DIM Buraxılış 11 flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Ahəng qanunu

Azərbaycan dilində şəkilçinin sözün son hecasındaki saitə uyğunlaşması qaydasıdır: son sait a, ı, o, u olduqda -lar, e, ə, i, ö, ü olduqda -lər işlədilir.

İsim hal şəkilçiləri

Altı hal var: adlıq (şəkilçisiz), yiyəlik -ın/-in, yönlük -a/-ə, təsirlik -ı/-i, yerlik -da/-də, çıxışlıq -dan/-dən. Hər biri ahəng qanununa tabedir.

Mübtəda və xəbər

Mübtəda cümlədə kim? nə? suallarına cavab verən baş üzvdür. Xəbər isə mübtədanın nə etdiyini, necə olduğunu bildirir və cümlənin baş üzvüdür.

Saitlər və samitlər

Azərbaycan əlifbasında 9 sait (a, e, ə, i, ı, o, ö, u, ü) və 23 samit var. Saitlər heca yaradır, samitlər tək başına heca yaratmır.

Sinonim və antonim

Sinonimlər mənaca yaxın sözlərdir, məsələn gözəl və qəşəng. Antonimlər əks məna bildirir, məsələn isti və soyuq. Omonimlər isə eyni yazılışlı, fərqli mənalı sözlərdir.

Vergülün əsas halları

Vergül eynicinsli cümlə üzvlərini sadalayarkən, ara sözlərdən sonra və mürəkkəb cümlənin hissələrini ayırarkən qoyulur; bağlayıcı ilə birləşən eynicinsli üzvlər arasında qoyulmur.

Kvadrat tənliyin diskriminantı

ax²+bx+c=0 tənliyi üçün D=b²−4ac. D müsbət olduqda iki fərqli həqiqi kök, sıfır olduqda bir kök, mənfi olduqda həqiqi kök olmur.

Vyeta teoremi

Kvadrat tənliyin kökləri üçün x₁+x₂=−b/a və x₁·x₂=c/a bərabərlikləri doğrudur. Bu, kökləri tapmadan onların cəmini və hasilini hesablamağa imkan verir.

Pifaqor teoremi

Düzbucaqlı üçbucaqda katetların kvadratları cəmi hipotenuzun kvadratına bərabərdir: a²+b²=c². Burada c düz bucağın qarşısındaki tərəfdir.

Arifmetik silsilə cəmi

Arifmetik silsilədə n hədin cəmi Sₙ=n(a₁+aₙ)/2 düsturu ilə tapılır; burada a₁ birinci həd, aₙ sonuncu həddir. Həmçinin aₙ=a₁+(n−1)d.

Həndəsi silsilə

Hər həd əvvəlkinin sabit q sayına vurulması ilə alınır: aₙ=a₁·qⁿ⁻¹. Cəm Sₙ=a₁(qⁿ−1)/(q−1) düsturu ilə hesablanır, q birdən fərqli olmalıdır.

Üçbucağın sahəsi

Üçbucağın sahəsi S=½·a·h düsturu ilə tapılır, burada a oturaq, h ona çəkilən hündürlükdür. Tərəflər məlum olduqda Heron düsturu da istifadə olunur.

Faiz artımı

Artım faizi (yeni qiymət − köhnə qiymət) / köhnə qiymət × 100% düsturu ilə hesablanır. Endirim zamanı yeni qiymət köhnə qiymətin (1 − faiz/100) hissəsinə bərabərdir.

Loqarifmanın hasili qaydası

Eyni əsaslı loqarifmalar üçün logₐ(xy)=logₐx+logₐy və logₐ(x/y)=logₐx−logₐy. Qüvvət qaydası isə logₐxⁿ=n·logₐx şəklindədir.

Ehtimalın hesablanması

Hadisənin ehtimalı əlverişli nəticələrin sayının bütün mümkün nəticələrin sayına nisbətinə bərabərdir. Ehtimal həmişə sıfırla bir arasında, o cümlədən hədlərdə olur.

