I85PREP
⌘ K
Matura Geography study materials
Matura Geography study resources

Matura Geography practice questions

One question at a time. Build your Matura Geography understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Geografia fizyczna

Który z poniższych czynników jest główną przyczyną występowania strefowości klimatycznej na Ziemi?

  1. Zróżnicowanie kąta padania promieni słonecznych w zależności od szerokości geograficznej Correct answer.
  2. Zmienność zasolenia wód oceanicznych wzdłuż równika
  3. Rozmieszczenie wielkich form rzeźby terenu na kontynentach
  4. Różnice w składzie chemicznym atmosfery nad poszczególnymi kontynentami

Explanation

Strefowość klimatyczna wynika przede wszystkim z kulistego kształtu Ziemi i nachylenia jej osi, co powoduje zmienny kąt padania promieni słonecznych wraz z szerokością geograficzną. To z kolei różnicuje bilans promieniowania i średnie temperatury. Pozostałe czynniki mają charakter lokalny lub astrefowy.

Question 2Geografia fizyczna

Jak nazywa się proces, w którym woda z powierzchni Ziemi przechodzi w stan gazowy i trafia do atmosfery?

  1. Infiltracja
  2. Kondensacja
  3. Sublimacja
  4. Parowanie Correct answer.

Explanation

Parowanie to przejście wody ze stanu ciekłego w gazowy, zachodzące głównie z powierzchni oceanów i lądów pod wpływem energii słonecznej. Jest to kluczowy etap obiegu wody w przyrodzie. Pozostałe procesy dotyczą innych przemian lub przemieszczania wody.

Question 3Geografia fizyczna

Który typ wiatru powstaje w wyniku różnicy ciśnienia między wyżem azorskim a niżem islandzkim i wieje nad Europą Zachodnią przez cały rok?

  1. Bryza morska
  2. Wiatr zachodni Correct answer.
  3. Monsun
  4. Wiatr fenowy

Explanation

W strefie umiarkowanej między strefami wyżowymi a niżowymi tworzą się stałe wiatry zachodnie, które nad Europą Zachodnią wieją z kierunku zachodniego przez cały rok. Ich obecność wynika z globalnego układu ciśnienia i siły Coriolisa.

Question 4Geografia fizyczna

Jaki typ chmur zapowiada zwykle szybko nadchodzący front chłodny i krótkotrwałe, intensywne opady?

  1. Cumulonimbus Correct answer.
  2. Altostratus
  3. Stratus
  4. Cirrus

Explanation

Cumulonimbus to chmura kłębiasta o dużej rozpiętości pionowej, związana z frontem chłodnym i konwekcją. Daje krótkie, gwałtowne opady deszczu lub gradu oraz burze. Inne wymienione chmury mają odmienną budowę i charakter opadów.

Question 5Geografia fizyczna

Które zjawisko jest bezpośrednią przyczyną powstawania prądów morskich powierzchniowych o zasięgu globalnym?

  1. Stałe wiatry strefowe i siła Coriolisa Correct answer.
  2. Różnice zasolenia wód dennych
  3. Aktywność wulkaniczna na dnie oceanów
  4. Pływy wywołane przyciąganiem Księżyca

Explanation

Prądy powierzchniowe są napędzane przez stałe wiatry (pasaty i wiatry zachodnie), a ich kierunek modyfikuje siła Coriolisa oraz ukształtowanie linii brzegowej. W ten sposób powstają wielkie systemy cyrkulacji oceanicznej. Pozostałe czynniki dotyczą innych zjawisk.

Question 6Geografia fizyczna

Jak nazywa się strefa, w której następuje subdukcja płyty oceanicznej pod płytę kontynentalną, tworząc głęboki rów oceaniczny?

  1. Strefa Benioffa Correct answer.
  2. Platforma kontynentalna
  3. Grzbiet śródoceaniczny
  4. Strefa ryftowa

Explanation

Strefa Benioffa to nachylona strefa aktywności sejsmicznej związana z podsuwaniem się płyty oceanicznej pod inną płytę. Towarzyszą jej rowy oceaniczne i łuki wysp. Pozostałe pojęcia dotyczą innych struktur tektonicznych.

Question 7Geografia fizyczna

Który proces rzeźbotwórczy prowadzi do powstania doliny U-kształtnej w górach wysokich?

