, me noho tonu te reo Māori ki te taha o te reo Pākehā, kia rua ngā parirau e rere ai te manu.' He aha te waiaro o te kaikōrero ki te reo Pākehā?
- Kāore he pānga o te reo Pākehā ki te reo Māori i roto i tēnei kōrero.
- Me whakarere rawa atu te reo Pākehā kia rere pai ai te manu.
- Me noho tahi ngā reo e rua hei parirau. Correct answer.
- Ko te reo Pākehā anake te parirau e tika ana kia rere te manu.
Explanation
Ko te kupu whakarite 'kia rua ngā parirau e rere ai te manu' e tohu ana me noho tahi, me tautoko tahi ngā reo e rua. Kāore te kaikōrero e whakarere i te reo Pākehā; e whai ana ia kia noho matatika ngā reo e rua.
Question 16Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi hoa e kī ana i te waea: 'I te mutunga o te whakataetae kapa haka, ka mau te wehi o tana rōpū.' He aha te tikanga o te kīwaha 'ka mau te wehi' i roto i tēnei kōrero?
- He ngoikore te rōpū i te mutunga.
- He tino whakamīharo te mahi a tana rōpū. Correct answer.
- He mataku te rōpū i te whakataetae.
- He pōuri te hoa i te whakataetae.
Explanation
Ko te kīwaha 'ka mau te wehi' he whakamihi i te kaha me te ātaahua o tētahi mahi. I roto i te horopaki o te whakataetae kapa haka, e whakaatu ana i te tino whakamīharo o te rōpū. Kāore e kī ana te kōrero he mataku, he ngoikore rānei te rōpū.
Question 17Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi pānui ā-waha i te wharekura: 'Kia mōhio mai ngā ākonga katoa, kua whakarerekētia te wā o te hui ā-kura. Ko te Rātū ā muri, ko te 10 karaka i te ata, kāore i te 1 karaka i te ahiahi.' He aha te pūtake o tēnei pānui?
- Ki te pōwhiri i ngā mātua ki te hui.
- Ki te whakaatu kua huri te wā o te hui. Correct answer.
- Ki te whakakore i te hui ā-kura.
- Ki te whakamārama i te wāhi o te hui.
Explanation
Ko te pānui e kī ana kua 'whakarerekētia te wā' o te hui, ā, ka whakamāramatia te wā hou: te 10 karaka i te ata o te Rātū ā muri. Nō reira ko tana pūtake ko te whakaatu i te huringa wā, kāore i te whakakore, i te pōwhiri manuhiri rānei. Kāore hoki he kōrero mō te wāhi.
Question 18Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi waiata e kī ana: 'E kore au e ngaro, he kākano i ruia mai i Rangiātea.' He aha te tikanga o tēnei kōrero i roto i te waiata?
- He tohu mō te mate o te kaikōrero i te pakanga.
- He tohu mō te tuakiri e kore e ngaro. Correct answer.
- He tohu mō te wehenga o te whānau i te kāinga.
- He tohu mō te hokinga o te waka ki Hawaiki.
Explanation
He whakataukī tēnei e whakaatu ana i te pūtake o te tangata: he kākano nō Rangiātea, nō reira e kore e ngaro tōna tuakiri. I roto i te waiata, e whakapūmau ana i te hononga ki te whakapapa me te whenua. Ehara i te kōrero mō te wehenga, mō te mate, mō te hokinga ki Hawaiki anake.
Question 19Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kauhau. Ka kī te kaikōrero: 'Ko wai hoki tērā e kore e kite i te mamae o te whenua?' He aha te pūtake o tēnei momo pātai?
- Ki te whakaatu i tana kore mōhio ki te kaupapa o te kauhau.
- Ki te whakamārama i te hītori o te whenua me ōna āhuatanga.
- Ki te ui i tētahi pātai me whakautu tonu te hunga whakarongo katoa.
- Ki te whakapūmau e mārama ana te katoa ki te mamae. Correct answer.
