Trzy parafrazy, trzy różne powody utraty punktu
Zadanie 9: osiem parafraz, po 1 punkcie, do zdania trzeba wstawić podany wyraz lub początek. Uczniowi zostało 12 minut, więc decyduje szybko. Trzy jego odpowiedzi: (1) „Obwohl es stark regnete, fand das Schulfest im Hof statt.” → „Trotz dem starken Regen fand das Schulfest im Hof statt.”; (2) „Sie ging früh los, damit sie den Zug nicht verpasst.” - polecenie: przekształć, używając konstrukcji z „um”; uczeń zostawia zdanie bez zmian; (3) „Es ist möglich, dass er den Zug verpasst hat.” → „Er kann den Zug verpasst haben.” W domu sprawdza odpowiedzi w kluczu: (1) i (3) nie zgadzają się z kluczem, (2) też nie. Uczeń twierdzi, że „wszystkie trzy są przecież po niemiecku poprawne” i że klucz jest niesprawiedliwy. Do egzaminu zostały trzy tygodnie.
1. Rozstrzygnij (1): która forma jest oczekiwana i jak uzasadnić wybór, skoro „trotz dem” słyszy się wszędzie?
Read the worked answer
W wzorcowej niemczyźnie pisanej „trotz” łączy się z dopełniaczem: „trotz des starken Regens”. „Regen” jest rodzaju męskiego, więc rodzajnik to „des”, a przymiotnik dostaje końcówkę -en (deklinacja słaba po rodzajniku).
Forma „trotz dem starken Regen” z celownikiem występuje w mowie potocznej i bywa dopuszczana w swobodnym użyciu, ale w zadaniu szkolnym i w kluczu maturalnym oczekiwany jest dopełniacz. Wybór celownika to ryzyko utraty punktu bez żadnego zysku.
Uzasadnienie dla nauczyciela: to nie kwestia „elegancji”, tylko rejestru i konwencji zadania. Bezpieczna strategia na egzaminie: jeśli nie masz pewności, użyj formy, którą podaje podręcznik (dopełniacz), a nie tej, którą słyszysz na ulicy. Przy okazji sprawdź rodzaj rzeczownika - to najczęstsze źródło błędu w tym typie parafrazy.
2. Dlaczego odpowiedź (2) nie zdobyła punktu, mimo że zdanie jest poprawne gramatycznie?
Read the worked answer
Polecenie nie brzmiało „przekształć, jak chcesz”, tylko „używając konstrukcji z um”. Zdanie z „damit” jest poprawne, ale nie spełnia warunku zadania - w parafrazach punktuje się wykonanie instrukcji, nie samą poprawność.
Poprawna wersja: „Sie ging früh los, um den Zug nicht zu verpassen.” Trzy rzeczy do sprawdzenia:
- „um … zu” wymaga tego samego podmiotu w obu członach - tu w obu jest „sie”.
- Czasownik stoi w bezokoliczniku na końcu, z „zu” przed nim: „zu verpassen”, nie „verpasst”.
- „nicht” stoi przed „zu + bezokolicznik”, a nie po czasowniku.
Gdyby podmioty były różne, „um … zu” byłoby niemożliwe i trzeba by zostać przy „damit” - dlatego przy tego typu zadaniu pierwszy krok to zawsze sprawdzenie podmiotów, a dopiero drugi to wybór konstrukcji.
3. Oceń (3): czy „Er kann den Zug verpasst haben” oddaje sens zdania wyjściowego? Co jest oczekiwane?
Read the worked answer
Znaczenie jest bliskie, ale nie identyczne. „Kann … verpasst haben” jest gramatyczne i daje się czytać jako przypuszczenie, ale brzmi mniej naturalnie i bywa odbierane jako możliwość czysto teoretyczna. Wzorcowa parafraza zdania „Es ist möglich, dass …” to „Er könnte den Zug verpasst haben” - to „könnte” niesie sens „być może”.
Uczeń ma więc częściowo rację: jego zdanie nie jest błędem gramatycznym. Ale w kluczu chodzi o najlepsze oddanie sensu, nie o jakąkolwiek poprawność, a „könnte” jest tu trafniejsze i bardziej idiomatyczne.
Wniosek na przyszłość: przy zdaniach z „möglich”, „vielleicht”, „wahrscheinlich” najpierw sprawdź, czy da się użyć „könnte”, „dürfte” lub „müsste”, zanim wybierzesz „kann”. Kolejność podstawiania trybu przypuszczającego warto mieć wykutą na pamięć - to powtarzalny typ zadania.