  1. Erozja rzeczna w dolnym biegu
  2. Wietrzenie chemiczne
  3. Erozja eoliczna
  4. Działalność lodowca górskiego Correct answer.

Explanation

Lodowiec górski przekształca dolinę rzeczną w dolinę o profilu U-kształtnym, ponieważ lód zeszlifowuje dno i zbocza. Świadczą o tym wygłady lodowcowe i moreny. Inne procesy dają odmienne formy.

Question 8Geografia fizyczna

Jak nazywa się poziomy ruch mas skalnych po powierzchni zbocza, zachodzący bez widocznej powierzchni oderwania?

  1. Lawina gruzowa
  2. Spływ błotny
  3. Osuwisko
  4. Spełzywanie Correct answer.

Explanation

Spełzywanie to powolne, pełzające przemieszczanie się zwietrzeliny po zboczu pod wpływem grawitacji i nasiąkania wodą. Nie ma wyraźnej powierzchni oderwania, w przeciwieństwie do osuwiska. Inne zjawiska mają gwałtowniejszy charakter.

Question 9Geografia fizyczna

Który czynnik w największym stopniu decyduje o żyzności gleb w strefie klimatu umiarkowanego?

  1. Niska temperatura przez cały rok
  2. Wysoka zawartość soli mineralnych
  3. Duża zawartość żwiru w profilu
  4. Duża zawartość próchnicy i odpowiednia wilgotność Correct answer.

Explanation

Żyzność gleb zależy głównie od zawartości próchnicy, która magazynuje składniki odżywcze i wodę. W klimacie umiarkowanym sprzyja temu umiarkowana wilgotność i aktywność organizmów glebowych. Pozostałe cechy obniżają żyzność.

Question 10Geografia fizyczna

Który biom charakteryzuje się wielowarstwową strukturą lasu, wysoką temperaturą i opadami przez cały rok oraz ogromną bioróżnorodnością?

  1. Tajga
  2. Step
  3. Tundra
  4. Wilgotny las równikowy Correct answer.

Explanation

Wilgotny las równikowy występuje w strefie międzyzwrotnikowej, gdzie wysokie temperatury i obfite opady utrzymują się przez cały rok. Sprzyja to wielowarstwowej strukturze i największej bioróżnorodności na Ziemi. Inne biomu mają odmienne warunki.

Question 11Geografia fizyczna

Który gaz jest obecnie głównym antropogenicznym czynnikiem wzmacniającym efekt cieplarniany?

  1. Argon
  2. Dwutlenek węgla Correct answer.
  3. Azot
  4. Tlen

Explanation

Dwutlenek węgla, mimo mniejszego udziału w atmosferze niż azot czy tlen, silnie pochłania promieniowanie podczerwone. Jego stężenie wzrosło głównie wskutek spalania paliw kopalnych i wylesiania. Gazy szlachetne i główne składniki atmosfery nie mają takiego wpływu.

Question 12Geografia fizyczna

W jakim kierunku odchyla się wiatr wiejący na półkuli północnej pod wpływem siły Coriolisa?

  1. Zawsze w kierunku równika
  2. W lewo od kierunku ruchu
  3. Zawsze w kierunku bieguna
  4. W prawo od kierunku ruchu Correct answer.

Explanation

Na półkuli północnej siła Coriolisa odchyla poruszające się masy powietrza w prawo od kierunku ich ruchu. Na półkuli południowej odchylenie jest w lewo. Zjawisko to wynika z obrotu Ziemi wokół osi.

Question 13Geografia fizyczna

Jaki typ klimatu występuje na zachodnich wybrzeżach kontynentów w strefie umiarkowanej, z łagodnymi zimami i chłodnymi latami oraz obfitymi opadami?

  1. Klimat śródziemnomorski
  2. Klimat kontynentalny
  3. Klimat pustynny
  4. Klimat morski Correct answer.

Explanation

Klimat morski strefy umiarkowanej cechuje się niewielką roczną amplitudą temperatury i równomiernymi opadami, ponieważ ocean łagodzi wahania. Występuje na zachodnich wybrzeżach kontynentów. Inne typy mają odmienny rozkład temperatur i opadów.

Question 14Geografia fizyczna

Które zjawisko jest główną przyczyną powstawania wiatrów monsunowych?

