I85PREP
⌘ K
Matura Philosophy study materials
Matura Philosophy study resources

Matura Philosophy practice questions

One question at a time. Build your Matura Philosophy understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Język polski

Który utwór Jana Kochanowskiego jest cyklem trenów poświęconych zmarłej córce poety?

  1. Odprawa posłów greckich
  2. Treny Correct answer.
  3. Pieśni
  4. Fraszki

Explanation

Treny to cykl dziewiętnastu utworów żałobnych, które Kochanowski napisał po śmierci córki Urszulki. Gatunek trenu wywodzi się z antyku i łączy pochwałę zmarłego, wyrażenie żalu oraz refleksję filozoficzną. Pozostałe dzieła Kochanowskiego należą do innych gatunków i nie mają charakteru żałobnego cyklu.

Question 2Język polski

Jak nazywa się główny bohater „Dziadów” cz. III, który przechodzi przemianę z nieszczęśliwego kochanka w bojownika o wolność narodu?

  1. Konrad Correct answer.
  2. Kordian
  3. Henryk
  4. Gustaw

Explanation

Bohater „Dziadów” cz. III nosi dwa imiona: w Prologu występuje jako Gustaw, nieszczęśliwy kochanek, a po przemianie wewnętrznej przyjmuje imię Konrad. Ta zmiana imienia symbolizuje przejście od problematyki osobistej do sprawy narodowej. Konrad wygłasza Wielką Improwizację, w której buntuje się przeciw Bogu w imieniu cierpiącego narodu.

Question 3Język polski

Który środek stylistyczny polega na zastąpieniu nazwy przedmiotu lub osoby przez jej cechę charakterystyczną, np. „korona” zamiast „król”?

  1. Hiperbola
  2. Peryfraza
  3. Metonimia Correct answer.
  4. Metafora

Explanation

Metonimia opiera się na zastąpieniu nazwy przez inną nazwę pozostającą z nią w relacji bliskości, np. cecha zamiast osoby lub skutek zamiast przyczyny. Metafora natomiast opiera się na przenośni i podobieństwie, a nie na rzeczywistej bliskości desygnatów. Peryfraza to omówienie, a hiperbola to przesadnia.

Question 4Język polski

Który gatunek literacki charakteryzuje się tym, że przedstawia wizję przyszłości i ostrzega przed skutkami obecnych tendencji społecznych lub technologicznych?

  1. Antyutopia Correct answer.
  2. Sielanka
  3. Ballada
  4. Tragedia antyczna

Explanation

Antyutopia, zwana też dystopią, ukazuje przyszłe społeczeństwo zniewolone przez system i pełni funkcję ostrzegawczą. Klasycznym przykładem jest „Rok 1984” George'a Orwella. Sielanka przedstawia życie wiejskie w sposób idealizowany, a ballada łączy elementy liryczne i epickie.

Question 5Język polski

W zdaniu „Wczoraj wieczorem czytaliśmy w bibliotece stare gazety” wskaż orzeczenie.

  1. wieczorem
  2. gazety
  3. w bibliotece
  4. czytaliśmy Correct answer.

Explanation

Orzeczenie to część zdania wyrażająca czynność lub stan podmiotu, tu czasownik „czytaliśmy”. Pozostałe wyrazy pełnią funkcje okoliczników lub dopełnień. Podmiotem domyślnym jest „my”, a „gazety” to dopełnienie czasownika.

Question 6Język polski

Który utwór Adama Mickiewicza otwiera inwokacja „Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie”?

  1. Ballady i romanse
  2. Pan Tadeusz Correct answer.
  3. Konrad Wallenrod
  4. Dziady cz. III

Explanation

Inwokacja rozpoczynająca „Pana Tadeusza” zwraca się do Litwy jako ojczyzny i zapowiada nostalgię za krajem lat dziecinnych. Epopeja powstała na emigracji w Paryżu i ukazała się w 1834 roku. Pozostałe utwory Mickiewicza nie zawierają tej inwokacji.

Question 7Język polski

Jak nazywa się zabieg, w którym podmiot liryczny zwraca się bezpośrednio do osoby, bóstwa lub przedmiotu nieobecnego, np. „Litwo! Ojczyzno moja!”?

