LEK cheat sheet

Zawał STEMI: pierwotna PCI ≤120 min od pierwszego kontaktu medycznego; jeśli PCI niedostępna w tym czasie - fibrynoliza ≤30 min od przybycia do szpitala.

Niewydolność serca według LVEF: HFrEF ≤40%, HFmrEF 41–49%, HFpEF ≥50%.

CHA2DS2-VASc: niewydolność serca 1, nadciśnienie 1, wiek ≥75 lat 2, cukrzyca 1, udar/TIA 2, choroba naczyniowa 1, wiek 65–74 lata 1, płeć żeńska 1; antykoagulacja przy ≥2 pkt (mężczyźni) i ≥3 pkt (kobiety).

CURB-65: 0–1 pkt leczenie ambulatoryjne, 2 pkt rozważ hospitalizację, ≥3 pkt ciężkie zapalenie płuc.

Przewlekła choroba nerek: G1 ≥90, G2 60–89, G3a 45–59, G3b 30–44, G4 15–29, G5 <15 mL/min/1,73 m².

Hiperkaliemia z zaburzeniami w EKG (wysokie załamki T, szeroki QRS, fala sinusoidalna): najpierw glukonian wapnia dożylnie, następnie insulina z glukozą, β2-mimetyk, żywica jonowymienna.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza: ferrytyna <30 µg/L potwierdza niedobór; w stanie zapalnym ferrytyna <100 µg/L z TSAT <20%.

Niedoczynność tarczycy pierwotna: TSH ↑ i FT4 ↓; nadczynność: TSH ↓ i FT4 ↑; postać subkliniczna - nieprawidłowe TSH przy prawidłowym FT4.

Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego: ból w prawym dolnym kwadrancie, objaw Blumberga, leukocytoza; potwierdzenie USG lub TK; leczenie - appendektomia laparoskopowa.

Skala Alvarado: ≥7 pkt wysokie prawdopodobieństwo zapalenia wyrostka, ≤4 pkt nakazuje różnicowanie z innymi przyczynami bólu.

Uraz: schemat ABCDE; odma prężna wymaga natychmiastowego drenażu igłą bez oczekiwania na obrazowanie.

Oparzenia: reguła Parklanda 4 mL/kg masy ciała na % TBSA w ciągu 24 h, połowa w pierwszych 8 h; powierzchnię ocenia się regułą dziewiątek.

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego: objaw Murphy'ego, ściana pęcherzyka >3 mm, płyn okołopęcherzykowy; cholecystektomia laparoskopowa w ciągu 72 h.

Ostre zapalenie trzustki: lipaza >3× górna granica normy; klasyfikacja Atlanta wyróżnia postać łagodną, umiarkowaną i ciężką; nawadnianie 5–10 mL/kg/h.

Przepuklina uwięźnięta: ból, tkliwość, nudności, brak przechodzenia gazów; przepuklina udowa ma najwyższe ryzyko strangulacji.

Rak jelita grubego: kolonoskopia przesiewowa w Polsce w wieku 50–65 lat; przy obciążeniu rodzinnym - 10 lat wcześniej niż najmłodszy przypadek.

Skala Apgar w 1. i 5. minucie: wygląd, tętno, grymas, aktywność, oddech; 0–3 pkt stan ciężki, 4–6 pkt średni, 7–10 pkt dobry.

Żółtaczka noworodkowa: próg fototerapii zależy od stężenia bilirubiny i godzin życia; przy bardzo wysokim stężeniu konieczna transfuzja wymienna.

Odwodnienie dziecka: plan B WHO - doustny płyn nawadniający 75 mL/kg w ciągu 4 h; plan C - płyny dożylne przy wstrząsie lub ciężkim odwodnieniu.

Drgawki gorączkowe proste: 6 miesięcy–5 lat, uogólnione, <15 min, raz na 24 h; drgawki złożone są ogniskowe, trwają >15 min lub nawracają.

Choroba Kawasaki: gorączka ≥5 dni i ≥4 z 5 kryteriów; leczenie IVIG 2 g/kg i ASA; ryzyko tętniaków tętnic wieńcowych.

Zapalenie oskrzelików: najczęściej RSV; leczenie wspomagające; nie stosuje się rutynowo salbutamolu, glikokortykosteroidów ani antybiotyków.

Podgłośniowe zapalenie krtani: szczekający kaszel i stridor; deksametazon 0,15–0,6 mg/kg, adrenalina wziewna w ciężkim przebiegu.

Szczepienia w Polsce: BCG i wirusowe zapalenie wątroby typu B w ciągu 24 h po urodzeniu; szczepionka 6w1 od 2. miesiąca życia.

Wiek ciążowy: reguła Naegelego (pierwszy dzień ostatniej miesiączki + 7 dni − 3 miesiące + 1 rok); w I trymestrze najdokładniejszy jest pomiar CRL.