  1. Różnica ciśnienia między wyżem a niżem w cyklu dobowym
  2. Różnica w nagrzewaniu się lądu i oceanu w cyklu rocznym Correct answer.
  3. Obrót Ziemi wokół osi
  4. Ruchy płyt litosferycznych

Explanation

Monsuny powstają, ponieważ ląd nagrzewa się i stygnie szybciej niż ocean, co w cyklu rocznym odwraca kierunek różnicy ciśnienia. Latem wiatr wieje z oceanu na ląd, zimą odwrotnie. Inne wymienione czynniki dotyczą innych zjawisk.

Question 15Geografia fizyczna

Który proces prowadzi do powstania żyznej gleby czarnoziemnej na obszarach stepowych?

  1. Nagromadzenie próchnicy z rozkładu bujnej roślinności trawiastej Correct answer.
  2. Mechaniczne rozdrabnianie skał przez lodowiec
  3. Silne zasolenie wód gruntowych
  4. Intensywne wymywanie składników odżywczych przez obfite opady

Explanation

W strefie stepowej bujna roślinność trawiasta obumiera i rozkłada się, tworząc grubą warstwę próchnicy, która nadaje czarnoziemom ciemną barwę i wysoką żyzność. Umiarkowane opady ograniczają wymywanie składników. Inne procesy obniżają żyzność lub tworzą inne gleby.

Question 16Geografia fizyczna

Jaki typ jeziora powstaje w wyniku działalności lodowca, gdy wypełnia się wodą zagłębienie po wytopionym lodzie?

  1. Jezioro wulkaniczne
  2. Jezioro polodowcowe Correct answer.
  3. Jezioro krasowe
  4. Jezioro tektoniczne

Explanation

Jeziora polodowcowe powstają w zagłębieniach wytworzonych przez lodowiec, np. w nieckach wygładzonych przez lód lub po wytopieniu brył martwego lodu. Wypełnia je woda z opadów i topnienia. Inne typy mają odmienne pochodzenie.

Question 17Geografia fizyczna

Który typ erozji rzecznej dominuje w górnym biegu rzeki górskiej?

  1. Erozja wgłębna (denna) Correct answer.
  2. Erozja boczna
  3. Erozja eoliczna
  4. Akumulacja osadów

Explanation

W górnym biegu rzeka ma duży spadek i energię, dlatego dominuje erozja wgłębna, pogłębiająca koryto i tworząca doliny V-kształtne. Erozja boczna i akumulacja nasilają się w dolnym biegu. Erozja eoliczna dotyczy wiatru.

Question 18Geografia fizyczna

Który czynnik w największym stopniu wpływa na pionowe piętrowość roślinności w górach?

  1. Zmiana zasolenia gleb wraz z wysokością
  2. Wzrost ciśnienia atmosferycznego wraz z wysokością
  3. Spadek temperatury i wzrost opadów wraz z wysokością Correct answer.
  4. Wzrost temperatury wraz z wysokością

Explanation

Wraz z wysokością temperatura spada, a opady początkowo rosną, co prowadzi do zmiany zbiorowisk roślinnych w kolejnych piętrach. W ten sposób powstają piętra leśne, łąkowe i turniowe. Inne czynniki nie wyjaśniają układu pięter.

Question 19Geografia fizyczna

Który proces jest główną przyczyną powstawania dziury ozonowej nad Antarktydą?

  1. Wzrost stężenia dwutlenku węgla w atmosferze
  2. Zwiększona aktywność wulkaniczna w strefie polarnej
  3. Naturalne wahania pola magnetycznego Ziemi
  4. Rozkład ozonu przez związki chloru i bromu pochodzące z działalności człowieka Correct answer.

Explanation

Dziura ozonowa powstaje głównie wskutek reakcji ozonu z chlorofluorowęglowodorami i innymi związkami chloru i bromu uwalnianymi przez człowieka. W warunkach polarnych reakcje te są szczególnie nasilone. Inne czynniki nie wyjaśniają zaniku ozonu.

Question 20Geografia fizyczna

Który z podanych obszarów charakteryzuje się największą roczną amplitudą temperatury powietrza?

