LEK key terms

Współwystępowanie otyłości brzusznej, podwyższonego ciśnienia tętniczego, zaburzeń glikemii i dyslipidemii, które łącznie istotnie zwiększają ryzyko cukrzycy typu 2 oraz chorób sercowo-naczyniowych. Rozpoznanie opiera się na spełnieniu określonych kryteriów klinicznych i laboratoryjnych.

Najczęstsza tachyarytmia nadkomorowa, w której chaotyczna aktywność przedsionków znosi ich efektywny skurcz; w EKG brak załamków P, a odstępy RR są niemiarowe. Zwiększa ryzyko udaru, dlatego kluczowa jest ocena w skali CHA2DS2-VASc i decyzja o antykoagulacji.

Utrzymujące się ponad 3 miesiące nieprawidłowości struktury lub funkcji nerek, oceniane między innymi przez eGFR i albuminurię. Stopniowanie według KDIGO określa rokowanie oraz częstość kontroli i decyduje o kwalifikacji do nefroprotekcji.

Przewlekła choroba metaboliczna z hiperglikemią wynikającą z insulinooporności i postępującego upośledzenia wydzielania insuliny. Rozpoznanie stawia się na podstawie glikemii na czczo, doustnego testu tolerancji glukozy, HbA1c lub glikemii przygodnej z objawami.

Przeszkoda w świetle jelita utrudniająca przesuwanie treści, prowadząca do wzdęcia, wymiotów, zatrzymania gazów i stolca oraz zaburzeń elektrolitowych. W zaawansowanym stadium dochodzi do niedokrwienia i perforacji ściany, co wymaga pilnej operacji.

Zapalenie światła wyrostka z zastojem treści i namnożeniem bakterii. Typowo ból przemieszcza się z okolicy okołopępkowej do prawego dolnego kwadrantu, z objawami otrzewnowymi i podwyższonymi markerami zapalnymi; leczeniem z wyboru jest appendektomia.

Sposób szacowania powierzchni oparzenia u dorosłych: głowa 9%, każda kończyna górna 9%, każda kończyna dolna 18%, przednia i tylna powierzchnia tułowia po 18%, krocze 1%. U dzieci proporcje są inne - większy odsetek przypada na głowę.

Gromadzenie powietrza w jamie opłucnowej z zastawkowym mechanizmem, które przesuwa śródpiersie i upośledza powrót żylny do serca. Rozpoznaje się ją klinicznie i wymaga natychmiastowej dekompresji igłą, bez oczekiwania na badanie obrazowe.

Wzrost ciśnienia w zamkniętej przestrzeni powięziowej upośledzający perfuzję mięśni i nerwów. Objawia się bólem nieproporcjonalnym do urazu, bolesnością przy rozciąganiu i parestezjami; leczenie jest operacyjne i polega na fasciotomii.

Napad drgawek u dziecka w wieku od 6 miesięcy do 5 lat, związany z gorączką, przy braku zakażenia ośrodkowego układu nerwowego i bez wcześniejszych napadów bezgorączkowych. Najczęściej mają charakter uogólniony i ustępują samoistnie.

Przejściowe podwyższenie stężenia bilirubiny w pierwszych dniach życia, wynikające z niedojrzałości wątroby i zwiększonego rozpadu erytrocytów. Wymaga odróżnienia od żółtaczki patologicznej, która pojawia się wcześnie lub szybko narasta i wymaga diagnostyki oraz leczenia.

Każdy pomiar co najmniej 38°C u dziecka poniżej 90. dnia życia jest wskazaniem do pilnej oceny lekowej i zwykle badań (mocz, krew, posiewy) oraz rozważenia hospitalizacji, ponieważ objawy ciężkiego zakażenia mogą być skąpe.

Zaburzenie ciąży rozwijające się po 20. tygodniu, charakteryzujące się nowym nadciśnieniem tętniczym z białkomoczem lub dysfunkcją narządową. Wymaga monitorowania ciśnienia, badań laboratoryjnych i decyzji o terminie porodu, który jest jedynym przyczynowym leczeniem.

Utrata co najmniej 500 ml krwi po porodzie drogami natury lub 1000 ml po cięciu cesarskim, w ciągu 24 godzin lub do 6 tygodni po porodzie. Najczęstszą przyczyną jest atonia macicy; leczenie obejmuje masaż macicy, uterotoniki, płyny i opanowanie źródła krwawienia.

Implantacja zarodka poza jamą macicy, najczęściej w jajowodzie. Objawia się bólem brzucha i krwawieniem z dróg rodnych; kluczowe jest wczesne rozpoznanie za pomocą β-hCG i ultrasonografii, ponieważ pęknięcie prowadzi do groźnego krwotoku wewnętrznego.

Rozpoczęcie porodu przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży; może być samoistny lub jatrogenny. Postępowanie obejmuje tokolizę w wybranych przypadkach, kortykosteroidy dla dojrzałości płuc dziecka oraz siarczan magnezu w celu neuroprotekcji.

Zespół objawów po odstawieniu lub zmniejszeniu dawki alkoholu: drżenie, poty, tachykardia, niepokój i nudności, a w ciężkiej postaci majaczenie drżenne z zaburzeniami świadomości. Wymaga monitorowania funkcji życiowych oraz leczenia benzodiazepinami i tiaminą.

Ostre, przemijające zaburzenie uwagi i świadomości z zaburzeniami poznawczymi, rozwijające się w godzinach lub dniach i zmieniające się w ciągu doby. Często towarzyszy chorobie somatycznej, zakażeniu, działaniu leków lub odstawieniu substancji psychoaktywnych.