Explanation
He pātai kāore e hiahiatia he whakautu tūturu; mā te pātai e whakapūmau ana te kaikōrero e mārama ana te katoa ki te mamae o te whenua. Ko te tikanga o te pātai nei ko te whakakaha i tana whakapono, kāore i te ui i tētahi pātai hei whakautu ā-waha. Nō reira e whakaatu ana ia e kitea whānuitia ana te mamae o te whenua.
Question 20Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaimahi i te hui ā-tari: 'He pai te mahere a te rangatira. Engari, ko wai ka mahi i ngā mahi o ia rā?' He aha tā te kaimahi e whakaatu ana?
- E kī ana māna ake ngā mahi katoa e mahi.
- E hiahia ana kia whakamutua te hui ā-tari.
- E whakamihi ana, engari e pātai ana mō te whakatinanatanga. Correct answer.
- E kī ana kāore he mahere a te rangatira.
Explanation
Ka whakamihi te kaimahi i te mahere, engari mā tana pātai 'ko wai ka mahi i ngā mahi o ia rā?' e whakaatu ana i tana āwangawanga mō te whakatinanatanga o te mahere. Ko tana whakaaro kia kaua e noho noa te mahere, engari me whai tangata hei mahi. Nō reira he whakamihi, he whakatūpato hoki tana kōrero.
Question 21Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi kaumātua i te hui o te hapori, ka kī ia: 'E hoa mā, he waka eke noa tātou i tēnei kaupapa - mā tātou katoa e kawe.' He aha te tikanga o te kī 'he waka eke noa' i roto i tēnei kōrero?
- He kawenga tahi mā tātou katoa. Correct answer.
- Kei te kaipuke te mana whakahaere o tēnei kaupapa.
- Ko tētahi waka tawhito te kaupapa e kōrerotia ana.
- Me hoki tātou katoa ki runga i tētahi waka.
Explanation
Ko te whakataukī 'he waka eke noa' e whakamārama ana i te mahi tahi me te kawenga tahi a te katoa; kāore ia i te kōrero mō tētahi waka tinana. I roto i te hui, mā te 'mā tātou katoa e kawe' e whakapūmau tēnei tikanga.
Question 22Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi pānui ā-waha i mua i te hui ā-iwi, ka kī te kaipānui: 'Ka tīmata ngā kōrero i te whare nui ā te 9:00; ā te 10:30 ka hīkoi te ope ki te urupā, kātahi ka hoki mai ki te wharekai mō te kai.' He aha ka mahia ā te 10:30?
- Ka hoki te ope ki te wharekai mō te kai.
- Ka tīmata ngā kōrero i te whare nui.
- Ka mutu te hui ā-iwi, ka noho te iwi.
- Ka hīkoi te ope ki te urupā. Correct answer.
Explanation
E rua ngā wā kua whakahuatia: ko te 9:00 mō ngā kōrero, ko te 10:30 mō te hīkoi ki te urupā. Ko te hokinga ki te wharekai mō te kai ka whai muri i te urupā, kāore i te 10:30 tonu.
Question 23Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi uiuinga reo irirangi, ka kī te kaiwawao reo: 'Ka nui taku mihi ki te hunga e kōrero ana mō te reo, engari ko te pūtea mō ngā kaiwhakamāori e noho pōhara tonu ana. Me pēhea te reo e ora ai ki waho o ngā hui?' He aha te āwangawanga nui o te kaikōrero?
- Kei te kite ia kāore te pūtea tautoko e rawaka ana. Correct answer.
- Kei te whakaaro ia kāore te reo e tika ana mō ngā hui.
- Kei te hiahia ia kia iti ake ngā kōrero mō te reo.
- Kei te pirangi ia kia mutu ngā mahi whakamāori katoa.
Explanation
Ko te kupu 'e noho pōhara tonu ana' e tohu ana kāore te pūtea mō ngā kaiwhakamāori i te rawaka. Ka pātai te kaikōrero me pēhea te reo e ora ai ki waho o ngā hui, arā, kei te āwangawanga ia mō te tautoko pūtea me te horapa o te reo.