  1. Wnętrze kontynentu w strefie umiarkowanej Correct answer.
  2. Wybrzeże oceaniczne w strefie równikowej
  3. Wyspa oceaniczna w strefie umiarkowanej
  4. Wybrzeże morskie w strefie podzwrotnikowej

Explanation

Wnętrze kontynentu w strefie umiarkowanej ma dużą roczną amplitudę temperatury, ponieważ ląd szybko się nagrzewa i szybko stygnie, a ocean nie łagodzi wahań. Obszary nadmorskie mają amplitudy mniejsze. W strefie równikowej amplitudy są niewielkie.

Question 21Geografia fizyczna

Który mechanizm odpowiada za powstawanie prądów wstępujących (upwellingu) u zachodnich wybrzeży kontynentów w strefie pasatów?

  1. Osadzanie się osadów na szelfie kontynentalnym
  2. Nagrzewanie wody przez prądy ciepłe
  3. Odpływ wód powierzchniowych od brzegu pod wpływem wiatru i zastępowanie ich wodą głębinową Correct answer.
  4. Topnienie lodowców i spływ słodkiej wody do morza

Explanation

Pasaty wiejące równolegle do brzegu odpychają wodę powierzchniową od wybrzeża, a na jej miejsce napływa bogata w składniki odżywcze woda głębinowa. Zjawisko to zwiększa produktywność biologiczną wód. Inne procesy nie wywołują upwellingu.

Question 22Geografia fizyczna

Który typ wulkanizmu jest charakterystyczny dla strefy subdukcji, gdzie magma jest lepka i bogata w krzemionkę?

  1. Wulkanizm podlodowcowy
  2. Wulkanizm eksplozywny o lawie kwaśnej Correct answer.
  3. Wulkanizm szczelinowy o lawie bazaltowej
  4. Wulkanizm tarczowy o lawie zasadowej

Explanation

W strefie subdukcji magma powstaje z topnienia płaszcza i skorupy, jest lepka i kwaśna, co sprzyja gwałtownym erupcjom eksplozywnym. Tworzą się wtedy stożki wulkaniczne i chmury piroklastyczne. Lawa bazaltowa o niskiej lepkości daje inne formy.

Question 23Geografia fizyczna

Który z czynników jest główną przyczyną powstawania cienia opadowego po zawietrznej stronie pasma górskiego?

  1. Spadek temperatury powietrza po stronie zawietrznej
  2. Napływ wilgotnego powietrza od strony zawietrznej
  3. Wzrost ciśnienia atmosferycznego po stronie dowietrznej
  4. Wymuszony wznos powietrza i skraplanie pary po stronie dowietrznej Correct answer.

Explanation

Powietrze wznosząc się po stronie dowietrznej ochładza się, a para wodna się skrapla, dając obfite opady. Po przekroczeniu grzbietu powietrze opada, osusza się i nagrzewa, tworząc po stronie zawietrznej cień opadowy. Inne opcje opisują skutki, a nie przyczynę.

Question 24Geografia fizyczna

Który proces w obiegu wody odpowiada za zasilanie wód podziemnych?

  1. Spływ powierzchniowy
  2. Ewapotranspiracja
  3. Retencja w chmurach
  4. Infiltracja Correct answer.

Explanation

Infiltracja to wsiąkanie wody opadowej w grunt i skały, które zasila wody podziemne. Zależy od przepuszczalności podłoża i nachylenia terenu. Pozostałe procesy dotyczą innych etapów obiegu wody.

Question 25Geografia fizyczna

Który typ gleb dominuje w strefie wilgotnego lasu równikowego?

  1. Czarnoziemy o grubej warstwie próchnicy
  2. Gleby bielicowe strefy tajgi
  3. Gleby laterytowe, ubogie w składniki odżywcze Correct answer.
  4. Gleby słone stref suchych

Explanation

W wilgotnym lesie równikowym intensywne opady wymywają składniki odżywcze, a szybki rozkład materii organicznej nie pozwala na gromadzenie próchnicy. Powstają czerwone gleby laterytowe, ubogie w składniki. Inne typy gleb wiążą się z odmiennym klimatem.

Question 26Geografia fizyczna

Który składnik atmosfery odpowiada za pochłanianie większości promieniowania ultrafioletowego docierającego do powierzchni Ziemi?

