Konflikt dostosowań egzaminacyjnych – sprawiedliwość czy równość?
Uczeń z dysleksją zdaje maturę z filozofii jako przedmiot dodatkowy. Występuje o dostosowanie warunków egzaminu: chce korzystać ze słownika ortograficznego podczas pisania eseju, ponieważ jego praca jest pełna błędów ortograficznych, które – jak twierdzi – nie odzwierciedlają jego wiedzy filozoficznej. Przepisy maturalne pozwalają na słownik ortograficzny na egzaminie z języka polskiego, ale nie na filozofii. Szkoła ma możliwość zapewnienia słownika, ale przewodniczący zespołu egzaminacyjnego obawia się, że ułatwi to zdanie i naruszy równość szans. Uczeń dostarczył opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, która rekomenduje dostosowanie. Decyzja należy do przewodniczącego. Dodatkowo, inny uczeń bez dysleksji zgłasza, że jeśli ten uczeń dostanie słownik, to i on powinien mieć takie samo prawo. Szkoła dysponuje jednym egzemplarzem słownika ortograficznego. Przewodniczący musi rozważyć, czy dostosowanie jest uzasadnione i jak je ograniczyć, by nie zmieniło istoty egzaminu.
1. Jakie zasady sprawiedliwości i równości mają zastosowanie w tej sytuacji?
Read the worked answer
Zastosowanie mają dwie zasady: równość formalna (wszyscy mają takie same warunki) i sprawiedliwość wyrównawcza (osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do dostosowań, które usuwają bariery). Konflikt polega na tym, że równość formalna nakazywałaby odmówić słownika, bo inni go nie mają, ale sprawiedliwość wyrównawcza wymaga pomocy uczniowi z dysleksją. Kluczowe jest rozróżnienie: dostosowanie nie może zmieniać konstruktu egzaminacyjnego (czyli tego, co jest badane). Filozofia bada rozumowanie, nie ortografię, więc słownik ortograficzny nie zmienia konstruktu – usuwa jedynie barierę. Zasada równości szans nie oznacza identycznych warunków, lecz warunki, które nie faworyzują nikogo z powodu cech niezwiązanych z przedmiotem egzaminu.
2. Jakie kryteria powinien przyjąć przewodniczący, aby zdecydować o dostosowaniu?
Read the worked answer
Przewodniczący powinien kierować się: (1) rekomendacją poradni – opinia specjalisty jest podstawą; (2) zasadą proporcjonalności – dostosowanie musi być minimalne, by usunąć barierę; (3) zasadą niezmieniania konstruktu – słownik nie może zawierać definicji filozoficznych; (4) zasadą równego traktowania – inni uczniowie bez diagnozy nie mają prawa do tego samego, bo nie mają bariery; (5) zasadą transparentności – decyzja musi być udokumentowana i zakomunikowana. Przewodniczący powinien też sprawdzić, czy słownik ortograficzny jest wystarczający, czy potrzebne są inne formy wsparcia (np. wydłużenie czasu). Kryteria muszą być znane przed egzaminem, aby uniknąć zarzutu arbitralności.
3. Zaproponuj decyzję i wyjaśnij, jak pogodzić dobro ucznia z uczciwością egzaminu.
Read the worked answer
Decyzja: przyznać słownik ortograficzny, ale z warunkami: (1) słownik nie zawiera haseł filozoficznych; (2) uczeń korzysta z niego tylko do sprawdzania pisowni; (3) fakt ten jest odnotowany w protokole; (4) wszyscy uczniowie są informowani o zasadach. To godzi dobro ucznia (usunięcie bariery) z uczciwością (konstrukt egzaminu pozostaje ten sam). Inny uczeń nie otrzymuje słownika, bo nie ma diagnozy – to nie narusza równości, lecz realizuje zasadę równych szans. Przewodniczący powinien też rozważyć, czy nie zapewnić dodatkowego czasu, jeśli dysleksja wpływa na tempo pracy. Decyzja powinna być pisemna i uzasadniona, aby umożliwić ewentualne odwołanie.