Dwie stacje, jeden grzbiet: oceanizm czy kontynentalizm?
Na 50° szerokości geograficznej leżą dwie stacje meteorologiczne. Stacja A znajduje się 40 km od morza, na przedgórzu po zachodniej stronie grzbietu o wysokości 900 m. Stacja B leży 180 km w głąb lądu, za tym grzbietem, na wysokości 250 m n.p.m.
| Wskaźnik | Stacja A | Stacja B |
|---|---|---|
| Średnia roczna temperatura | 9,2°C | 8,6°C |
| Temperatura stycznia | 1,2°C | −1,8°C |
| Temperatura lipca | 18,4°C | 19,4°C |
| Suma opadów rocznych | 663 mm | 575 mm |
| Opady VI–VIII | 215 mm | 230 mm |
| Opady XII–II | 136 mm | 96 mm |
| Dni mroźne | 38 | 72 |
Uczniowie mają ocenić, który punkt jest bardziej kontynentalny, i wskazać stok dowietrzny. Na lekcji pojawiła się wątpliwość, bo stacja B ma wyższe opady w lipcu niż A.
1. Oblicz roczną amplitudę temperatury i udział opadów letnich oraz zimowych w sumie rocznej dla obu stacji. Wskaż, która jest bardziej kontynentalna.
Read the worked answer
Amplituda roczna = lipiec − styczeń:
- A: 18,4 − 1,2 = 17,2°C
- B: 19,4 − (−1,8) = 21,2°C
Udział opadów letnich (VI–VIII):
- A: 215/663 ≈ 32%
- B: 230/575 ≈ 40%
Udział opadów zimowych (XII–II):
- A: 136/663 ≈ 21%
- B: 96/575 ≈ 17%
Wniosek. B ma większą amplitudę (21,2 vs 17,2°C), chłodniejszą zimę (−1,8°C), mniej opadów rocznych i wyraźniejsze maksimum letnie, a także prawie dwa razy więcej dni mroźnych (72 vs 38). To cechy bardziej kontynentalne. A ma mniejszą amplitudę, łagodną zimę i bardziej wyrównane opady - cechy oceaniczne.
2. Wskaż stok dowietrzny i uzasadnij wybór, odwołując się do opadów, temperatury i rzeźby terenu.
Read the worked answer
A leży po stronie dowietrznej, B po zawietrznej.
Uzasadnienie:
- Opady: A ma 663 mm, B 575 mm, mimo że B jest wyżej (250 m n.p.m.) - a zwykle wyżej położona stacja powinna mieć opady wyższe. Wilgotne powietrze z zachodu wznosi się na grzbiet 900 m, ochładza i oddaje opad na stoku dowietrznym.
- Cień opadowy: za grzbietem powietrze opada i ogrzewa się adiabatycznie, wilgotność względna spada - stąd niższa suma roczna w B.
- Temperatura: zimą A ma 1,2°C, B −1,8°C. W głębi lądu wychładzanie jest silniejsze, co potwierdza większą kontynentalność B i oddalenie od morza.
- Dni mroźne: 72 w B wobec 38 w A - spójne z powyższym.
Zastrzeżenie: sam grzbiet nie tłumaczy wszystkiego - B jest też 140 km dalej od morza. Oba czynniki działają w tym samym kierunku, więc nie da się ich rozdzielić bez dodatkowych danych.
3. Wyjaśnij, dlaczego stacja B ma wyższe opady w lipcu, a mimo to niższą sumę roczną niż stacja A.
Read the worked answer
Latem w B dominują opady konwekcyjne. Ląd szybko się nagrzewa, powietrze staje się chwiejne i tworzą się burze. Opady są gwałtowne, lokalne i skoncentrowane w lipcu–sierpniu - stąd 230 mm w VI–VIII, czyli 40% sumy rocznej. Zimą w głębi lądu opady są małe, bo powietrze jest zimne i mało wilgotne, a pogodę kształtują wyże - tylko 96 mm w XII–II (17%).
W A opady są rozłożone równomierniej. Nad morzem i na przedgórzu przez cały rok przechodzą niże z frontami; jesienią i zimą opady frontalne są częste (136 mm w XII–II, 21%). Rzeźba terenu wzmacnia opad na stoku dowietrznym niezależnie od sezonu, co podnosi sumę roczną.
Wniosek: w A przeważa opad frontalny i orograficzny rozłożony w roku (typ oceaniczny), w B - opad konwekcyjny o wyraźnym maksimum letnim (typ kontynentalny). Wyższy lipiec w B nie przeczy temu, bo o kontynentalizmie decyduje cały rok, a nie jeden miesiąc.