Question 24Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi whaikōrero i te pōwhiri, ka tāruarua te kaikōrero: 'Kia mau ki te reo. Kia mau ki te whenua. Kia mau ki te whakapapa.' He aha te hua o tēnei tāruatanga ki te hunga whakarongo?
- Ka whakapūmautia ngā taonga e toru kia mau. Correct answer.
- Ka whakamāramatia te tikanga o ia kupu.
- Ka whakahokia ngā kupu katoa ki te kaikōrero.
- Ka whakaritea ngā mahi a te iwi whānui.
Explanation
Ko te tāruatanga o te 'Kia mau' e whakanui ana i te reo, te whenua me te whakapapa kia noho ū ēnei taonga ki te hunga whakarongo. Kāore ia i te whakamārama noa i ngā kupu, engari e whakapūmau ana i te kawenga ā-ahurea.
Question 25Whakarongo (listening and comprehension)
I a koe e whakarongo ana ki tētahi tautohetohe i te hui ā-iwi, ka kī tētahi kaikōrero: 'He reka te kōrero a taku hoa mō te oranga o te iwi, engari kāore i whakamāramatia mai he pūtea, he tangata, he wā rānei hei whakatinana i taua mahere.' He aha te tino whakahē a te kaikōrero i te mahere?
- Kāore ngā taipitopito mahi i te mārama. Correct answer.
- Kei te whakahē noa ia i te reka o te kōrero a tōna hoa.
- Kei te tino whakaae katoa ia ki te mahere me ōna whakamārama.
- Kei te whakapae ia i te nui rawa o te pūtea kua whakapaua.
Explanation
Ka mihi te kaikōrero ki te whakaaro, engari ko tana whakapae ko te kore o ngā taipitopito mahi: he pūtea, he tangata, he wā. Ka tohu tēnei kāore te mahere i te tino rite ki te whakatinana.
Question 26Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi nēhi e kōrero ana ki te whānau: 'E rua ngā tau e mahi ana mātou ki te whakatika i tēnei wāhanga o te hōhipera, ā, kua tīmata te kite i te hua o te mahi tahi.' He aha te wairua o tana kōrero?
- Kei te māharahara ia mō te otinga.
- Kei te piki haere tōna tūmanako. Correct answer.
- Kei te pōuri ia i te roa o te mahi.
- Kei te riri ia ki te whānau.
Explanation
E whakaatu ana te kōrero i te rua tau o te mahi, ā, kua tīmata te kite i te hua. Ko te kupu 'kua tīmata te kite i te hua' e tohu ana kei te piki haere te tūmanako, kāore e māharahara, e riri, e pōuri rānei. Ko te wairua o te kōrero he whakamanawa i te whānau ki te haere tonu.
Question 27Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaitiaki o te māra hapori: 'Kua roa tātou e kōrero ana mō te māra. Ināianei kua tae mai te wā ki te kapo ake i te kāheru, kaua e noho noa.' He aha te tono a te kaikōrero?
- Kia whakatā te rōpū.
- Kia hoki anō ki te kōrero.
- Kia kimi i tētahi atu māra.
- Kia tīmata te mahi i te māra. Correct answer.
Explanation
Ko te rerenga 'kua tae mai te wā ki te kapo ake i te kāheru' he whakahau kia tīmata te mahi, kāore e kōrero noa. Ko te 'kaua e noho noa' e whakapūmau ana i te tono kia mahi. Nō reira ko te whakautu tika ko te tīmata i te mahi o te māra.
Question 28Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaiārahi e kī ana: 'Ehara taku toa i te toa takitahi, engari he toa takitini.' He aha te whakaaro e hāngai ana ki tēnei whakataukī?
- Mā te mahi takitahi e eke ai te tangata.
- He uaua ake te mahi tahi i te mahi takitahi.
- Mā te mahi tahi e tutuki ai ngā mahi. Correct answer.
- Ko te toa anake e whai wāhi ki te rōpū.
