Geografia społeczno-ekonomiczna: ludność, gospodarka, miasta
Ten blok bada struktury demograficzne, przemiany ludnościowe, zróżnicowanie gospodarki i procesy urbanizacyjne. Egzamin wymaga liczenia wskaźników oraz interpretacji piramid wieku i danych o zatrudnieniu.
Wskaźniki i modele
- Przyrost naturalny = U − Z; współczynnik przyrostu naturalnego = (U − Z) / L × 1000.
- Saldo migracji = I − E; przyrost rzeczywisty = przyrost naturalny + saldo migracji.
- Współczynnik dzietności około 2,1 oznacza zastępowalność pokoleń; nie mylić go z przyrostem naturalnym ani z płodnością.
- Fazy przejścia demograficznego: wysokie urodzenia i zgony, spadek zgonów, spadek urodzeń, niska dynamika; skutkiem jest starzenie społeczeństwa.
- Sektory gospodarki: rolnictwo, przemysł, usługi; lokalizację wyjaśniają surowce, rynek, transport, praca, kapitał i polityka.
Przykład obliczeniowy
Kraj ma 20 mln ludności, 240 tys. urodzeń, 260 tys. zgonów, 30 tys. imigracji i 50 tys. emigracji. Przyrost naturalny = 240 − 260 = −20 tys. Saldo migracji = 30 − 50 = −20 tys. Przyrost rzeczywisty = −20 + (−20) = −40 tys. Współczynnik przyrostu naturalnego = −20 000 / 20 000 000 × 1000 = −1‰, a rzeczywistego = −2‰. Wniosek: ludność ubywa zarówno z powodu nadumieralności, jak i emigracji.
Pułapki
Mylenie przyrostu naturalnego z rzeczywistym, podawanie liczby bezwzględnej zamiast wskaźnika oraz mylenie dzietności z płodnością. Piramidę wieku czytaj z uwzględnieniem skali, a o rozwoju kraju nie wnioskuj z jednego wskaźnika.