Ocena ustna a dialekt – granice błędu językowego
Podczas egzaminu ustnego z języka angielskiego (poziom dwujęzyczny) kandydat opowiada o minionych wakacjach. Mówi płynnie, ale konsekwentnie używa form niestandardowych: „I have went”, „I seen”, „y’all”, „ain’t”. Na pytanie egzaminatora, dlaczego używa tych form, kandydat wyjaśnia, że uczył się angielskiego w Teksasie i te formy są tam powszechne w mowie potocznej; nie są to błędy, lecz dialekt. Egzaminator musi ocenić według kryteriów CEFR, które wymagają „poprawności gramatycznej” i „zakresu środków językowych”. Kandydat komunikuje się bez problemu, ale jego gramatyka odbiega od standardu brytyjskiego, na którym opiera się egzamin. W kryteriach nie ma zapisu o dialektach. Kandydat jest na poziomie C1, więc oczekuje się od niego wysokiej poprawności. Egzaminator musi zdecydować, jak potraktować te formy i jak uzasadnić ocenę.
1. Czy formy dialektalne należy traktować jako błędy gramatyczne przy ocenie? Uzasadnij, odwołując się do zasad oceniania.
Read the worked answer
W ocenie egzaminacyjnej kluczowe jest rozróżnienie między błędem a wariantem dialektalnym. Formy „I seen”, „I have went” są niepoprawne w standardzie brytyjskim, który jest podstawą egzaminu, więc podlegają ocenie jako błędy gramatyczne. Natomiast „y’all” i „ain’t” są akceptowane w niektórych rejestrach, ale w formalnym egzaminie mogą być uznane za niestosowne. Zasady oceniania CEFR wymagają „poprawności” względem języka docelowego, czyli standardu. Jednak kandydat wykazuje świadomość socjolingwistyczną, co jest pozytywne. Dlatego formy dialektalne należy traktować jako błędy w kategorii „poprawność gramatyczna”, ale nie w kategorii „komunikacja”, jeśli nie zakłócają zrozumienia. Kluczowe jest, czy egzamin precyzuje odmianę – jeśli nie, egzaminator powinien przyjąć standardowy brytyjski jako normę.
2. Jak zaproponować punktację w kategoriach „poprawność” i „komunikacja”? Uzasadnij.
Read the worked answer
W kategorii komunikacja kandydat powinien otrzymać wysoką ocenę (np. 5/6), ponieważ wypowiedź jest płynna, spójna i zrozumiała; formy dialektalne nie zakłócają przekazu. W kategorii poprawność – niższą (np. 3/6), ponieważ systematycznie używa form niezgodnych ze standardem; nie są to pojedyncze potknięcia, lecz powtarzający się wzorzec. Uzasadnienie: kryteria CEFR rozdzielają „range” i „accuracy”; błędy gramatyczne obniżają „accuracy”, ale nie muszą obniżać „communicative effectiveness”. Należy jednak wziąć pod uwagę, że egzamin na poziomie dwujęzycznym wymaga wyższej poprawności. Proponuję więc: komunikacja 5/6, poprawność 3/6, z komentarzem, że formy dialektalne są dopuszczalne w mowie potocznej, ale nie w egzaminie.
3. Co powinien zrobić egzaminator, aby decyzja była transparentna i sprawiedliwa dla kandydata?
Read the worked answer
Egzaminator powinien: (1) poinformować kandydata przed egzaminem, jaki standard języka obowiązuje (brytyjski); (2) w trakcie oceny zapisywać konkretne przykłady form dialektalnych i ich wpływ na ocenę; (3) wyjaśnić kandydatowi po egzaminie, że docenia jego płynność, ale musi stosować kryteria; (4) nie karać za samą świadomość dialektu – wręcz przeciwnie, można to uwzględnić jako element „zakresu środków językowych”, jeśli kandydat potrafi przełączać rejestr. Sprawiedliwość wymaga, by kryteria były jasne i stosowane jednolicie. Jeśli kandydat czuje się pokrzywdzony, powinien mieć możliwość odwołania, a dokumentacja egzaminatora powinna pokazać, że ocena nie była arbitralna.