Xətti funksiyanın meyli

y=kx+b funksiyasında k meyldir və düz xəttin maililiyini göstərir, b isə xəttin y oxunu kəsdiyi nöqtənin ordinatıdır. k müsbət olduqda funksiya artır.

Kombinasiya düsturu

n elementdən k element seçməyin sırasız sayı C(n,k)=n!/(k!(n−k)!) düsturu ilə tapılır. Sıra vacib olduqda isə yerdəyişmə Pₙ=n! istifadə olunur.

Present Perfect quruluşu

have/has + felin üçüncü forması ilə düzəlir. Keçmişdə baş verib indiki vaxta təsir edən hərəkətləri bildirir; konkret keçmiş zaman ifadələri ilə işlədilmir.

Passive voice quruluşu

Passive voice be feli ilə üçüncü formada olan əsas felin birləşməsindən düzəlir: is written, was written, has been written. Zaman yalnız be felinin forması ilə dəyişir.

Conditional Type 2

Real olmayan, şərti olaraq təsəvvür edilən halı bildirir: if + Past Simple, would + felin birinci forması. Məsələn: If I had time, I would travel.

Relative pronouns

Who şəxslər üçün, which əşyalar üçün, that hər ikisi üçün işlədilir. Whose yiyəlik bildirir, where isə yer bildirən aidlik cümlələrində istifadə olunur.

Modal fellər

Must güclü öhdəlik, should məsləhət, might zəif ehtimal, can qabiliyyət və ya icazə bildirir. Modal fellərdən sonra fel heç bir şəkilçi almadan birinci formada gəlir.

Gerund və infinitive

Enjoy, avoid, mind fellərindən sonra -ing forması işlədilir. Want, decide, hope fellərindən sonra isə to + felin birinci forması gəlir; bu uyğunluq sabitdir.

Sifətlərin müqayisəsi

Qısa sifətlərə -er/-est əlavə olunur: big–bigger–biggest. Uzun sifətlər more/most ilə müqayisə olunur. Good, bad, far kimi sifətlər qaydasız formaya malikdir.

Some və any

Some təsdiq cümlələrdə, any inkar və sual cümlələrində işlədilir. Xahiş və təklif bildirən suallarda isə some istifadə olunur, məsələn: Would you like some tea?

Zaman önlükləri

In aylar, illər və fəsillərlə (in May, in 2020), on günlər və tarixlərlə (on Monday), at isə dəqiq saatla (at 5 o'clock) işlədilir.

Question tags

Təsdiq cümləyə inkar, inkar cümləyə təsdiq tag əlavə olunur: She is here, isn't she? They don't know, do they? Tag cümlədəki köməkçi fellə uzlaşır.

Phrasal verbs nümunələri

Give up imtina etmək, look after qayğı göstərmək, turn on yandırmaq, find out öyrənmək deməkdir. Bu birləşmələrin mənası ayrı-ayrı sözlərin mənasından fərqlənir.

Nyutonun ikinci qanunu

Cismə təsir edən qüvvə onun kütləsi ilə təcilin hasilinə bərabərdir: F=ma. Eyni qüvvə altında kütlə böyük olduqca təcil kiçik olur.

Om qanunu

Keçiricidə cərəyan gücü gərginliyin müqavimətə nisbətinə bərabərdir: I=U/R. Gərginlik artdıqda cərəyan artır, müqavimət artdıqda isə azalır.

Maddə miqdarı və molyar kütlə

Maddə miqdarı n=m/M düsturu ilə hesablanır, burada m kütlə, M molyar kütlədir. Normal şəraitdə bir mol qazın həcmi 22,4 litrdir.

Fotosintez tənliyi

Fotosintez zamanı altı karbon qazı və altı su molekulu işıq enerjisi ilə qlükoza və altı oksigen molekuluna çevrilir. Proses xloroplastlarda baş verir.