Ciąża pozamaciczna: β-hCG i USG przezpochwowe; metotreksat przy stabilnym stanie, masie <4 cm, braku czynności serca i hCG <5000 IU/L.

Preeklampsja: ciśnienie ≥140/90 mmHg po 20. tygodniu ciąży oraz białkomocz lub dysfunkcja narządów; ciężka postać wymaga porodu, zwykle po 34. tygodniu.

HELLP: hemoliza, wzrost ALT/AST, płytki <100 000/µL; wskazane pilne zakończenie ciąży.

Krwotok poporodowy: najczęstsza przyczyna to atonia macicy; pierwsza oksytocyna, kwas traneksamowy 1 g w ciągu 3 h.

Cukrzyca ciążowa: OGTT 75 g w 24–28 tygodniu; kryteria - na czczo ≥92, po 1 h ≥180, po 2 h ≥153 mg/dL.

Przeciwwskazania do złożonej antykoncepcji hormonalnej: migrena z aurą, palenie tytoniu po 35. roku życia, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, rak piersi.

Profilaktyka konfliktu Rh: immunoglobulina anty-D w 28. tygodniu ciąży i do 72 h po porodzie, gdy matka jest Rh-ujemna, a dziecko Rh-dodatnie.

Rak endometrium: krwawienie po menopauzie; diagnostyka - USG przezpochwowe i biopsja endometrium.

Epizod depresyjny: ≥2 tygodnie i ≥5 z 9 objawów, m.in. obniżony nastrój, anhedonia, zaburzenia snu i apetytu, spadek energii, poczucie winy, myśli o śmierci.

Ryzyko samobójcze ocenia się pytając wprost; czynniki ryzyka: płeć męska, wiek >65 lat, wcześniejsza próba, konkretny plan, dostęp do środków, samotność.

Zespół serotoninowy: klonus, hipertermia, sztywność, pobudzenie; odstawienie leków serotoninergicznych, benzodiazepiny, cyproheptadyna.

Złośliwy zespół neuroleptyczny: sztywność typu rury ołowianej, hipertermia, wzrost CK; leczenie dantrolenem i bromokryptyną.

Schizofrenia oporna na leczenie: po niepowodzeniu ≥2 leków przeciwpsychotycznych należy zastosować clozapinę i monitorować neutrofile.

Alkoholowy zespół abstynencyjny: benzodiazepiny, tiamina przed podaniem glukozy, monitorowanie skali CIWA-Ar; ryzyko majaczenia alkoholowego.

Lithium: zakres terapeutyczny 0,6–1,2 mmol/L; objawy toksyczności - drżenie, ataksja, wymioty; kontrola czynności nerek i TSH.

Majaczenie: nagły początek i wahania świadomości; skala CAM; leczenie przyczynowe, haloperidol przy nasilonym pobudzeniu.

Nadciśnienie tętnicze: ≥140/90 mmHg w gabinecie w co najmniej dwóch pomiarach; ABPM ≥130/80 mmHg (24 h) i ≥135/85 mmHg (dzień); pomiary domowe ≥135/85 mmHg.

SCORE2: 10-letnie ryzyko sercowo-naczyniowe; <2,5% niskie, 2,5–7,5% umiarkowane, 7,5–15% wysokie, ≥15% bardzo wysokie.

Ból gardła: skala Centora; przy ≥3 pkt i potwierdzeniu Streptococcus pyogenes - amoksycylina przez 10 dni lub penicylina V.

Cukrzyca: rozpoznanie przy glukozie na czczo ≥126 mg/dL (7,0 mmol/L), HbA1c ≥6,5% lub glukozie 2 h ≥200 mg/dL w OGTT.

Badania przesiewowe w Polsce: mammografia u kobiet 50–69 lat co 2 lata; cytologia u kobiet 25–64 lata co 3 lata.

Palenie tytoniu: metoda 5A (Ask, Advise, Assess, Assist, Arrange); wareniklina i nikotynowa terapia zastępcza zwiększają skuteczność rzucania palenia.

Antybiotykoterapia w POZ: ostre zapalenie oskrzeli ma zwykle etiologię wirusową i nie wymaga rutynowego antybiotyku.

Resuscytacja dorosłych: uciski 100–120/min, głębokość 5–6 cm, stosunek 30:2; adrenalina 1 mg co 3–5 min; amiodarona 300 mg po trzecim wyładowaniu.

Rytmy defibrylacyjne to migotanie komór i częstoskurcz komorowy bez tętna; asystolia i PEA wymagają RKO i adrenaliny.

Anafilaksja: adrenalina domięśniowo 0,5 mg (1 mg/mL) w przednio-boczną powierzchnię uda, powtarzać co 5 min; następnie płyny, tlen, monitoring.