  1. Anafora
  2. Personifikacja
  3. Apostrofa Correct answer.
  4. Inwokacja

Explanation

Apostrofa to bezpośredni, uroczysty zwrot do adresata, który nie może odpowiedzieć, stosowany w liryce i retoryce. Inwokacja jest szczególnym rodzajem apostrofy otwierającym utwór, więc nie każda apostrofa jest inwokacją. Personifikacja nadaje rzeczom cechy ludzkie, a anafora polega na powtórzeniu wyrazu na początku kolejnych wersów.

Question 8Język polski

Który prąd literacki przełomu XIX i XX wieku zakładał hasło „sztuka dla sztuki” i odrzucał społeczne zaangażowanie literatury?

  1. Romantyzm
  2. Pozytywizm
  3. Oświecenie
  4. Młoda Polska Correct answer.

Explanation

Młoda Polska to epoka modernizmu, w której dominowały hasła sztuki autonomicznej, indywidualizmu i nastrojowości. Twórcy tacy jak Stanisław Przybyszewski głosili kult sztuki wolnej od powinności społecznych. Pozytywizm przeciwnie, postulował literaturę użyteczną społecznie.

Question 9Język polski

W której epoce literackiej powstał „Kazania sejmowe” Piotra Skargi, wzywające szlachtę do naprawy Rzeczypospolitej?

  1. Pozytywizm
  2. Oświecenie
  3. Barok
  4. Renesans Correct answer.

Explanation

„Kazania sejmowe” Piotra Skargi wydano w 1597 roku, czyli w okresie renesansu, choć zapowiadają one już problemy epoki baroku. Utwór należy do publicystyki politycznej i moralnej, w której autor piętnuje wady szlachty. Skarga był nadwornym kaznodzieją Zygmunta III Wazy.

Question 10Język polski

Jaki rodzaj narracji występuje w utworze, w którym narrator jest jednocześnie bohaterem opowiadającym o własnych przeżyciach i używa pierwszej osoby?

  1. Narracja pozorna
  2. Narracja trzecioosobowa
  3. Narracja wszechwiedząca
  4. Narracja pierwszoosobowa Correct answer.

Explanation

Narracja pierwszoosobowa charakteryzuje się tym, że narrator mówi o sobie w liczbie pojedynczej i jest uczestnikiem wydarzeń. Ogranicza to wiedzę o świecie do tego, co bohater sam poznał i przeżył. Narracja trzecioosobowa i wszechwiedząca zakładają dystans narratora wobec opowiadanych zdarzeń.

Question 11Język polski

Który z wymienionych utworów jest dramatem romantycznym Juliusza Słowackiego, w którym bohater podejmuje próbę zabicia cara?

  1. Lilla Weneda
  2. Balladyna
  3. Mazepa
  4. Kordian Correct answer.

Explanation

W „Kordianie” tytułowy bohater przechodzi przemianę i podejmuje nieudaną próbę zamachu na cara w noc przed koronacją. Utwór łączy problematykę narodową z refleksją nad sensem poświęcenia jednostki. Pozostałe dramaty Słowackiego mają inne fabuły i tematy.

Question 12Język polski

Co oznacza pojęcie „mimesis” w refleksji nad literaturą, wywodzące się z Poetyki Arystotelesa?

  1. Naśladowanie rzeczywistości przez sztukę Correct answer.
  2. Przesadne udramatyzowanie akcji
  3. Powtórzenie motywu w kolejnych utworach
  4. Zgodność utworu z regułami gramatyki

Explanation

Mimesis oznacza naśladowanie rzeczywistości przez sztukę, czyli tworzenie przedstawienia świata w dziele. Arystoteles uznał naśladowanie za naturalną skłonność człowieka i podstawę poezji. Pojęcie nie dotyczy przesady, powtarzania motywów ani poprawności językowej.

Question 13Język polski

W zdaniu „Mimo zmęczenia uczniowie przygotowali projekt” wyraz „mimo” pełni funkcję:

  1. spójnika
  2. przyimka Correct answer.
  3. partykuły
  4. przysłówka

Explanation

Wyraz „mimo” łączy się z rzeczownikiem w dopełniaczu („mimo zmęczenia”) i tworzy wyrażenie przyimkowe. Przyimek samodzielnie nie pełni funkcji części zdania, lecz wprowadza inne wyrażenie. Przysłówek określa czasownik, spójnik łączy zdania lub ich części, a partykuła modyfikuje sens wypowiedzi.

