DIM Bakalavr Group III flashcards

33 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Ahəng qanunu

Azərbaycan dilində şəkilçinin sözün son sait və ya samitinə uyğunlaşması qaydasıdır; məsələn «kitab» sözünə «-da», «ev» sözünə «-də» şəkilçisi artırılır.

Böyük hərfin işlənməsi

Cümlənin ilk sözü, şəxs və coğrafi adlar, təşkilat və bayram adları böyük hərflə yazılır; ümumi mənalı isimlər isə kiçik hərflə qalır.

Saitlərin sayı

Azərbaycan əlifbasında doqquz sait var: a, e, ə, i, ı, o, ö, u, ü. Samitlərin sayı iyirmi üçdür və onlar sözün ahəngini müəyyən edir.

«Q» və «k» dəyişməsi

Saitlə başlayan şəkilçi qoşularkən söz sonundakı «q» səsi «ğ»-ya, «k» səsi isə «y»-ə çevrilir: qulaq - qulağı, ürək - ürəyi.

İsim tamlaması

İki isimdən ibarət birləşmədə birinci söz yiyəlik şəkilçisi «-ın/-in/-un/-ün», ikinci söz isə mənsubiyyət şəkilçisi alır: məktəbin direktoru.

Feli zərf şəkilçiləri

Hərəkətin icra tərzini bildirən feli zərflər «-araq/-ərək» və «-anda/-əndə» şəkilçiləri ilə düzəlir: gedərək, gələndə.

Durğu işarələri

Sadalama üzvləri vergüllə, müraciət və nida sözləri vergüllə ayrılır; sual və nida cümlələri müvafiq işarə ilə tamamlanır.

Şəkilçinin samit uyğunluğu

Kar samitlə bitən sözlərə «-ta/-tə», səslənən samitlə bitən sözlərə «-da/-də» şəkilçisi qoşulur: işdə, otda, kitabda.

Feli sifət şəkilçiləri

«-an/-ən», «-mış/-miş», «-acaq/-əcək» şəkilçiləri ilə düzələn feli sifətlər əşyanın əlamətini hərəkətlə bildirir: gələn qonaq, yazılmış məktub.

Kvadrat tənliyin kökləri

ax²+bx+c=0 tənliyində diskriminant D=b²−4ac hesablanır; köklər x=(−b±√D)/(2a) düsturu ilə tapılır, D mənfi olduqda həqiqi kök yoxdur.

Vyeta teoremi

Kvadrat tənliyin kökləri üçün x₁+x₂=−b/a və x₁·x₂=c/a bərabərlikləri doğrudur; bu, kökləri tapmadan onların cəmini və hasilini hesablamağa imkan verir.

Pifaqor teoremi

Düzbucaqlı üçbucaqda katetlərin kvadratları cəmi hipotenuzun kvadratına bərabərdir: a²+b²=c². Bu teorem məsafə və diaqonal hesablamalarında geniş istifadə olunur.

Üçbucağın sahəsi

Üçbucağın sahəsi oturacağın hündürlüyə hasilinin yarısına bərabərdir: S=½ah. Tərəflər məlum olduqda Heron düsturu istifadə edilir.

Arifmetik proqressiya

Hər həddi əvvəlkindən sabit d fərqi ilə fərqlənən ardıcıllıqdır; a_n=a₁+(n−1)d, cəm isə S_n=n(a₁+a_n)/2 düsturu ilə hesablanır.

Həndəsi proqressiya

Hər həddi əvvəlkinin sabit q ədədinə hasili olan ardıcıllıqdır; b_n=b₁q^(n−1), q≠1 olduqda cəm S_n=b₁(qⁿ−1)/(q−1) düsturu ilə tapılır.

Faiz hesablanması

Hissə tam ədədin faiz nisbəti ilə hasili kimi tapılır: hissə = tam × p/100. Qiymət artımı və endirimdə yeni qiymət köhnə × (1±p/100) olur.

Loqarifmanın xassələri

Hasilin loqarifması loqarifmaların cəminə, nisbətin loqarifması fərqə bərabərdir; qüvvətə yüksəltmədə loqarifma göstərici ilə vurulur: log_a xⁿ=n·log_a x.

Kombinatorika düsturları

Yerləşdirmə A(n,k)=n!/(n−k)!, kombinasiya C(n,k)=n!/(k!(n−k)!) düsturu ilə hesablanır; kombinasiyada sıra, yerləşdirmədə isə sıra nəzərə alınır.

Ehtimalın tərifi

Hadisənin ehtimalı əlverişli nəticələrin sayının bütün bərabər mümkün nəticələrin sayına nisbətinə bərabərdir: P(A)=m/n, burada 0≤P(A)≤1.

Hərəkət məsələləri

Məsafə sürət və zamanın hasilinə bərabərdir: s=vt. Qarşılıqlı hərəkətdə sürətlər toplanır, təqibdə isə böyük sürətdən kiçik sürət çıxılır.

Dairə və çevrə

Radiusu r olan çevrənin uzunluğu C=2πr, dairənin sahəsi isə S=πr² düsturu ilə hesablanır; π təqribən 3,14-ə bərabərdir.

Present Perfect

Have/has + felin üçüncü forması ilə düzələn zaman keçmişdə baş verib indiyə nəticəsi çatan hərəkətləri bildirir; dəqiq keçmiş zaman göstəriciləri ilə işlənmir.

Past Simple

Felin ikinci forması ilə düzələn zaman keçmişdə konkret vaxtda bitmiş hərəkətləri bildirir; yesterday, last week, in 2010 kimi göstəricilərlə tez-tez işlənir.

First Conditional

If + Present Simple və will + V1 quruluşu real və ehtimallı gələcək şərti bildirir: If it rains, we will stay at home.

Second Conditional

If + Past Simple və would + V1 quruluşu hazırkı və ya gələcəkdə real olmayan, hipotetik şərti bildirir: If I had money, I would travel.

Third Conditional

If + Past Perfect və would have + V3 quruluşu keçmişdə baş verməmiş şərti və onun nəticəsini bildirir, tez-tez peşmançılıq ifadə edir.

Passiv səs

Be feli ilə əsas felin üçüncü formasından düzəlir; zaman «be» feli ilə ifadə olunur: is written, was written, has been written. İcraçı «by» ilə verilir.

Artiklların işlənməsi

«A/an» tək sayılan qeyri-müəyyən isimlərlə, «the» müəyyən və unikal obyektlərlə işlənir; ümumi çoxluq və mücərrəd anlayışlarda artikl qoyulmur.

Müqayisə dərəcələri

Qısa sifətlər «-er/-est» şəkilçisi, uzun sifətlər «more/most» sözü ilə dərəcələnir; düzensiz formalar: good - better - best, bad - worse - worst.

Modal fellər

Öhdəlik, icazə, ehtimal və məsləhət bildirir: must, have to, should, might, can't. Modal fellərdən sonra «to» işlənmir və fel birinci formada qalır.

Sayıla bilən isimlər

Tək və cəm formada işlənə bilən isimlərdir; onlarla many, few, a few sözləri işlənir, bilinməyən isimlərlə isə much, little, a little.

Prepozisiya birləşmələri

İngilis dilində bir çox söz sabit prepozisiya ilə işlənir: interested in, good at, depend on, listen to, afraid of; bu birləşmələr yadda saxlanmalıdır.

Yer prepozisiyaları

«In» ay, il və uzun dövrlərlə, «on» gün və tarixlərlə, «at» isə saat və konkret nöqtələrlə işlənir: in May, on Monday, at 5 o'clock.