Explanation
Ka whakarērea te 'toa takitahi' e te whakataukī, ā, ka whakanuia te 'toa takitini'. Ko tōna tikanga, ehara i te mea mā te tangata kotahi e tutuki ai ngā mahi, engari mā te rōpū e mahi tahi ana. Nō reira ko te mahi tahi te huarahi e eke ai te kaupapa.
Question 29Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui ā-hapori: 'Kua rima ngā tau e whakahaerehia ana e mātou ngā wānanga reo. Kua piki te nama o ngā ākonga, engari ko te uaua, ko te whakawhiwhi i ngā kaiako whai mātauranga. Me whakapūmau tonu te pūtea kia kore ai e memeha te kaupapa.' He aha te take nui o tana kōrero?
- Me whakapūmau tonu te pūtea. Correct answer.
- Kua kore ngā wānanga e whai pūtea.
- Kua mutu te mahi a ngā kaiako.
- Kua heke te nama o ngā ākonga.
Explanation
E whakaae ana te kaikōrero kua piki te nama o ngā ākonga, engari kei te noho tonu te uaua ki te whakawhiwhi kaiako. Ko tana whakatau kē ko te whakapūmau i te pūtea kia kore ai te kaupapa e memeha. Koinei te take nui, ā, ko ētahi atu kōrero he taipitopito noa iho.
Question 30Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui ā-iwi: 'E kī ana ētahi kua eke tātou ki te taumata o te tika. Engari, ko wai e mōhio ana ki te hunga e noho puku ana i te pōuri? He aha te hōhonutanga o tana pātai?
- Kei te whakaū i te tika o te iwi katoa.
- Kei te wero i te whakaaro kua tutuki. Correct answer.
- Kei te tono kia noho puku te hunga pōuri.
- Kei te whakamārama i te kaha o te iwi.
Explanation
Ka wero te pātai i te whakaaro 'kua eke tātou ki te taumata o te tika' mā te hura i te hunga e noho puku ana i te pōuri. Ko tāna e whakaatu ana, kāore anō te tika i tutuki mō te katoa, ahakoa te kī a ētahi. Nō reira he pātai whakahē i te whakaaro kua mutu katoa ngā mahi.
Question 31Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi pānui huarere i te reo irirangi: 'Āpōpō, ka whiti te rā i te ata, engari ka kaha haere te hau ā te ahiahi, ā, ka heke te pāmahana i te pō.' He aha te mea e tika ana mō te rangi āpōpō?
- Ka whiti te rā i te ata, ā, ka kaha te hau i te ahiahi. Correct answer.
- Ka noho pōuri te rangi i te rā katoa, ā, ka piki te pāmahana i te pō.
- Ka pupuhi te hau i te ata, ā, ka whiti te rā i te pō.
- Ka ua nui i te ata, ā, ka marino te moana i te ahiahi.
Explanation
Ko te pānui e whakaatu ana i te rā e whiti ana i te ata, engari ka kaha te hau ā te ahiahi, ka heke hoki te pāmahana i te pō. Ko ēnei āhuatanga katoa e hāngai pū ana ki te kōrero tuatahi. Me āta whakarongo ki te kupu 'engari' hei wehe i te āhua o te ata me te ahiahi.
Question 32Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui ā-whānau: 'Kua kite tātou i ngā mahi a ngā tamariki. He iti noa iho ā rātou mahi, engari he nui te hua. He iti te mokoroa, nāna i kati te kahikatea.' He aha te tikanga o te whakataukī i roto i tēnei kōrero?
- Ahakoa iti te mahi, ka puta he hua nui. Correct answer.
- Kāore e taea e te tangata iti te mahi nui, me waiho mā te tangata nui.
- Me noho noa te tangata iti kia kore ai ia e raruraru i te mahi.
- Ko te mahi a ngā tamariki he mahi mō te ngahere anake, kāore mō te whānau.
Explanation
Ko te mokoroa he ngārara iti; ko te kahikatea he rākau nui. Ka whakamahia te whakataukī hei whakaatu, ahakoa iti te mahi a te tangata, ka puta tonu he hua nui. I roto i te kōrero, e hono ana tēnei ki ngā mahi a ngā tamariki me te hua o ērā mahi.