Question 14Język polski

Który utwór Bolesława Prusa jest powieścią o losach Stanisława Wokulskiego i ukazuje panoramę Warszawy okresu pozytywizmu?

  1. Placówka
  2. Faraon
  3. Emancypantki
  4. Lalka Correct answer.

Explanation

„Lalka” to powieść realistyczna o Wokulskim, jego miłości do Izabeli Łęckiej i społeczeństwie Warszawy końca XIX wieku. Utwór łączy wątek miłosny z krytyką arystokracji i mieszczaństwa. Inne powieści Prusa mają odmiennych bohaterów i odmienną problematykę.

Question 15Język polski

Jak nazywa się motyw literacki, w którym bohater zawiera pakt z siłami zła w zamian za wiedzę, władzę lub bogactwo?

  1. Motyw labiryntu
  2. Motyw vanitas
  3. Pakt z diabłem Correct answer.
  4. Motyw arkadii

Explanation

Pakt z diabłem to motyw znany z legendy o Fauście, obecny m.in. w „Fauście” Goethego i „Mistrzu i Małgorzacie” Bułhakowa. Bohater zyskuje dobra doczesne, ale płaci za nie utratą duszy. Motyw labiryntu dotyczy drogi i wyboru, arkadia to obraz szczęśliwego miejsca, a vanitas przypomina o przemijaniu.

Question 16Język polski

Która figura retoryczna polega na zestawieniu dwóch przeciwstawnych pojęć w jednym wyrażeniu, np. „gorący lód”?

  1. Oksymoron Correct answer.
  2. Epitet
  3. Paradoks
  4. Antyteza

Explanation

Oksymoron łączy w jednym wyrażeniu pojęcia sprzeczne, tworząc zaskakujący obraz, np. „żywa śmierć”. Antyteza zestawia przeciwieństwa w obrębie większej całości, ale nie w jednym wyrażeniu. Paradoks głosi twierdzenie pozornie sprzeczne z logiką, a epitet to określenie rzeczownika.

Question 17Język polski

W „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego główny bohater dzieli ludzi na dwie kategorie. Jak nazywa się jego teoria?

  1. Teoria pracy organicznej
  2. Teoria nadczłowieka Correct answer.
  3. Teoria jednostki wybitnej
  4. Teoria wiecznego powrotu

Explanation

Rodion Raskolnikow głosi teorię nadczłowieka, według której jednostki wybitne mają prawo przekraczać normy moralne dla wyższego celu. Sam sprawdza tę teorię, popełniając morderstwo, po którym popada w kryzys psychiczny. Powieść ukazuje klęskę tej koncepcji i potrzebę odkupienia.

Question 18Język polski

Która cecha jest typowa dla narracji w „Chłopach” Władysława Reymonta?

  1. Obecność narratora chłopskiego i języka gwarowego Correct answer.
  2. Narracja pierwszoosobowa prowadzona przez Antka
  3. Narracja wyłącznie w czasie przyszłym
  4. Narracja w formie listów

Explanation

W „Chłopach” narrator przyjmuje perspektywę mieszkańców wsi i posługuje się językiem zbliżonym do gwary, co nadaje powieści autentyzm. Utwór jest podzielony na pory roku i ukazuje życie społeczności Lipiec. Nie jest prowadzony w pierwszej osobie przez Antka ani w formie listów.

Question 19Język polski

W wierszu „Kto ty jesteś?” z cyklu „Katechizm polskiego dziecka” Władysława Bełzy podmiot liryczny odpowiada na pytania dziecka. Jaki wzorzec patriotyzmu propaguje ten utwór?

  1. Patriotyzm krytyczny, podważający mity narodowe
  2. Patriotyzm kosmopolityczny, odrzucający tożsamość narodową
  3. Patriotyzm emocjonalny i symboliczny, oparty na przywiązaniu do znaków narodowych Correct answer.
  4. Patriotyzm rewolucyjny, wzywający do zbrojnego powstania

Explanation

Utwór Bełzy uczy dzieci rozpoznawania symboli narodowych, takich jak godło, flaga i hymn, oraz deklarowania miłości do ojczyzny. Patriotyzm ma tam charakter emocjonalny i symboliczny, a nie krytyczny czy rewolucyjny. Wiersz pełni funkcję wychowawczą i wpisuje się w edukację patriotyczną okresu zaborów.

