Prawda/fałsz z uzasadnieniem: kto naprawia w Reparaturcafé
Uczeń rozwiązuje w arkuszu rozszerzonym zadanie do tekstu o kawiarni naprawczej (Reparaturcafé). Do pięciu zdań trzeba zdecydować, czy są zgodne z treścią (prawda/fałsz), i uzasadnić każdą decyzję własnym zdaniem na podstawie tekstu. W tekście są m.in. zdania: „Die Reparatur übernehmen die Besucher selbst – Werkzeug und helfende Hände stellen die Freiwilligen.” oraz „Nicht alle Gäste kommen, weil sie sparen wollen; viele möchten einfach nicht wegwerfen.” Uczeń zaznacza „prawda” przy zdaniu: „In einem Reparaturcafé reparieren Fachleute die Geräte der Besucher”, bo w jego wyobrażeniu wolontariusz w warsztacie to fachowiec, a „helfende Hände” brzmi jak profesjonalna pomoc. Przy zdaniu „Alle Gäste kommen aus finanziellen Gründen” zaznacza „fałsz”, ale jako uzasadnienie przepisuje całe zdanie z tekstu, razem z fragmentem, który jego odpowiedzi przeczy. Na uzasadnienie może przeznaczyć najwyżej dwa zdania. Do matury zostało dziesięć dni.
1. Rozstrzygnij zdanie o „Fachleute” i wskaż fragment decydujący. Dlaczego wyobrażenie ucznia o kawiarni naprawczej nie może tu przesądzać?
Read the worked answer
Zdanie jest fałszywe. Decyduje podmiot: „Die Reparatur übernehmen die Besucher selbst” - naprawę wykonują sami odwiedzający. Wolontariusze dają narzędzia i pomoc („Werkzeug und helfende Hände”), czyli wspierają, ale nie naprawiają za gościa. Słowo „helfende” jest tu kluczowe: pomoc nie jest zastępstwem.
Wiedza o tym, jak typowo wygląda kawiarnia naprawcza, jest wiedzą zewnętrzną i nie ma znaczenia - zadanie sprawdza, co twierdzi ten tekst. Uzasadnienie musi być cytatem lub parafrazą cytatu, a nie argumentem „przecież to oczywiste, że wolontariusz w warsztacie jest fachowcem”.
Kontrola kontrfaktyczna: gdyby w tekście było „Fachleute leiten die Reparatur”, zdanie byłoby prawdziwe. Różnica siedzi więc w czasowniku i podmiocie, nie w rzeczowniku „Freiwillige”.
2. Jak poprawić uzasadnienie do zdania o „alle Gäste”, żeby było zwięzłe i zgodne z decyzją?
Read the worked answer
Uzasadnienie musi jednoznacznie wspierać „fałsz”. Wystarczy: „Im Text steht, dass nicht alle Gäste aus finanziellen Gründen kommen.” albo „Viele möchten einfach nicht wegwerfen, nicht sparen.” Oba mieszczą się w dwóch zdaniach i nie zawierają sprzeczności.
Błąd ucznia polega na przepisaniu całego zdania: fragment „weil sie sparen wollen” w oderwaniu od „nicht alle” sugeruje, że powód finansowy jednak istnieje, więc uzasadnienie czyta się jak zaprzeczenie własnej odpowiedzi. Sprawdzający widzi decyzję „fałsz” i cytat, który tę decyzję podważa.
Zasada: w uzasadnieniu cytuj tylko ten fragment, który samodzielnie rozstrzyga kwestię. Operator logiczny („nicht alle”, „nur”, „kaum”, „selten”) trzymaj razem z czasownikiem, od którego zależy. Nie kopiuj akapitu „na wszelki wypadek” - długie uzasadnienie częściej zawiera sprzeczność niż krótkie.
3. Jaka kolejność pracy przy prawda/fałsz z uzasadnieniem jest najbezpieczniejsza i dlaczego?
Read the worked answer
Najpierw przeczytać zdania (jeszcze nie odpowiadać), potem tekst raz, z ołówkiem, podkreślając przy każdym zdaniu jedno zdanie-decyzję. Następnie decyzje prawda/fałsz i dopiero na końcu uzasadnienia, przepisane z podkreślonego fragmentu.
Zaleta: nie szukasz po tekście pięć razy i nie improwizujesz uzasadnień pod presją czasu - masz już znaleziony fragment, więc piszesz tylko jego parafrazę.
Uwaga na parafrazy: autorzy zadań podmieniają synonimy z tego samego pola („sparen” – „Geld”, „Fachleute” – „Freiwillige”), a nie całe zwroty. Jeśli uzasadnienie wymaga dopisania czegoś, czego w tekście nie ma, najpewniej decyzja prawda/fałsz jest błędna. To dobra samokontrola przed oddaniem arkusza.