  1. Dwutlenek węgla
  2. Ozon Correct answer.
  3. Argon
  4. Para wodna

Explanation

Ozon w stratosferze tworzy warstwę, która silnie pochłania promieniowanie UV-B i UV-C, chroniąc organizmy żywe. Para wodna i dwutlenek węgla pochłaniają głównie promieniowanie podczerwone, a argon jest gazem szlachetnym praktycznie nieaktywnym radiacyjnie.

Question 27Geografia fizyczna

Jak nazywa się granica między płytą litosfery a leżącą pod nią plastyczną astenosferą, poniżej której skały płaszcza zachowują się jak ciało plastyczne?

  1. Granica Conrad
  2. Nieciągłość Mohorovičicia
  3. Powierzchnia Moho
  4. Izostaza Correct answer.

Explanation

Izostaza to stan równowagi hydrostatycznej, w którym bloki litosfery „pływają” na gęstszym płaszczu, a granicę tę wyznacza zmiana właściwości reologicznych. Nieciągłość Moho oddziela skorupę od płaszcza, a nie litosferę od astenosfery.

Question 28Geografia fizyczna

Który typ chmur jest charakterystyczny dla frontu ciepłego i zapowiada nadchodzące opady ciągłe?

  1. Cirrostratus i altostratus Correct answer.
  2. Stratus fractus
  3. Cumulonimbus
  4. Cumulus humilis

Explanation

Przed frontem ciepłym tworzą się chmury warstwowe: najpierw cirrus, potem cirrostratus i altostratus, a następnie nimbostratus dający opady ciągłe. Cumulonimbus towarzyszy frontowi chłodnemu i daje opady burzowe.

Question 29Geografia fizyczna

Jak nazywa się zjawisko, w którym woda morska przy dnie ma wyższą temperaturę niż przy powierzchni, co utrudnia mieszanie pionowe wód?

  1. Termoklina
  2. Piknoklina
  3. Inwersja termiczna wody Correct answer.
  4. Haloklina

Explanation

Inwersja termiczna wody polega na tym, że zimniejsza woda o mniejszej gęstości zalega nad cieplejszą, co stabilizuje pionowy układ warstw. Termoklina to warstwa szybkiego spadku temperatury z głębokością w okresie letnim.

Question 30Geografia fizyczna

Który proces prowadzi do powstania grzbietu śródoceanicznego?

  1. Przesuwanie się płyt względem siebie wzdłuż uskoku transformacyjnego
  2. Kolizja dwóch płyt kontynentalnych
  3. Subdukcja płyty oceanicznej
  4. Rozciąganie litosfery i wypływ magmy w strefie ryftu Correct answer.

Explanation

W strefach ryftowych litosfera ulega rozciąganiu, a z astenosfery wydobywa się magma, tworząc nową skorupę oceaniczną i wzniesienie grzbietu. Subdukcja i kolizja prowadzą do powstawania rowów i łańcuchów górskich.

Question 31Geografia fizyczna

Który czynnik w największym stopniu decyduje o występowaniu stepu w głębi kontynentu w strefie umiarkowanej?

  1. Niewielkie sumy opadów i duże dobowe amplitudy temperatury Correct answer.
  2. Silne zasolenie gleb i brak roślinności
  3. Krótki okres wegetacyjny wynikający z niskich temperatur
  4. Wysoka wilgotność powietrza przez cały rok

Explanation

Step rozwija się w głębi lądu, gdzie opady są niewielkie, a duże dobowe i roczne amplitudy temperatury sprzyjają tworzeniu się czarnoziemów pod roślinnością trawiastą. Brak wilgoci uniemożliwia rozwój lasu.

Question 32Geografia fizyczna

Jaki typ klimatu charakteryzuje się najmniejszymi rocznymi sumami opadów na Ziemi i występuje w strefie zwrotnikowej, np. w północnym Chile?

  1. Klimat monsunowy
  2. Klimat pustynny zwrotnikowy Correct answer.
  3. Klimat równikowy
  4. Klimat śródziemnomorski

Explanation

Pustynie zwrotnikowe, jak Atacama, leżą w strefie stałego oddziaływania wyżów barycznych, gdzie powietrze opada i osusza się, dając minimalne opady. Klimat równikowy i monsunowy cechują obfite opady.