Question 33Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui ā-hapori: 'Ki taku nei whakaaro, kāore e tika kia waiho mā te kaumātua anake te kōrero. Me whai wāhi hoki ngā rangatahi ki te whakaputa whakaaro, kia rongo ai tātou i tō rātou reo.' He aha te whakaaro matua o te kaikōrero?
- Me whakamutu te kōrero a te kaumātua i ngā hui katoa.
- Me whai wāhi ngā rangatahi ki te kōrero i roto i te hui. Correct answer.
- Me tuhi ngā rangatahi i ngā whakaaro o te kaumātua anake.
- Me whakawātea te hui kia kōrero anake te kaumātua.
Explanation
Ko te tino kōrero a te kaikōrero ko te whakawhānui i te wāhi kōrero, kia kaua e noho ki te kaumātua anake. E tautoko ana ia i te whai wāhi o ngā rangatahi, kāore i te whakakahore i te kaumātua. Ko te kupu 'hoki' e tohu ana i te kōrero tahi, i te whakakotahi rānei.
Question 34Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaumātua e kōrero ana ki tētahi rangatahi: 'E tama, kāore au e kī he hē tō whakaaro. Engari, me whakarongo hoki koe ki ngā kōrero a ō tūpuna, kia mārama ai koe ki te take.' He aha te āhua o tā te kaumātua kōrero?
- Kei te whakanui noa ia i te rangatahi, ā, kāore he kupu ārahi i roto i tana kōrero.
- Kei te ārahi ia mā te whakamārama, kāore mā te whakahē. Correct answer.
- Kei te whakahē katoa ia i te whakaaro o te rangatahi, ā, kāore ia e hiahia kia kōrero tonu te rangatahi.
- Kei te whakakatakata noa ia i te rangatahi, ā, kāore he take o tana kōrero ki a ia.
Explanation
Ka kī te kaumātua kāore ia e kī he hē, engari me whakarongo hoki ki ngā tūpuna. Ko te 'engari' e tohu ana i te ārahi, kāore i te whakahē katoa. Mā te whakamārama i te take e āhei ai te rangatahi te mārama ake.
Question 35Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi whaikōrero i te hui ā-iwi: 'Kua oti i a tātou te whakatū i te whare, kua oti te whakatuwhera i ngā tatau. Engari, kāore anō tātou kia whakatū i te tangata. Ko te whare he mea noa; ko te tangata te kaupapa.' He aha te tino take o te kaikōrero?
- Kua oti katoa ngā mahi, ā, kāore he mahi kei mua.
- Ko te whare te mea nui rawa atu, ā, me whakapau kaha ki te whakatū whare anō.
- Ko te whakawhanake i te tangata te mahi nui ake i te whare anō. Correct answer.
- Me whakamutu te whakahaere i te whare, me hoki ki te kāinga.
Explanation
Ka whakamārama te kaikōrero kua oti te whare me ōna tatau, engari kāore anō te tangata kia whakatūria. Ko te kupu 'ko te tangata te kaupapa' e whakaatu ana ko te oranga o te tangata, kāore te whare, te mea nui. He whakarite tēnei i te whare ki te kaupapa, engari ko te tangata te pūtake.
Question 36Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaiako e whakamārama ana i te mahi whakamutunga: 'Ka taea e koutou te tuhi i te tuhinga āpōpō, engari me whakaatu mai te mahere ki a au i mua i te whakamutunga o tēnei akoranga.' He aha te mahi e hiahiatia ana i te ākonga i tēnei wā tonu?
- Tuhi i te tuhinga whakamutunga āpōpō.
- Waiho te mahere kia tirohia āpōpō.
- Whakaatu i te mahere. Correct answer.
- Pānui i tētahi tuhinga roa mō te mahi.
