Tuhituhi: te hanga tuhinga
Ko te Tuhituhi: te hanga tuhinga
Ko te Tuhituhi e ine ana i tō āheinga ki te tuhi i tētahi tuhinga roa, kia tika te wetereo, kia whai hanganga, kia hāngai ki te kaupapa me te hunga e pānui ana. Ko ngā momo tuhinga ka puta: te tuhinga whakapae, te pūrākau, te reta, te pūrongo, te tuhinga whakaari rānei. E hiahiatia ana kia Māori te rere, kia pūmau te reo, kia kaua e whakamāori noa i te reo Pākehā.
Te hanganga
- Te whakatakinga: whakatakotoria te kaupapa me tō tūranga.
- Te whanaketanga: mō ia whiti, he rerenga kaupapa, he taunakitanga, he whakamārama, he hononga ki te kaupapa.
- Te whakakapinga: whakarāpopototia, ā, whakapuakina tō whakaaro.
Te wetereo me te tuhi tika
- Te whakamahi tika i te “te” me te “ngā”, i te “ā” me te “ō” (te mahi a te tamaiti / te whare o te tamaiti).
- Te whakamahi i te reo āhua: “e … ana”, “kua …”, “ka …”, “ki te …”.
- Te whakamahi i te reo tūhono: “nā te mea”, “ahakoa”, “otirā”, “waihoki”.
- Te tohutō: he rerekē te tikanga ina ngaro, pēnei i te “kāinga” me te “kainga”, i te “tāne” me te “tane”.
He tauira mahi
Ka pātaihia kia tuhia he tuhinga whakapae mō te kaupapa: “Me ako te reo Māori i te kāinga, kāore i te kura anake.” Ka tīmata te whiti tuatahi: “Ko te kāinga te pou tuatahi o te reo.” Kātahi ka hoatu te taunakitanga: “Hei tauira, ko ngā tamariki e rongo ana i te reo i te kāinga, ka kaha ake tō rātou māramatanga ki te reo.” Kātahi ka whakamārama: “Nā te mea ko te reo o te kāinga te reo e rongo tuatahitia ana e te tamaiti.” Ka hono ki te kaupapa: “Nā reira, e kore e taea e te kura anake te whakaora i te reo.” Ko te take: ka kite te kaipānui i te hononga o te taunakitanga ki te whakaaro, kāore e noho noa te tauira i te whiti.
Ngā hapa e ngaro ai ngā tohu
- He whiti whakaaro noa, kāore he taunakitanga, he whakamārama rānei.
- Te whakamahi i te whakataukī, engari kāore i te whakamārama i te hononga.
- Te hē o te “ā” me te “ō”, o te “te” me te “ngā” rānei.
- Te tuhi i te reo Pākehā i roto i te tuhinga Māori, me te kore e whakamārama.