Question 20Język polski

Który zabieg kompozycyjny zastosował Jan Kochanowski w „Trenach”, przechodząc od żalu po stracie córki do filozoficznego uspokojenia?

  1. Kompozycja klamrowa z powtarzającym się motywem Correct answer.
  2. Kompozycja spiralna od rozpaczy do zgody z losem
  3. Kompozycja dialogowa z Chórem
  4. Kompozycja chronologiczna od dzieciństwa do starości

Explanation

Cykl „Trenów” układa się w pewną drogę od buntu i rozpaczy po akceptację straty i odzyskanie równowagi. Ostatni tren przynosi pocieszenie i wizję snu, w którym matka poety ukazuje mu Urszulkę w niebie. Taki układ bywa opisywany jako stopniowe przechodzenie od żalu do zgody z losem.

Question 21Język polski

W zdaniu „Ponieważ padał deszcz, mecz odwołano” zdanie podrzędne „ponieważ padał deszcz” jest zdaniem:

  1. podrzędnym przydawkowym
  2. podrzędnym dopełnieniowym
  3. współrzędnym łącznym
  4. podrzędnym okolicznikowym przyczyny Correct answer.

Explanation

Zdanie podrzędne okolicznikowe przyczyny odpowiada na pytanie „dlaczego?” i informuje o powodzie zdarzenia głównego. Wprowadza je spójnik „ponieważ”, który wyraźnie sygnalizuje relację przyczynową. Zdanie dopełnieniowe zastępowałoby dopełnienie, a przydawkowe określałoby rzeczownik.

Question 22Język polski

Który bohater „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego symbolizuje bierność i marazm chłopów wobec sprawy narodowej?

  1. Gospodarz Correct answer.
  2. Dziennikarz
  3. Rycerz Czarny
  4. Poeta

Explanation

Gospodarz, czyli chłop z Bronowic, zostaje obdarzony złotym rogiem, ale nie potrafi wezwać narodu do czynu, co symbolizuje bezczynność i brak gotowości do walki. Wyspiański ukazuje w ten sposób rozczarowanie mitem chłopa jako siły odrodzenia. Inne postacie reprezentują inteligencję, sztukę lub widma przeszłości.

Question 23Język polski

Który z poniższych utworów reprezentuje poezję lingwistyczną, w której język i jego struktury są głównym tematem wiersza?

  1. „Stepy akermańskie” Adama Mickiewicza
  2. „Szybko” Mirona Białoszewskiego Correct answer.
  3. „Hymn do Nirwany” Kazimierza Przerwy-Tetmajera
  4. „Do Młodości” Adama Mickiewicza

Explanation

Poezja lingwistyczna, rozwijana w Polsce m.in. przez Mirona Białoszewskiego, skupia się na języku, jego brzmieniu i możliwościach budowania nowych znaczeń. Wiersze takie jak „Szybko” eksperymentują z rytmem i potoczną mową. Utwory Mickiewicza i Tetmajera należą do innych nurtów i epok.

Question 24Język polski

W „Dżumie” Alberta Camusa mieszkańcy Oranu zmagają się z epidemią. Jaką postawę filozoficzną reprezentuje doktor Rieux?

  1. Bunt i solidarność z cierpiącymi Correct answer.
  2. Kult użycia i przyjemności
  3. Nihilizm i rezygnacja
  4. Ślepa wiara w przeznaczenie

Explanation

Doktor Rieux nie oczekuje nagrody ani boskiego wyjaśnienia cierpienia, lecz podejmuje codzienną walkę o życie chorych. Jego postawa wyraża egzystencjalistyczny bunt połączony z solidarnością. Camus przeciwstawia ją postawom rezygnacji i religijnego tłumaczenia cierpienia.

Question 25Język polski

Jaką funkcję pełni scena „Wielkiej Improwizacji” w „Dziadach” cz. III w kontekście całego dramatu?

  1. Służy wyłącznie jako wstawka komiczna
  2. Jest retrospekcją przedstawiającą dzieciństwo Konrada
  3. Rozwiązuje konflikt bohatera z Bogiem i przynosi mu spokój
  4. Ukazuje bunt jednostki w imieniu narodu i zarazem granice tego buntu Correct answer.