Explanation
Ko te kupu 'engari me whakaatu mai te mahere ki a au i mua i te whakamutunga o tēnei akoranga' te herenga e pā ana ki te wā nei. Ko te tuhi i te tuhinga ka mahia āpōpō, nō reira kāore i te hiahiatia i tēnei wā tonu. Me whakaatu te mahere ki te kaiako i mua i te mutunga o te akoranga.
Question 37Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi pānui i te marae: 'Kia mōhio mai te whānau, kāore he hui ā-kanohi ā te pō nei. Ka tū te hui i runga i te ipurangi, ā, me īmēra mai tō ingoa ki te tari o te marae kia whiwhi ai koe i te hononga.' He aha te mea me mahi e te tangata e hiahia ana ki te hui?
- Haere ki te wharekai o te marae.
- Waea atu ki te kaikōrero ā te pō.
- Tuhi i tō ingoa ki te puka o te hui.
- Īmēra tō ingoa ki te tari o te marae. Correct answer.
Explanation
Ka kī te pānui kāore he hui ā-kanohi, ka tū te hui i runga i te ipurangi. Ko te mahi e whakahuatia ana kia whiwhi ai i te hononga, ko te īmēra i tō ingoa ki te tari o te marae. Kāore te pānui e kōrero mō te haere ki te wharekai, mō te waea atu rānei.
Question 38Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaumātua i te hui whakapōtaetanga: 'Kua roa mātou e mahi ana. Ka pu te ruha, ka hao te rangatahi. Mā koutou e kawe te kaupapa ā muri ake.' He aha tāna e whakaatu ana?
- Mā te rangatahi e kawe ngā mahi. Correct answer.
- Me hoki ngā rangatahi ki te mahi a ngā tūpuna.
- Kua kore te mahi a te hunga pākeke e whai hua.
- Me noho tonu te hunga pākeke ki te ārahi.
Explanation
Ko te whakataukī 'Ka pū te ruha, ka hao te rangatahi' e whakataurite ana i te kupenga tawhito kua whakarērea ki te kupenga hou e haoa ana. E tohu ana tēnei kua tae te wā mā te rangatahi e kawe ngā mahi, ā, ko te hunga pākeke ka noho ki te tautoko. Kāore te kaumātua e kī ana kia hoki ngā rangatahi ki ngā mahi o mua, engari mā rātou te kaupapa e kawe whakamua.
Question 39Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui ā-hapori mō tētahi whare hākinakina hou: 'E whakaae ana au ki te whakaaro kia hanga te whare. Engari, me mātua whakaputa te pūtea mō te tiaki i te whare, kāore noa iho mō te hanga.' He aha te tūnga o te kaikōrero?
- E whakahē ana ia ki te hanga i te whare.
- E tautoko ana ia, engari me whakarite pūtea mō te tiaki. Correct answer.
- E kī ana ia kāore he pūtea mō te kaupapa.
- E hiahia ana ia kia tere ake te hanga i te whare.
Explanation
Ka tīmata te kaikōrero ki te whakaae ki te hanga i te whare, nō reira kāore ia e whakahē katoa. Engari ka herea tana tautoko ki tētahi whakaritenga: me whakaputa pūtea mō te tiaki, kāore anake mō te hanga. Ko te kupu 'engari' te tohu i tēnei herenga.
Question 40Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi whaikōrero i te pōwhiri. Kua mutu te kōrero a tētahi kaikōrero e whakanui ana i a ia anō. Ka kī te kaikōrero e whai ake: 'Kāore te kūmara e kōrero mō tōna ake reka.' He aha tāna e whakaatu ana?
- He reka ake te kūmara i ētahi atu kai o te māra.
- Mā ētahi atu e whakanui i te tangata. Correct answer.
- E tono ana ia kia kōrero anō te kaikōrero o mua.
- E whakaae ana ia ki te kōrero whakanui a te kaikōrero o mua.
Explanation
Ko te whakataukī 'Kāore te kūmara e kōrero mō tōna ake reka' e whakamārama ana i te tikanga kāore te tangata e whakanui i a ia anō. Mā ētahi atu e kōrero mō ōna painga, mā te mahi rānei e whakaatu. Nō reira e whakapae ana te kaikōrero ki te kōrero whakanui a te tangata o mua.