Question 33Geografia fizyczna

Który proces odpowiada za powstawanie jeziora polodowcowego typu morenowego?

  1. Wypełnienie krateru wulkanicznego
  2. Zatamowanie odpływu przez wał moreny czołowej Correct answer.
  3. Zapadnięcie się stropu jaskini krasowej
  4. Przegrodzenie doliny przez osuwisko skalne

Explanation

Morena czołowa tworzy naturalną zaporę, za którą gromadzi się woda topniejącego lodowca, tworząc jezioro morenowe. Krater wulkaniczny i zapadlisko krasowe to inne typy mis jeziornych.

Question 34Geografia fizyczna

Który typ wietrzenia dominuje w klimacie zimnym i suchym, gdzie woda zamarzająca w szczelinach skalnych rozsadza skałę?

  1. Wietrzenie mrozowe (fizyczne) Correct answer.
  2. Wietrzenie solne
  3. Wietrzenie biologiczne
  4. Wietrzenie chemiczne

Explanation

W klimacie zimnym woda wnika w szczeliny i zamarzając zwiększa objętość, rozsadzając skałę. To wietrzenie fizyczne (mrozowe), które dominuje nad procesami chemicznymi ograniczonymi niską temperaturą.

Question 35Geografia fizyczna

Jak nazywa się proces, w którym rzeka pogłębia swoje koryto, wycinając się w starsze osady i tworząc terasy rzeczne?

  1. Erozja wgłębna Correct answer.
  2. Akuacja
  3. Erozja boczna
  4. Akumulacja

Explanation

Erozja wgłębna polega na wcinaniu się rzeki w dno i prowadzi do powstania teras rzecznych oraz przełomów. Erozja boczna poszerza koryto, a akumulacja odkłada materiał.

Question 36Geografia fizyczna

Która z podanych cech jest charakterystyczna dla gleb bielicowych?

  1. Zasadowy odczyn i nagromadzenie węglanów
  2. Silne zasolenie i brak poziomu organicznego
  3. Kwaśny odczyn i wybielony poziom wymywania Correct answer.
  4. Wysoka zawartość próchnicy i ciemna barwa

Explanation

Bielice tworzą się w lasach iglastych strefy umiarkowanej chłodnej; kwaśne opady wymywają związki żelaza i próchnicę, tworząc jasny poziom wymywania. Gleby te są kwaśne i mało żyzne.

Question 37Geografia fizyczna

Który czynnik decyduje o tym, że w strefie międzyzwrotnikowej dobowe amplitudy temperatury są mniejsze niż w strefie umiarkowanej?

  1. Niskie położenie nad poziomem morza
  2. Duże nachylenie promieni słonecznych
  3. Duża wilgotność powietrza i intensywne parowanie Correct answer.
  4. Występowanie prądów morskich

Explanation

W strefie równikowej duża wilgotność i zachmurzenie ograniczają wypromieniowanie ciepła nocą oraz nagrzewanie dnia, zmniejszając dobowe różnice temperatury. W strefie umiarkowanej suche powietrze sprzyja dużym wahaniom.

Question 38Geografia fizyczna

Który gaz jest najważniejszym naturalnym gazem cieplarnianym pod względem udziału w efekcie cieplarnianym?

  1. Para wodna Correct answer.
  2. Podtlenek azotu
  3. Metan
  4. Dwutlenek węgla

Explanation

Para wodna odpowiada za największy udział w naturalnym efekcie cieplarnianym, choć jej zawartość zależy od temperatury i stanowi sprzężenie zwrotne. Dwutlenek węgla jest najważniejszym gazem pochodzenia antropogenicznego.

Question 39Geografia fizyczna

Jaki typ klimatu występuje na obszarach, gdzie przez cały rok wieją wiatry zachodnie, zimy są łagodne, a lata chłodne, np. w zachodniej Europie?

  1. Klimat podzwrotnikowy
  2. Klimat morski (oceaniczny) umiarkowany Correct answer.
  3. Klimat polarny
  4. Klimat kontynentalny umiarkowany

Explanation

Klimat morski umiarkowany cechuje się łagodnymi zimami, chłodnymi latami i równomiernymi opadami, ponieważ wilgotne powietrze znad oceanu dociera z wiatrami zachodnimi. Klimat kontynentalny ma większe amplitudy.