Explanation

W Wielkiej Improwizacji Konrad występuje jako rzecznik cierpiącego narodu i wzywa Boga do oddania mu władzy nad ludźmi, co prowadzi do pychy i klęski. Scena ukazuje zarówno siłę buntu romantycznego, jak i jego moralne granice. Nie przynosi bohaterowi spokoju, lecz poprzedza jego upadek i opętanie.

Question 26Język polski

Który gatunek literacki starożytnej Grecji, uprawiany przez Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa, przedstawia konflikt bohatera z losem i przeznaczeniem?

  1. sielanka
  2. epos
  3. oda
  4. tragedia Correct answer.

Explanation

Tragedia antyczna, wywodząca się z obrzędów ku czci Dionizosa, ukazuje nieuchronny konflikt bohatera z fatum, a jej kanonicznymi twórcami są Ajschylos, Sofokles i Eurypides. Epos, oda i sielanka mają odmienne cechy i nie opierają się na tragicznym starciu z przeznaczeniem.

Question 27Język polski

Który środek stylistyczny polega na zastąpieniu nazwy przedmiotu jego cechą lub określeniem, np. „biały puch” zamiast „śnieg”?

  1. metafora
  2. epitet
  3. animizacja
  4. peryfraza Correct answer.

Explanation

Peryfraza (omówienie) to zastąpienie bezpośredniej nazwy opisowym określeniem, jak „biały puch” zamiast „śnieg”. Pozostałe środki pełnią inne funkcje: epitet określa rzeczownik, animizacja nadaje cechy żywe przedmiotom, a metafora opiera się na przenośni.

Question 28Język polski

Który polski poeta epoki renesansu napisał „Pieśń o cnocie” oraz cykl „Trenów” poświęconych zmarłej córce Urszulce?

  1. Szymon Szymonowic
  2. Mikołaj Sęp Szarzyński
  3. Mikołaj Rej
  4. Jan Kochanowski Correct answer.

Explanation

Jan Kochanowski, najwybitniejszy poeta polskiego renesansu, jest autorem „Trenów” i pieśni filozoficznych, w tym „Pieśni o cnocie”. Rej tworzył prozę i dialogi, Szymonowic sielanki, a Sęp Szarzyński należy do poezji barokowej.

Question 29Język polski

Który gatunek literacki uprawiał Ignacy Krasicki, tworząc krótkie utwory zakończone wyrazistą puentą i morałem, jak „Ptaszki w klatce”?

  1. bajka Correct answer.
  2. fraszka
  3. nowela
  4. ballada

Explanation

Bajka to krótki utwór, często z bohaterami zwierzęcymi, zakończony morałem, i właśnie ten gatunek Krasicki uprawiał w zbiorze „Bajki i przypowieści”. Fraszka jest krótsza i żartobliwa, ballada ma fabułę ludową, a nowela to proza narracyjna.

Question 30Język polski

Który polski romantyczny poeta napisał „Kordiana” oraz „Balladynę”, dramaty osnute na motywach historii i ludowości?

  1. Juliusz Słowacki Correct answer.
  2. Zygmunt Krasiński
  3. Cyprian Kamil Norwid
  4. Adam Mickiewicz

Explanation

Juliusz Słowacki jest autorem obu wymienionych dramatów romantycznych: „Kordiana” i „Balladyny”. Mickiewicz napisał „Dziady”, Norwid „Vade-mecum”, a Krasiński „Nie-Boską komedię”.

Question 31Język polski

Jak nazywa się powieść Stefana Żeromskiego ukazująca losy lekarza Tomasza Judyma, który rezygnuje z kariery, by służyć ubogim?

  1. „Przedwiośnie”
  2. „Dzieje grzechu”
  3. „Ludzie bezdomni” Correct answer.
  4. „Syzyfowe prace”

Explanation

„Ludzie bezdomni” to powieść Stefana Żeromskiego, której bohaterem jest lekarz Tomasz Judym, rozdarty między powinnością wobec ubogich a osobistym szczęściem. Pozostałe tytuły również należą do Żeromskiego, ale mają innych bohaterów i odmienną problematykę.

Question 32Język polski

Która figura retoryczna polega na powtórzeniu tego samego wyrazu lub zwrotu na początku kolejnych wersów lub zdań, np. „Litwo, Ojczyzno moja… Litwo, ty jesteś jak zdrowie”?