Question 41Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaumātua e kī ana: 'Kua hinga te tōtara o Te Waonui a Tāne.' He aha te tikanga o tēnei kīanga i roto i tēnei horopaki?
- Kua tapahia tētahi rākau nui mō te whakairo.
- Kua mate tētahi rangatira nui. Correct answer.
- Kua kati te ngahere ki te hunga haere.
- Kua tohua tētahi rangatira hou.
Explanation
He kupu whakarite te tōtara mō te rangatira, ā, ko Te Waonui a Tāne te ngahere nui. Ka whakamahia te kīanga hei whakapuaki i te mate o tētahi tangata whai mana. Kāore e kōrero ana mō te tapahi rākau, mō te kati rānei i te ngahere.
Question 42Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi pānui ā-waha mō te haerenga ā-iwi. Ka kī te kaipānui: 'Ā te Rāhina, ka tū te pōwhiri ki waho o Te Whare Mātauranga ā te 9 karaka. Kātahi ka hikoi tahi tātou ki roto mō te kai.' He aha te mahi tuatahi mā te hunga e haere ana?
- Ka hikoi ki te ngahere mō te hīkoi.
- Ka hui ki te whare noho o te iwi.
- Ka kai tahi i roto i Te Whare Mātauranga.
- Ka tae ki te pōwhiri ki waho i te 9 karaka. Correct answer.
Explanation
E kī ana te pānui ka tū te pōwhiri ki waho i te 9 karaka, kātahi anō ka hikoi ki roto mō te kai. Nā te kupu 'kātahi' ka mārama ko te pōwhiri te mahi tuatahi. Ko te kai me te hīkoi ki roto ka whai muri i te pōwhiri.
Question 43Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi mema o te komiti e kī ana: 'E whakaae ana au kia whakatūria tētahi wānanga mō te reo. Engari, me mātua whiriwhiri tātou ko wai ka utu i te whare.' He aha te āhua o tana kōrero?
- E kī ana ia kua oti kē te utu i te whare.
- E tono ana ia kia whakakorehia te wānanga.
- Kāore ia e whakaae kia tū te wānanga.
- E whakaae ana ia, engari me whakatau tuatahi te take o te utu. Correct answer.
Explanation
Ka tīmata te kaikōrero ki te whakaae, engari ka whakauru i tētahi herenga mō te utu. Ko te kupu 'engari' me te 'me mātua' e tohu ana i tētahi whakaritenga e hiahiatia ana i mua i te whakataunga. Nō reira he whakaaetanga whai herenga tana kōrero.
Question 44Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi whaikōrero i te hui ā-iwi. Ka kī te kaikōrero: 'Ko wai rā te hunga ka noho puku ināianei? Ko wai rā te hunga ka tautoko i te kaupapa? Ko wai rā?' He aha te mahi a te kaikōrero i ēnei pātai?
- E whakakapi ana i tana kōrero ki te mihi.
- E whakahau ana i te hunga whakarongo kia uru mai. Correct answer.
- E whakamārama ana i ngā tikanga o te marae.
- E rapu ana i ngā whakautu tika mō tētahi pukapuka.
Explanation
He pātai whakahau ēnei, ehara i te pātai e hiahia ana i te whakautu ā-waha. Mā te tāruarua o te 'Ko wai rā?' e whakatenatena te hunga whakarongo kia mahara, kia tautoko rānei i te kaupapa. He tikanga whaikōrero e whakamahia ana hei whakaoho i te minenga.
Question 45Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui ā-whānau. Ka kī ia: 'He maha ngā ringa i hiki i te wā o te mahi, engari he tokoiti ngā ringa i hiki i te wā o te kai.' He aha tāna e whakaatu ana?
- Kua puta he raruraru nui ki te whakahaere o te hui ā-whānau.
- He whakapae mō te hunga ka tae mai mō te kai.
