Faiz və endirim hesablamasında ardıcıllıq tələsi
Bir onlayn mağaza iki kampaniyanı eyni vaxtda elan edir. Şərtlər belədir: əvvəlcə bütün məhsullara 25% endirim tətbiq olunur, sonra endirimli məbləğə 200 manatdan yuxarı olduqda əlavə 10% endirim verilir. Müştəri 480 manatlıq məhsul seçir və mağaza ona deyir ki, ümumi endirim 35%-dir, yəni ödəniş 312 manat olacaq. Müştəri hesablayır ki, 480 manatdan 35% çıxsa, 312 manat alınır, amma kassada başqa rəqəm görür. Mağazanın mühasibi isə 200 manat həddinin hansı məbləğə tətbiq olunduğunu dəqiqləşdirməyib. Sizdən ardıcıllığı, həddin tətbiq nöqtəsini və yuvarlaqlaşdırmanı aydınlaşdırmaq tələb olunur; mağaza siyasətinə görə yekun məbləğ tam manata yuvarlaqlaşdırılır.
1. Düzgün yekun məbləği hesablayın və 35%-lik sadə toplamanın niyə səhv olduğunu riyazi əsasla göstərin.
Read the worked answer
Hesablama: Birinci endirim: 480 × 0,75 = 360 manat. 360 > 200 olduğu üçün ikinci endirim tətbiq olunur: 360 × 0,90 = 324 manat. Yekun məbləğ 324 manatdır.
Niyə 35% səhvdir: Ardıcıl endirimlər vurma əməliyyatıdır, toplama deyil. Ümumi əmsal 0,75 × 0,90 = 0,675, yəni real endirim 32,5%-dir, 35% deyil. 35% götürüldükdə 480 × 0,65 = 312 manat alınır; bu rəqəm ikinci endirimin daha kiçik bazaya tətbiq olunduğunu nəzərə almır. Fərq 324 − 312 = 12 manatdır və bu, ikinci endirimin 480 yerinə 360 manatdan hesablanmasının nəticəsidir.
Yuvarlaqlaşdırma: 324 manat artıq tam ədəddir, əlavə yuvarlaqlaşdırma tələb olunmur. Əgər məbləğ 324,4 olsaydı, siyasətə görə 324 manat yazılardı.
2. Müştəri ikinci endirimin 200 manat həddinin ilkin (480) yoxsa endirimli (360) məbləğə görə yoxlanıldığını soruşur. Hansı cavab doğrudur və hədd ilkin məbləğə tətbiq olunsaydı nəticə necə dəyişərdi?
Read the worked answer
Qərar: hədd endirimli məbləğə tətbiq olunur, çünki şərt «endirimli məbləğ 200 manatdan yuxarı olduqda» kimi formulə edilib. 360 > 200 olduğundan ikinci endirim qüvvədədir.
Alternativ ssenari: Əgər hədd ilkin məbləğə (480) görə yoxlanılsaydı, nəticə dəyişməzdi, çünki hər iki halda 200-dən böyükdür. Fərq yalnız sərhəd qiymətlərində görünür. Məsələn, ilkin qiymət 260 manat olsaydı: birinci endirimdən sonra 195 manat alınır, bu 200-dən kiçikdir, deməli ikinci endirim tətbiq olunmur və yekun 195 manat olur. İlkin məbləğə görə yoxlansaydı, 260 > 200 olduğu üçün ikinci endirim tətbiq olunardı: 260 × 0,75 × 0,90 = 175,5 ≈ 176 manat. Fərq 19 manatdır.
Nəticə: həddin hansı bazaya tətbiq olunduğu müqavilə mətnində birmənalı yazılmalıdır; əks halda sərhəd qiymətlərində mübahisə qaçılmazdır.
3. Mağaza «35% endirim» reklamını saxlayıb yekun məbləği 312 manat elan etsəydi, bu, hansı riyazi və istehlakçı hüququ baxımından problemi yaradardı? Qısa əsaslandırma verin.
Read the worked answer
Problem ikiqatdır. Riyazi cəhətdən 312 manat heç bir düzgün hesablama ilə alınmır: nə 35%-lik vahid endirim (bu, şərtlərə uyğun deyil), nə də ardıcıl 25% + 10% endirim (bu, 324 verir). Yəni elan edilən rəqəm şərtlər cəmindən doğmur.
İstehlakçı hüququ baxımından endirim faizi elan olunan rəqəmlə faktiki ödəniş arasında uyğunsuzluq yanıltıcı reklam yaradır. Düzgün yanaşma: ya şərtlər «ardıcıl 25%, sonra endirimli məbləğə 10%» kimi açıq yazılmalı və yekun 324 manat göstərilməli, ya da vahid 32,5% endirim elan edilməlidir. 32,5% ifadəsi 0,675 əmsalına uyğundur və müştərinin özü yoxlaya biləcəyi rəqəmdir. Reklamda yalnız «35%» yazmaq riyazi olaraq yanlış, hüquqi olaraq isə riskli seçimdir.