Sepsa: qSOFA - częstość oddechów ≥22/min, zmiany świadomości, ciśnienie skurczowe ≤100 mmHg; pakiet 1. godziny obejmuje mleczan, posiewy, antybiotyk i 30 mL/kg krystaloidów.

Skala Glasgow: oczy 1–4, odpowiedź słowna 1–5, ruchowa 1–6; wynik ≤8 pkt skłania do intubacji.

Hipoglikemia <3,9 mmol/L: u przytomnego 15–20 g glukozy doustnie; u nieprzytomnego glukoza 50% dożylnie lub glukagon 1 mg domięśniowo.

Udar niedokrwienny: tromboliza do 4,5 h od początku objawów; trombektomia do 6 h, a w wybranych przypadkach do 24 h.

ARDS według kryteriów berlińskich: PaO2/FiO2 ≤300 przy PEEP ≥5 cm H2O, obustronne nacieki, niewydolność oddechowa nie w pełni wyjaśniona niewydolnością serca.

Zgoda świadoma wymaga informacji o celu, przebiegu, ryzyku i alternatywach; pacjent może ją wycofać w każdej chwili.

Pacjent <16 lat: zgodę wyraża opiekun prawny; między 16. a 18. rokiem życia obowiązuje ograniczona zdolność do wyrażania zgody w określonych sytuacjach.

Tajemnica lekarska: wyjątki obejmują zagrożenie życia lub zdrowia, choroby zakaźne podlegające zgłoszeniu, nakaz sądowy oraz przekazanie informacji lekarzom sprawującym opiekę.

Oświadczenie woli: sporządzane notarialnie lub wobec dwóch świadków; dotyczy przyszłych decyzji medycznych, w tym zgody lub sprzeciwu.

Przerwanie ciąży w Polsce jest dopuszczalne w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia matki oraz gdy ciąża wynika z czynu zabronionego (gwałt, kazirodztwo).

Pobranie narządów: obowiązuje zgoda domniemana (opt-out); sprzeciw można zgłosić w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów.

Błąd medyczny: pacjent powinien zostać poinformowany; odpowiedzialność może być karna, cywilna i zawodowa.

Eutanazja i pomoc w samobójstwie są w Polsce nielegalne; pacjent ma prawo do leczenia bólu i opieki paliatywnej.

Zachorowalność = nowe przypadki/populacja w jednostce czasu; chorobowość = wszystkie przypadki/populacja w danym momencie.

Czułość = TP/(TP+FN), swoistość = TN/(TN+FP), PPV = TP/(TP+FP); PPV rośnie wraz z częstością choroby w populacji.

Odporność stadna: próg = 1 − 1/R0; dla odry R0 wynosi 12–18, więc potrzebne jest ok. 92–95% osób odpornych.

Kryteria przesiewu Wilsona-Jungnera: istotny problem zdrowotny, dostępny dobry test, akceptowalność, wczesne leczenie poprawiające rokowanie.

Palenie tytoniu jest główną odwracalną przyczyną zgonów; odpowiada za ok. 8 mln zgonów rocznie na świecie.

Profilaktyka pierwotna - zapobieganie chorobie (szczepienia); wtórna - wczesne wykrywanie (skrining); trzeciorzędowa - rehabilitacja i ograniczanie powikłań.

System opieki w Polsce: NFZ, POZ z deklaracją wyboru lekarza rodzinnego, skierowania do specjalistów, szpitalne oddziały ratunkowe.

Czerniak: kryteria ABCDE; biopsja wycinająca z marginesem 1–2 mm; ocena grubości według Breslowa i poziomu według Clarka.

Ostre zamknięcie kąta przesączania: ból oka i głowy, halo wokół świateł, nudności, szeroka niereagująca źrenica; acetazolamid dożylnie, pilokarpina, mannitol.

Ostre zapalenie nagłośni: ślinotok, pozycja trójnogu, stridor; nie oglądać gardła bez zabezpieczenia dróg oddechowych; antybiotyk dożylnie.

Borelioza: rumień wędrujący leczony doksycykliną 100 mg dwa razy dziennie przez 14–21 dni; rutynowa profilaktyka po ukąszeniu kleszcza nie jest zalecana.

Klasyfikacja TNM: T - guz pierwotny, N - węzły chłonne, M - przerzuty odległe; stopień zaawansowania decyduje o wyborze leczenia.

Zespół lizy guza: hiperkaliemia, hiperurykemia, hiperfosfatemia, hipokalcemia; nawodnienie, allopurynol lub rasburykaza.

Łuszczyca: rumieniowo-złuszczające zmiany na powierzchniach wyprostnych; leczenie miejscowe glikokortykosteroidami i pochodnymi witaminy D3, w ciężkich postaciach metotreksat lub bioterapia.

Świerzb: świąd nasilony nocą, zmiany w przestrzeniach międzypalcowych; permetryna 5% lub iwermektyna doustnie, leczenie wszystkich kontaktów.