Toksyczne nagromadzenie serotoniny wskutek stosowania leków serotoninergicznych. Objawia się triadą: zaburzeniami stanu psychicznego, nadmierną pobudliwością nerwowo-mięśniową z klonusem oraz hipertermią z niestabilnością autonomiczną; wymaga odstawienia leków i leczenia wspomagającego.

Środek stosowany wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi, gdy istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia jej samej lub innych osób. Wykonuje go personel medyczny, wymaga udokumentowania, nadzoru i oceny stanu pacjenta oraz spełnienia warunków ustawowych.

Obowiązek zachowania w poufności informacji o pacjencie uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu; obejmuje także dane osób zmarłych. Zwolnienie z tajemnicy może nastąpić wyłącznie w przypadkach przewidzianych prawem lub za zgodą pacjenta.

Dobrowolne i poinformowane wyrażenie zgody na badanie lub leczenie po przedstawieniu pacjentowi celu, ryzyka, korzyści i alternatyw. Pacjent musi mieć możliwość zadawania pytań, a zgodę dokumentuje się w sposób przewidziany przepisami prawa.

Nieprawidłowe postępowanie lekarza w zakresie rozpoznania, leczenia lub organizacji opieki, które spowodowało szkodę. Wyróżnia się błąd diagnostyczny, terapeutyczny i techniczny; ocena wymaga analizy zgodności postępowania z aktualną wiedzą medyczną.

Pisemne oświadczenie woli dotyczące postępowania medycznego w sytuacji, gdy pacjent nie będzie mógł wyrazić zgody, na przykład wobec nieuleczalnej choroby. Lekarz ma obowiązek je uwzględnić, o ile nie stoi w sprzeczności z prawem i dobrem pacjenta.

Zapadalność to liczba nowych przypadków choroby w populacji w jednostce czasu, a chorobowość to liczba wszystkich przypadków w danym momencie lub okresie. Obie miary zależą od przyjętej definicji przypadku oraz od struktury populacji.

Metoda korygowania surowych współczynników, na przykład umieralności, o różnice w strukturze wieku populacji, co umożliwia porównanie między regionami lub latami. Najczęściej stosuje się standaryzację bezpośrednią lub pośrednią, zależnie od dostępnych danych.

Pośrednia ochrona osób niezaszczepionych wynikająca z wysokiego odsetka osób odpornych w populacji, co ogranicza szerzenie się zakażenia. Próg odporności zależy od zakaźności choroby i wynosi na przykład około 95% w przypadku odry.

Prewencja pierwotna zapobiega wystąpieniu choroby, wtórna wykrywa ją we wczesnym etapie i umożliwia skuteczne leczenie, a trzeciorzędowa ogranicza powikłania oraz niepełnosprawność. Rozróżnienie pomaga planować świadczenia profilaktyczne i działania zdrowia publicznego.

Przewlekła, nawrotowa choroba zapalna skóry o podłożu immunologicznym, charakteryzująca się rumieniami z łuską, najczęściej na powierzchniach wyprostnych kończyn i owłosionej skórze głowy. Może współwystępować z łuszczycowym zapaleniem stawów i zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Schemat oceny znamienia: A - asymetria, B - nieregularne brzegi, C - niejednolity kolor, D - średnica większa niż 6 mm, E - ewolucja zmiany. Każde podejrzane znamię wymaga dermoskopii i pilnej weryfikacji histopatologicznej, ponieważ czerniak może dawać wczesne przerzuty.

Zamknięcie kąta przesączania prowadzące do nagłego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Objawia się silnym bólem oka, pogorszeniem widzenia, łzawieniem, nudnościami i twardym okiem; jest stanem nagłym wymagającym natychmiastowego leczenia okulistycznego.

Zapalenie błony śluzowej ucha środkowego, najczęściej rozwijające się po infekcji górnych dróg oddechowych, zwłaszcza u małych dzieci. Rozpoznanie wymaga otoskopii; antybiotyk nie zawsze jest wskazany - decyzja zależy od wieku, nasilenia objawów i obustronności zmian.

System opisujący zaawansowanie nowotworu: T oznacza wielkość i rozległość guza pierwotnego, N - zajęcie regionalnych węzłów chłonnych, M - obecność przerzutów odległych. Umożliwia wybór sposobu leczenia oraz ocenę rokowania i porównywanie wyników terapii.

Choroba odkleszczowa wywoływana przez Borrelia burgdorferi, charakteryzująca się rumieniem wędrującym, a następnie możliwym zapaleniem stawów, neuroboreliozą lub zapaleniem mięśnia sercowego. Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym i potwierdzeniu testami serologicznymi.

Model opieki, w którym lekarz podstawowej opieki zdrowotnej koordynuje diagnostykę i leczenie pacjenta, zlecając między innymi badania i konsultacje bez każdorazowego kierowania do specjalisty. Celem jest poprawa ciągłości opieki oraz wczesnego wykrywania chorób przewlekłych.

Recepta wystawiana w systemie informatycznym i identyfikowana czterocyfrowym kodem, dostępna w systemie P1. Pacjent może ją zrealizować w dowolnej aptece, a dane recepty są widoczne w Internetowym Koncie Pacjenta.

Zagrażająca życiu dysfunkcja narządowa wywołana nieprawidłową odpowiedzią organizmu na zakażenie. Według definicji Sepsis-3 rozpoznaje się ją, gdy wzrost w skali SOFA wynosi co najmniej 2 punkty i współistnieje z podejrzeniem lub potwierdzeniem infekcji.

Podtyp sepsy z utrzymującym się niedociśnieniem, wymagającym leków wazopresyjnych do utrzymania średniego ciśnienia tętniczego co najmniej 65 mmHg, i stężeniem mleczanów powyżej 2 mmol/l mimo odpowiedniego nawodnienia. Charakteryzuje się wysoką śmiertelnością.