  1. inwersja
  2. elipsa
  3. anafora Correct answer.
  4. epifora

Explanation

Anafora to powtórzenie tego samego elementu na początku kolejnych jednostek składniowych, co wzmacnia rytm i emocjonalny nacisk wypowiedzi. Epifora powtarza element na końcu, inwersja zmienia szyk, a elipsa opuszcza wyrazy.

Question 33Język polski

Który rodzaj literacki obejmuje utwory, w których podmiot wypowiada się bezpośrednio o swoich uczuciach i przeżyciach, jak w wierszu lirycznym?

  1. publicystyka
  2. dramat
  3. epika
  4. liryka Correct answer.

Explanation

Liryka to rodzaj literacki, w którym dominuje wyrażanie uczuć i refleksji podmiotu mówiącego, a nie opowiadanie zdarzeń. Epika opiera się na narracji, dramat na akcji i dialogach, a publicystyka to forma wypowiedzi pozaliterackiej.

Question 34Język polski

W zdaniu „Uczniowie czytający lektury robią notatki” wyraz „czytający” pełni funkcję:

  1. rzeczownika odczasownikowego
  2. orzeczenia
  3. przysłówka
  4. imiesłowu przymiotnikowego czynnego Correct answer.

Explanation

Forma „czytający” pochodzi od czasownika „czytać” i określa rzeczownik „uczniowie”, więc jest imiesłowem przymiotnikowym czynnym. Imiesłów ten odmienia się jak przymiotnik i pełni w zdaniu funkcję przydawki, nie orzeczenia.

Question 35Język polski

Który utwór Adama Mickiewicza jest poematem opisującym szlacheckie życie na Litwie i zawierającym inwokację „Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie”?

  1. „Pan Tadeusz” Correct answer.
  2. „Dziady” cz. III
  3. „Konrad Wallenrod”
  4. „Sonety krymskie”

Explanation

Inwokacja „Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie” otwiera „Pana Tadeusza”, epopeję narodową przedstawiającą szlachecką Litwę w czasach napoleońskich. Pozostałe utwory Mickiewicza mają odmienny charakter i inną kompozycję.

Question 36Język polski

Który bohater literacki jest przykładem postawy prometejskiej, poświęcającej się dla dobra ludzkości mimo osobistego cierpienia?

  1. Jacek Soplica z „Pana Tadeusza”
  2. Konrad z „Dziadów” cz. III Correct answer.
  3. Gustaw z „Dziadów” cz. IV
  4. Judym z „Ludzi bezdomnych”

Explanation

Konrad w „Dziadach” cz. III przyjmuje postawę prometejską: w Wielkiej Improwizacji buntuje się przeciw Bogu i bierze na siebie cierpienie za naród, co nawiązuje do mitu Prometeusza. Postawa ta zakłada ofiarę jednostki dla wspólnoty.

Question 37Język polski

Który prąd literacki przełomu XIX i XX wieku głosił hasło „sztuka dla sztuki” i odrzucał społeczne zaangażowanie literatury?

  1. modernizm Correct answer.
  2. pozytywizm
  3. realizm
  4. naturalizm

Explanation

Modernizm, zwłaszcza w wersji Młodej Polski, głosił hasło „sztuka dla sztuki” i autonomię sztuki wobec celów społecznych. Pozytywizm i realizm akcentowały funkcje poznawcze i społeczne literatury, a naturalizm opierał się na determinizmie i obserwacji.

Question 38Język polski

Która cecha jest charakterystyczna dla narracji w „Chłopach” Władysława Reymonta?

  1. narracja prowadzona wyłącznie przez dialogi
  2. narracja pierwszoosobowa prowadzona przez Antka
  3. narracja w formie listów
  4. narracja trzecioosobowa przepuszczona przez pryzmat wiejskiej społeczności Correct answer.

Explanation

W „Chłopach” narrator trzecioosobowy często przyjmuje perspektywę i język wiejskiej społeczności, łącząc opis z mową pozornie zależną i gwarą. Dzięki temu powieść ukazuje świat wsi niejako od wewnątrz, z punktu widzenia jej mieszkańców.

Question 39Język polski

W „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego Raskolnikow dzieli ludzi na „zwykłych” i „niezwykłych”. Jak nazywa się jego teoria?