Question 40Geografia fizyczna

Który proces prowadzi do powstania doliny krasowej, w której woda rozpuszcza skały wapienne?

  1. Akumulacja osadów rzecznych
  2. Rozpuszczanie węglanów przez wodę z dwutlenkiem węgla Correct answer.
  3. Mechaniczne ścieranie przez lód
  4. Wietrzenie mrozowe

Explanation

Woda zawierająca rozpuszczony dwutlenek węgla tworzy słaby kwas węglowy, który rozpuszcza węglan wapnia, prowadząc do powstania form krasowych, m.in. dolin i jaskiń. To wietrzenie chemiczne, nie mechaniczne.

Question 41Geografia fizyczna

Który czynnik w największym stopniu wpływa na występowanie tundry na półkuli północnej?

  1. Zasolenie gleb i silna erozja
  2. Wysokie temperatury latem i susze
  3. Duże opady przez cały rok
  4. Bardzo niskie temperatury i krótki okres wegetacyjny Correct answer.

Explanation

Tundra rozwija się w strefie okołobiegunowej, gdzie niskie temperatury i krótki okres wegetacyjny uniemożliwiają wzrost drzew. Występują tam jedynie mchy, porosty i niskie krzewinki.

Question 42Geografia fizyczna

Jak nazywa się poziomy ruch mas skalnych zachodzący bez widocznej powierzchni oderwania, w którym warstwy skalne przesuwają się po sobie?

  1. Spływ
  2. Osiadanie
  3. Osuwisko
  4. Pełznięcie Correct answer.

Explanation

Pełznięcie to powolny, niewidoczny na powierzchni ruch warstw skalnych po zboczu, wywołany cyklicznym zamarzaniem i rozmarzaniem gruntu. Osuwisko charakteryzuje się widoczną powierzchnią oderwania.

Question 43Geografia fizyczna

Który mechanizm odpowiada za powstawanie prądów wstępujących (upwellingu) u zachodnich wybrzeży kontynentów w strefie pasatowej?

  1. Odpływ wody wywołany grawitacją
  2. Pionowe mieszanie wywołane wiatrami pasatowymi wiejącymi równolegle do wybrzeża Correct answer.
  3. Wzrost temperatury wody przy dnie
  4. Napływ ciepłych wód z równika

Explanation

Wiatry pasatowe wiejące wzdłuż wybrzeża odpychają wodę powierzchniową od brzegu, a na jej miejsce napływa zimna woda z głębin. Upwelling wynosi składniki odżywcze, co sprzyja bogactwu ryb.

Question 44Geografia fizyczna

Który czynnik jest główną przyczyną powstawania cienia opadowego po zawietrznej stronie pasma górskiego?

  1. Wzrost ciśnienia powietrza po stronie zawietrznej
  2. Ochładzanie powietrza podczas wznoszenia i utrata wilgoci po stronie dowietrznej Correct answer.
  3. Napływ wilgotnego powietrza znad morza po stronie zawietrznej
  4. Silne nagrzewanie stoków po stronie dowietrznej

Explanation

Powietrze wznoszące się po stoku dowietrznym ochładza się, skrapla parę wodną i oddaje opady; po przekroczeniu grzbietu opada już suche, tworząc cień opadowy. Strona zawietrzna jest więc sucha.

Question 45Geografia fizyczna

Który czynnik decyduje o tym, że na dużych wysokościach w górach występuje piętrowość roślinności?

  1. Spadek temperatury i wzrost opadów wraz z wysokością Correct answer.
  2. Wzrost zawartości tlenu w powietrzu
  3. Wzrost ciśnienia atmosferycznego wraz z wysokością
  4. Zmniejszenie natężenia promieniowania słonecznego

Explanation

Wraz z wysokością temperatura spada, a opady początkowo rosną, co powoduje zmianę warunków siedliskowych i kolejne piętra roślinne. Ciśnienie i zawartość tlenu maleją, a promieniowanie UV wzrasta.

Question 46Geografia fizyczna

Który czynnik w największym stopniu decyduje o tym, że w strefie równikowej roczna suma opadów jest bardzo wysoka, a w zwrotnikowej – niska?