- Me whakaroa te hui ā-whānau kia mutu pai ai ngā mahi katoa.
- He nui ake te hunga e mahi ana i te hunga e kai ana i te hui. Correct answer.
Explanation
He tohu ngā 'ringa' mō te hunga e whai wāhi ana. E ai ki te kōrero, he tokomaha te hunga i mahi, engari he tokoiti te hunga i kai. Nō reira, he nui ake te hunga mahi i te hunga kai.
Question 46Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi pānui mō te parakitihi kapa haka. E ai ki te pānui, he aha te wā hou o te parakitihi?
- Ko te 5.30 i te ahiahi. Correct answer.
- Ko te 6.30 i te ahiahi.
- Ko te 4.30 i te ahiahi.
- Ko te 7.30 i te ahiahi.
Explanation
E kī ana te pānui kua huri te wā, ā, ko te Rāhina ka tīmata te parakitihi ā te 5.30 i te ahiahi. Ko te 4.30 te wā tawhito i whakahuatia, nō reira kāore e tika mō te wā hou. Me aro ki te kupu 'kua huri' hei tohu kua kore te wā tawhito e hāngai.
Question 47Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi pānui ā-waha mō te rāhui i te awa. He aha te take i whakatakotoria ai te rāhui?
- He hui ā-iwi kei te taha o te awa.
- Kua kī te awa i te paru.
- Kua kitea he mate ki ngā ika. Correct answer.
- He mahi waka kei te awa.
Explanation
E kī ana te pānui ko te take i whakatakotoria ai te rāhui ko te kitenga o tētahi mate ki ngā ika o te awa. Nā tērā ka herea te kauhoe me te hī ika mō ngā rā e rua. Kāore te pānui e kōrero ana mō te paru, mō te hui, mō te waka rānei.
Question 48Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui ā-whānau mō te reo. He aha te whakaaro matua o te kaikōrero?
- Mā te kura anake te reo e ora.
- Me ako te reo i te kura anake.
- Ko te kāinga te wāhi nui. Correct answer.
- Kāore he painga o te ako i te reo.
Explanation
E kī ana te kaikōrero ko te kāinga te wāhi nui ki te whakaora i te reo, ahakoa he mahi anō tā te kura. Ko tana take, mēnā ka kōrerotia te reo i ngā mahi o ia rā, ka rongo ngā tamariki i te reo hei reo noa. Kāore ia e kī me waiho mā te kura anake.
Question 49Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaikōrero i te hui ā-iwi mō te awa. He aha tā te kaikōrero e hiahia ai?
- Kia nekehia ngā tuna ki tētahi atu awa.
- Kia whakamutua katoatia te hī mō ake tonu.
- Kia herea te hī, kia whakapaingia te wai. Correct answer.
- Kia nui ake te hī a ngā kamupene.
Explanation
E rua ngā mahi e hiahiatia ana e te kaikōrero: kia herea te hī a ngā kamupene mō ngā tau e rua, ā, kia whakapaingia te wai o te awa i taua wā. Kāore ia e kī kia whakamutua katoatia te hī mō ake tonu, engari kia herea noa iho mō te wā poto. Ko te whakaora i te tuna te kaupapa matua.
Question 50Whakarongo (listening and comprehension)
Kei te whakarongo koe ki tētahi kaitiaki taonga i te hui ā-iwi mō te pūranga kōrero. He aha te tūnga o te kaikōrero mō te tiaki i ngā kōrero?
- He pai te rorohiko, engari me kōrero ā-waha. Correct answer.
- Me waiho mā te rorohiko anake.
- Me whakamutua te tiaki ā-rorohiko.
- Kāore he painga o te rorohiko.
Explanation
E whakaae ana te kaikōrero ki te pai o te rorohiko hei tiaki kōrero, engari e kī ana kāore e tika kia noho ko te rorohiko anake hei pou tiaki. Me noho tahi te tiaki ā-rorohiko me te kōrero ā-waha a te whānau me te hapū, kia kore ai te reo o te kāinga e ngaro.