  1. teoria jednostek wybitnych Correct answer.
  2. teoria umowy społecznej
  3. teoria wiecznego powrotu
  4. teoria nadczłowieka

Explanation

Raskolnikow sądzi, że jednostki wybitne mają prawo przekraczać normy moralne dla wyższych celów, co określa się jako teorię jednostek wybitnych. Na tym przekonaniu opiera uzasadnienie zbrodni, która staje się punktem wyjścia powieści.

Question 40Język polski

W „Dżumie” Alberta Camusa doktor Rieux mimo beznadziejności walki z epidemią nieustannie pomaga chorym. Jaką postawę filozoficzną reprezentuje?

  1. nihilizm
  2. egzystencjalny konformizm
  3. bunt Correct answer.
  4. stoicki fatalizm

Explanation

Doktor Rieux uosabia camusowski bunt: wobec absurdu i nieuchronności cierpienia wybiera solidarność i codzienny wysiłek ratowania ludzi. Jego postawa nie polega na rezygnacji, lecz na aktywnym sprzeciwie wobec zła.

Question 41Język polski

Jaki rodzaj narracji występuje w utworze, w którym narrator jest jednocześnie bohaterem opowiadającym o własnych przeżyciach?

  1. narracja pozorna
  2. narracja pierwszoosobowa Correct answer.
  3. narracja trzecioosobowa
  4. narracja wszechwiedząca

Explanation

Narracja pierwszoosobowa występuje wtedy, gdy opowiadający jest uczestnikiem zdarzeń i mówi o sobie w pierwszej osobie, np. „widziałem”. Narrator trzecioosobowy i wszechwiedzący pozostaje poza światem przedstawionym.

Question 42Język polski

Który zabieg kompozycyjny zastosował Jan Kochanowski w „Trenach”, przechodząc od żalu po stracie córki do filozoficznego pogodzenia się z losem?

  1. gradacja uczuć i refleksji Correct answer.
  2. inwersja czasowa
  3. montaż równoległy
  4. retrospekcja

Explanation

Cykl „Trenów” układa się w stopniową gradację: od gwałtownego bólu i buntu poprzez zwątpienie do refleksji i ukojenia, co nadaje utworowi wewnętrzną dynamikę. Taki układ podkreśla proces dojrzewania do zgody z losem.

Question 43Język polski

Który utwór reprezentuje poezję lingwistyczną, w której język i jego struktury są głównym tematem wiersza?

  1. „Do Mikołaja Sępa” Mirona Białoszewskiego Correct answer.
  2. „Nad wodą wielką i czystą” Adama Mickiewicza
  3. „Koniec i początek” Wisławy Szymborskiej
  4. „Utopia” Tadeusza Różewicza

Explanation

Poezja lingwistyczna, reprezentowana m.in. przez Mirona Białoszewskiego, skupia uwagę na samym języku, jego brzmieniu i strukturze, a nie na opisie świata. Wiersze Szymborskiej i Różewicza podejmują inne problemy, choć także refleksyjne.

Question 44Język polski

W „Dziadach” cz. III scena „Wielkiej Improwizacji” pełni wobec całego dramatu funkcję:

  1. wątku pobocznego o charakterze komicznym
  2. retrospekcji z dzieciństwa bohatera
  3. kulminacji buntu Konrada i jego konfrontacji z Bogiem Correct answer.
  4. dialogu wyjaśniającego historię rodu

Explanation

Wielka Improwizacja to kulminacyjny moment dramatu, w którym Konrad buntuje się przeciw Bogu w imieniu narodu i domaga się „rządu dusz”. Scena ta ujawnia prometejską pychę bohatera i zarazem granice jego buntu.

Question 45Język polski

Który gatunek literacki, uprawiany przez Jana Kochanowskiego w „Trenach”, łączy lament po zmarłym z refleksją filozoficzną nad losem człowieka?

  1. epitafium
  2. elegia
  3. tren Correct answer.
  4. pieśń

Explanation

Tren to gatunek poezji żałobnej poświęcony zmarłemu, łączący lament z refleksją nad kruchością życia i losem człowieka. Elegia ma szerszy zakres i nie musi być związana z konkretną osobą, a pieśń i epitafium pełnią inne funkcje.

Question 46Język polski

Która interpretacja „Konrada Wallenroda” Adama Mickiewicza jest zgodna z romantyczną koncepcją bohatera?