  1. Odległość od oceanu i udział mas powietrza morskiego
  2. Wysokość nad poziomem morza i grubość troposfery
  3. Układ wiatrów zachodnich i aktywność frontów atmosferycznych
  4. Rozkład ciśnienia atmosferycznego i związane z nim ruchy powietrza Correct answer.

Explanation

W strefie równikowej dominuje niż baryczny z konwekcją i obfitymi opadami, a w zwrotnikowej – wyż baryczny z osiadaniem powietrza i suszą. To rozmieszczenie ciśnienia i pionowe ruchy powietrza są głównym czynnikiem różnicującym opady. Odległość od oceanu i wysokość mają znaczenie lokalne, ale nie wyjaśniają globalnego wzorca.

Question 47Geografia fizyczna

W której z wymienionych sytuacji na skutek działalności człowieka najszybciej postępuje pustynnienie obszarów półsuchych?

  1. Zalesianie terenów wokół zbiorników wodnych
  2. Stosowanie płodozmianu i przyorywanie resztek pożniwnych
  3. Nadmierny wypas i wycinanie roślinności na obszarach o niewielkich opadach Correct answer.
  4. Wprowadzanie nawadniania kroplowego w rolnictwie

Explanation

Pustynnienie w strefach półsuchych przyspiesza nadmierny wypas i usuwanie roślinności, które niszczą pokrywę glebową i zwiększają erozję. Wprowadzanie nawadniania kroplowego, zalesianie i płodozmian ograniczają degradację. Dlatego tylko wariant z nadmiernym wypasem i wycinaniem roślinności prowadzi do szybkiego pustynnienia.

Question 48Geografia fizyczna

W jakim środowisku klimatycznym dominuje wietrzenie chemiczne, polegające na rozpuszczaniu i hydrolizie skał?

  1. Na obszarach pustynnych, gdzie dobowe wahania temperatury powodują rozpad mechaniczny
  2. W klimacie gorącym i wilgotnym, gdzie obfite opady i wysokie temperatury przyspieszają reakcje Correct answer.
  3. W klimacie umiarkowanym kontynentalnym o dużych rocznych amplitudach temperatury
  4. W klimacie zimnym i suchym, gdzie woda zamarza w szczelinach skalnych

Explanation

Wietrzenie chemiczne wymaga wody i ciepła, dlatego najintensywniej przebiega w klimacie gorącym i wilgotnym, gdzie rozpuszczanie i hydroliza są szybkie. W klimacie zimnym i suchym oraz na pustyniach przeważa wietrzenie mechaniczne. Duże amplitudy temperatury sprzyjają rozkruszaniu, a nie rozkładowi chemicznemu.

Question 49Geografia fizyczna

W jakich warunkach powstaje jezioro polodowcowe typu morenowego?

  1. W rozszerzeniu doliny rzecznej powstałym przez erozję boczną rzeki
  2. W zagłębieniu utworzonym przez wytopienie bryły martwego lodu i otoczonym wałem moreny czołowej lub dennej Correct answer.
  3. W rowie tektonicznym powstałym przez zapadnięcie się skorupy ziemskiej
  4. W leju krasowym powstałym przez rozpuszczanie skał wapiennych

Explanation

Jezioro morenowe powstaje w zagłębieniu po wytopieniu bryły martwego lodu, które zostaje zamknięte przez wał moreny czołowej lub dennej. Woda gromadzi się w nieprzepuszczalnym obniżeniu. Erozja rzeczna, kras i rów tektoniczny prowadzą do innych typów jezior.

Question 50Geografia fizyczna

Który proces geologiczny jest główną przyczyną rozszerzania się dna oceanicznego wzdłuż grzbietów śródoceanicznych?

  1. Nasunięcie płyty kontynentalnej na oceaniczną
  2. Subdukcja płyty oceanicznej w rowie oceanicznym
  3. Prąd konwekcyjny w płaszczu powodujący dryf płyt
  4. Wulkanizm i wypływ lawy bazaltowej na granicy płyt rozbieżnych Correct answer.

Explanation

Wzdłuż grzbietów śródoceanicznych płyty litosfery rozchodzą się, a w powstałą szczelinę wylewa się lawa bazaltowa, tworząc nową skorupę oceaniczną. Ten wulkanizm na granicy płyt rozbieżnych jest bezpośrednim mechanizmem rozrastania się dna oceanicznego.