Matura Philosophy flashcards

31 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Podmiot liryczny

Głos mówiący w wierszu, nieutożsamiany automatycznie z autorem. Może być pierwszoosobowy, zbiorowy lub ukryty za opisem sytuacji lirycznej.

Sytuacja liryczna

Układ okoliczności przedstawiony w wierszu: kto mówi, do kogo, gdzie i w jakich warunkach. Pomaga odróżnić przeżycie podmiotu od biografii autora.

Anafora i epifora

Anafora to powtórzenie tego samego wyrazu na początku kolejnych wersów lub zdań; epifora to powtórzenie na końcu. Wzmacniają rytm i emocjonalne napięcie wypowiedzi.

Rozprawka: struktura

Wstęp z tezą lub hipotezą, rozwinięcie z argumentami opartymi na lekturach i kontekstach, zakończenie podsumowujące. Każdy argument wymaga konkretnego przykładu z tekstu.

Tragizm w „Lalce”

Konflikt między dążeniami jednostki a porządkiem świata. Wokulski łączy romantyczne ideały z pozytywistyczną pracą, ponosząc klęskę uczuciową mimo sukcesu materialnego.

Motyka w „Weselu”

Symboliczny przedmiot, którym Gospodarz próbuje poruszyć chochoła. Scena ukazuje bezsilność inteligencji wobec warstw chłopskich i rozpad wspólnoty narodowej.

Kontekst w interpretacji

Odniesienie do epoki, filozofii, biografii lub innego dzieła, które pozwala głębiej odczytać tekst. Musi być funkcjonalnie powiązany z tezą interpretacji.

Kultura języka

Przestrzeganie normy ortograficznej, interpunkcyjnej, gramatycznej i leksykalnej. Na maturze błędy językowe obniżają punktację w kryteriach języka i stylu.

Wzór na deltę

Δ = b² − 4ac dla równania ax² + bx + c = 0. Liczba rozwiązań zależy od znaku delty: dwa gdy Δ > 0, jedno gdy Δ = 0, brak gdy Δ < 0.

Wierzchołek paraboli

Punkt (p, q), gdzie p = −b/(2a) oraz q = −Δ/(4a). Dla a > 0 jest to minimum funkcji kwadratowej, dla a < 0 maksimum.

Suma ciągu arytmetycznego

Sn = n(a1 + an)/2, czyli średnia pierwszego i ostatniego wyrazu pomnożona przez liczbę wyrazów. Wymaga znajomości różnicy r lub wyrazów skrajnych.

Twierdzenie cosinusów

a² = b² + c² − 2bc·cosα, gdzie α to kąt między bokami b i c. Uogólnia twierdzenie Pitagorasa na trójkąty nieprostokątne.

Pochodna potęgi

Dla f(x) = x^n pochodna wynosi n·x^(n−1) dla dowolnej liczby rzeczywistej n. Reguła służy do badania monotoniczności i ekstremów funkcji.

Prawdopodobieństwo warunkowe

P(A|B) = P(A∩B)/P(B) przy P(B) > 0. Wyraża szansę zajścia zdarzenia A, gdy wiadomo, że zaszło zdarzenie B.

Logarytm: iloczyn i iloraz

log_a(xy) = log_a x + log_a y oraz log_a(x/y) = log_a x − log_a y dla x, y > 0 i a > 0, a ≠ 1. Ułatwia rozwiązywanie równań wykładniczych.

Ciąg geometryczny

Ciąg, w którym iloraz kolejnych wyrazów jest stały: an+1/an = q. Wyraz ogólny to an = a1·q^(n−1), a suma wymaga warunku q ≠ 1.

Present Perfect

Czas łączący przeszłość z teraźniejszością: have/has + past participle. Opisuje czynność, której skutek jest widoczny obecnie, lub doświadczenie bez podania czasu.

Okresy warunkowe

Typ 1: if + present, will + bezokolicznik; typ 2: if + past, would + bezokolicznik; typ 3: if + past perfect, would have + III forma.

Mowa zależna

Relacjonowanie cudzej wypowiedzi wymaga cofnięcia czasu, zmiany zaimków i określeń czasu oraz miejsca, np. today → that day, here → there.

Strona bierna

Konstrukcja be + past participle, stosowana gdy ważniejsza jest czynność lub wykonawca jest nieznany. Wykonawcę wprowadza przyimek by.

Transformacje zdań

Parafraza zdania z zachowaniem znaczenia przy użyciu podanego słowa, np. „I have never seen it” → „It is the first time I have seen it”. Wymaga znajomości kolokacji.

List formalny

Struktura: zwrot do adresata, wstęp z celem, rozwinięcie z argumentami, zakończenie i podpis. Obowiązuje styl oficjalny, bez kontrakcji i wyrażeń potocznych.

Rozprawka „za i przeciw”

Tekst przedstawiający argumenty po obu stronach zagadnienia, zakończony własną opinią. Wymaga spójników kontrastu: however, whereas, on the other hand.

Przedmiot dodatkowy: poziom

Zdawany wyłącznie na poziomie rozszerzonym. Wynik nie wpływa na zdanie matury, lecz jest uwzględniany w rekrutacji na studia wyższe.

Genetyka: krzyżówka

Zapis krzyżowania osobników o znanych genotypach z użyciem szachownicy Punnetta. Pozwala ustalić stosunek fenotypów potomstwa przy dziedziczeniu jednogenowym.

Stechiometria reakcji

Obliczenia ilości substancji na podstawie współczynników równania chemicznego. Kluczowe kroki to bilansowanie równania i przeliczanie moli na masę lub objętość.

Zasada zachowania energii

W układzie izolowanym suma energii kinetycznej i potencjalnej pozostaje stała. Umożliwia obliczanie prędkości w ruchu w polu grawitacyjnym bez analizy sił.

Esej historyczny

Wypowiedź z tezą, uporządkowaną argumentacją i selekcją faktów. Oceniana za poprawność chronologiczną, dobór wydarzeń oraz spójność wywodu.

Analiza mapy tematycznej

Odczytywanie legendy, skali i rozmieszczenia zjawisk na mapie. Wymaga powiązania danych przestrzennych z procesami przyrodniczymi lub gospodarczymi.

Konstytucja RP: zasady

Zasady ustrojowe obejmują m.in. podział władz, państwo prawa, suwerenność narodu i pluralizm polityczny. Wyznaczają granice kompetencji organów państwa.

Deklaracja maturalna

Oświadczenie o wyborze przedmiotów zdawanych na maturze, składane do końca września. Późniejsza zmiana wymaga uzasadnienia i zgody dyrektora szkoły.