  1. Wallenrod działa pod wpływem przypadku, bez jasnego celu
  2. Wallenrod jest bohaterem bez skazy, który nigdy nie odczuwa wątpliwości
  3. Wallenrod jest zdrajcą działającym wyłącznie dla osobistych korzyści
  4. Wallenrod poświęca szczęście osobiste dla dobra ojczyzny, godząc się na moralną dwuznaczność Correct answer.

Explanation

Wallenrod to bohater romantyczny, który dla ratowania Litwy przyjmuje maskę zdrajcy i poświęca miłość oraz honor osobisty, co prowadzi do tragicznego konfliktu moralnego. Mickiewicz ukazuje w ten sposób cenę poświęcenia i dwuznaczność czynu patriotycznego.

Question 47Język polski

Który z wymienionych utworów jest dramatem romantycznym Juliusza Słowackiego, w którym bohater podejmuje próbę zabicia cara i ponosi klęskę?

  1. „Lilla Weneda”
  2. „Balladyna”
  3. „Mazepa”
  4. „Kordian” Correct answer.

Explanation

„Kordian” to dramat romantyczny, w którym tytułowy bohater podejmuje nieudaną próbę zamachu na cara, co ukazuje klęskę czynu i kryzys romantycznego bohatera. Pozostałe dramaty Słowackiego mają inne fabuły.

Question 48Język polski

W wierszu Jana Kochanowskiego „Na lipę” podmiot liryczny zwraca się do lipy i opisuje jej gościnność oraz cień, w którym odpoczywają ludzie. Który środek artystyczny organizuje cały ten utwór, nadając drzewu cechy istoty mówiącej i zapraszającej do siebie?

  1. Onomatopeja
  2. Hiperbola
  3. Apostrofa połączona z personifikacją Correct answer.
  4. Porównanie homeryckie

Explanation

W utworze drzewo zostaje bezpośrednio wezwane i zachowuje się jak gospodarz zapraszający gości, co łączy zwrot do adresata (apostrofę) z nadaniem mu cech ludzkich (personifikacją). To właśnie ten zabieg buduje całą sytuację liryczną pieśni, a nie pojedynczy obraz czy efekt dźwiękowy.

Question 49Język polski

Bohater dramatu Stanisława Wyspiańskiego „Wesele” doświadcza rozdźwięku między marzeniem o czynie a niemocą środowiska, które zamiast działać popada w letarg i taniec. Która kategoria tragizmu najlepiej opisuje ten stan, w którym bohater widzi konieczność działania, lecz nie potrafi jej zrealizować?

  1. Tragizm rozdarcia między świadomością a bezczynnością, prowadzący do klęski duchowej Correct answer.
  2. Tragizm moralny wynikający z konfliktu dwóch równorzędnych racji
  3. Tragizm fatum, w którym los jest z góry przesądzony przez wyroki bogów
  4. Tragizm wynikający wyłącznie z winy bohatera wobec prawa

Explanation

W „Weselu” źródłem tragizmu jest uświadomiona niemoc: postaci widzą potrzebę czynu, ale nie potrafią go podjąć, co kończy się rozczarowaniem i duchową klęską. Nie chodzi tu o wyrok losu ani o sądowe przewinienie, lecz o wewnętrzne pęknięcie między wiedzą a działaniem.

Question 50Język polski

W wierszu Wisławy Szymborskiej „Kot w pustym mieszkaniu” podmiot liryczny opisuje zachowanie kota po śmierci jego opiekuna, nie wypowiadając wprost słowa „żałoba”. Jaki efekt interpretacyjny osiąga poetka dzięki takiemu zabiegowi?

  1. Rezygnuje z emocji, by przedstawić wyłącznie obiektywny opis obyczajowy
  2. Zastępuje refleksję o śmierci czystą groteską, która odbiera utworowi powagę
  3. Buduje dystans przez relację z perspektywy zwierzęcia, dzięki czemu strata ukazana jest pośrednio, a przez to mocniej oddziałuje na czytelnika Correct answer.
  4. Podkreśla wyższość świata zwierząt nad ludzkim przez bezpośrednią ocenę moralną

Explanation

Szymborska nie mówi o żałobie wprost, lecz pokazuje ją przez zachowanie kota, który nie rozumie nieobecności opiekuna. Ten pośredni sposób przedstawienia pozwala czytelnikowi samodzielnie odczytać emocje i nadaje wierszowi sugestywną siłę, zamiast podawać gotową ocenę.