NCEA Level 3 Te Reo Rangatira study materials
NCEA Level 3 Te Reo Rangatira study resources

NCEA Level 3 Te Reo Rangatira: Tuhituhi: te hanga tuhinga

NCEA Level 3 Te Reo Rangatira · Work through your exam, one topic at a time.

All guide sections

Tuhituhi: te hanga tuhinga

Ko te Tuhituhi: te hanga tuhinga

Ko te Tuhituhi e ine ana i tō āheinga ki te tuhi i tētahi tuhinga roa, kia tika te wetereo, kia whai hanganga, kia hāngai ki te kaupapa me te hunga e pānui ana. Ko ngā momo tuhinga ka puta: te tuhinga whakapae, te pūrākau, te reta, te pūrongo, te tuhinga whakaari rānei. E hiahiatia ana kia Māori te rere, kia pūmau te reo, kia kaua e whakamāori noa i te reo Pākehā.

Te hanganga

  • Te whakatakinga: whakatakotoria te kaupapa me tō tūranga.
  • Te whanaketanga: mō ia whiti, he rerenga kaupapa, he taunakitanga, he whakamārama, he hononga ki te kaupapa.
  • Te whakakapinga: whakarāpopototia, ā, whakapuakina tō whakaaro.

Te wetereo me te tuhi tika

  • Te whakamahi tika i te “te” me te “ngā”, i te “ā” me te “ō” (te mahi a te tamaiti / te whare o te tamaiti).
  • Te whakamahi i te reo āhua: “e … ana”, “kua …”, “ka …”, “ki te …”.
  • Te whakamahi i te reo tūhono: “nā te mea”, “ahakoa”, “otirā”, “waihoki”.
  • Te tohutō: he rerekē te tikanga ina ngaro, pēnei i te “kāinga” me te “kainga”, i te “tāne” me te “tane”.

He tauira mahi

Ka pātaihia kia tuhia he tuhinga whakapae mō te kaupapa: “Me ako te reo Māori i te kāinga, kāore i te kura anake.” Ka tīmata te whiti tuatahi: “Ko te kāinga te pou tuatahi o te reo.” Kātahi ka hoatu te taunakitanga: “Hei tauira, ko ngā tamariki e rongo ana i te reo i te kāinga, ka kaha ake tō rātou māramatanga ki te reo.” Kātahi ka whakamārama: “Nā te mea ko te reo o te kāinga te reo e rongo tuatahitia ana e te tamaiti.” Ka hono ki te kaupapa: “Nā reira, e kore e taea e te kura anake te whakaora i te reo.” Ko te take: ka kite te kaipānui i te hononga o te taunakitanga ki te whakaaro, kāore e noho noa te tauira i te whiti.

Ngā hapa e ngaro ai ngā tohu

  • He whiti whakaaro noa, kāore he taunakitanga, he whakamārama rānei.
  • Te whakamahi i te whakataukī, engari kāore i te whakamārama i te hononga.
  • Te hē o te “ā” me te “ō”, o te “te” me te “ngā” rānei.
  • Te tuhi i te reo Pākehā i roto i te tuhinga Māori, me te kore e whakamārama.