One question at a time. Build your DIM Buraxılış 11 understanding.
First 50 of 198 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
Azərbaycan dilində saitlər qalın (a, ı, o, u) və incə (e, ə, i, ö, ü) saitlərə bölünür. «Kitab» sözündəki «i» incə, «a» isə qalın saitdir, söz tərkibində qalın sait vardır. Digər variantlarda əsas saitlər incə saitlərdir.
Sözün ilk və son səslərinə baxmaqla samit-samit quruluşu müəyyən edilir. «Armaqan» sözü «r» samiti ilə başlayır və «n» samiti ilə bitir. Digər variantlar sait səslə başlayır.
Azərbaycan dilində heca sayı saitlərin sayına bərabərdir. «Gözəl» sözündə «ö» və «ə» olmaqla iki sait vardır, deməli söz iki hecalıdır: gö-zəl.
Düzəltmə söz kök və ya gövdəyə şəkilçi artırmaqla yaranır. «Kitabça» sözü «kitab» kökünə «-ça» kiçiltmə şəkilçisinin artırılması ilə düzəlib. Qalan sözlər sadə köklərdir.
Mübtəda cümlədə hərəkəti yerinə yetirən, kim? nə? suallarına cavab verən baş üzvdür. Burada tapşırığı verən şəxs «müəllim» olduğu üçün mübtəda həmin sözdür. Xəbər isə «verdi» sözüdür.
İsim əşyanın, varlığın adını bildirir və kim? nə? suallarına cavab verir. «Göyərti» sözü «nə?» sualına cavab verən addır. Digər variantlar hərəkət və ya əlamət bildirir.
Antonimlər məna etibarilə bir-birinə zidd olan sözlərdir. «Yaxşı» sözünün əksi «pis» sözüdür, çünki onlar keyfiyyətin iki əks dərəcəsini bildirir. Qalan variantlar mənaca yaxın sözlərdir.
Sinonimlər eyni və ya çox yaxın məna bildirən sözlərdir. «Böyük» sözünün mənasına yaxın olan söz «nəhəng» sözüdür, hər ikisi ölçü baxımından böyüklüyü ifadə edir.
Yönlük hal -a, -ə, -ya, -yə şəkilçiləri ilə düzəlir və hərəkətin istiqamətini bildirir. «Məktəbə» sözündəki «-ə» şəkilçisi onu yönlük hala qoyur. Buna görə cavab yönlük haldır.
Azərbaycan dilində cümlədə adi söz sırası belədir: mübtəda, zərf, tamamlıq, xəbər. Buna uyğun olaraq mübtəda «şagird», zaman zərfi «dünən», tamamlıq «kitabı», tərzi-hərəkət zərfi «diqqətlə» və xəbər «oxudu» ardıcıllığı düzgündür.
Qarşılaşdırma dərəcəsi «daha» sözü ilə və ya -raq, -rək şəkilçisi ilə düzəlir. «Daha tez» quruluşu əlamətin müqayisəli dərəcədə olduğunu bildirir. Digər variantlar başqa dərəcə və ya formadır.
Məsdər felin -maq, -mək şəkilçisi ilə düzələn təsriflənməyən formasıdır və hərəkətin adını bildirir. «Oxumaq» sözü də məhz bu şəkilçi ilə düzəlib. Ona görə cavab məsdərdir.
Tərkibində iki və daha çox qrammatik əsas olan cümlə mürəkkəb cümlədir. Bu cümlədə «uşaq oynayır» və «ana bişirir» olmaqla iki mübtəda-xəbər qrupu vardır. Buna görə cümlə mürəkkəbdir.
Söz kökünü müəyyən etmək üçün şəkilçiləri ayırmaq lazımdır. «Gözəllik» sözünün kökü «gözəl» sözüdür, «göz» deyil. Qalan sözlərdə kök birbaşa «göz» sözüdür.
Yiyəlik hal kimin? nəyin? suallarına cavab verir və -ın, -in, -un, -ün şəkilçiləri ilə düzəlir. «Dərs» sözünə «-in» şəkilçisi artırıldıqda «dərsin» forması yaranır.
Keçmiş zaman hərəkətin danışıq anından əvvəl baş verdiyini bildirir və -dı, -di, -mış, -miş kimi şəkilçilərlə düzəlir. «Oxudum» feli keçmiş zamanın birinci şəxs formasıdır.
Sözün birinci hecasının təkrarı və ya kökün təkrarlanması gücləndirmə üsulu sayılır. «Ağappaq» sözü «ağ» kökünün heca təkrarı ilə gücləndirilməsindən yaranıb. Bu halda yeni leksik məna çaları meydana çıxır.
Zərflər hərəkətin zamanını, yerini, səbəbini və tərzini bildirir. «Tezdən» sözü hərəkətin baş verdiyi vaxtı göstərir və «nə vaxt?» sualına cavab verir. Buna görə zaman zərfidir.
Tamamlıq budaq cümləsi baş cümlədəki feli «nə?» sualı ilə tamamlayır. Burada «dedi» feli «nə?» sualına cavab verən budaq cümlə ilə tamamlanır. Ona görə budaq cümlə tamamlıq budaq cümləsidir.
Təzad (antiteza) bir-birinə zidd anlayışların qarşılaşdırılması ilə yaranır. Bu atalar sözündə «yaş» və «baş» anlayışları qarşı-qarşıya qoyularaq fikir gücləndirilir. Buna görə əsas vasitə təzaddır.
«Oxuyan» feli sifət formasında olub «şagird» isminin əlamətini bildirir və onunla birlikdə mübtəda qrupunu təşkil edir. Beləliklə, söz mübtədanın tərkib hissəsi kimi çıxış edir. Cümlənin xəbəri isə «verdi» sözüdür.
Saitlər ahəngi qanununa görə sözün bütün saitləri ya qalın, ya da incə olmalıdır. «Kitablar» sözündə «i» incə, «a» isə qalın saitdir, buna görə ahəng pozulur. Qalan sözlərdə saitlər eyni qrupa aiddir.
Sözün hansı nitq hissəsinə aid olması cümlədəki məna və funksiyası ilə müəyyən edilir. «Məktubu tez yaz» cümləsində «yaz» sözü əmr formasında hərəkət bildirir və fel kimi çıxış edir. Digər cümlələrdə isə fəsil adı olan isimdir.
Sinonimlər eyni mənanı müxtəlif sözlərlə ifadə edir. «Gözəl» və «yaraşıqlı» sözləri mənaca yaxın olub cütlük təşkil edir, buna görə aralarında sinonimlik münasibəti var.
İsimlərdə cəmlik -lar, -lər şəkilçisi ilə düzəlir və birdən çox varlığı bildirir. «Şagirdlər» sözündə «-lər» şəkilçisi cəmlik kateqoriyasını ifadə edir.
«Şən» sözü «oyunlar» isminin əlamətini bildirir və ona sual verildikdə «necə?» sualına cavab verir. Əlamət bildirən və ismin qarşısında gələn söz sifətdir. Burada «şən» sözü ismin əlamətini təyin etdiyi üçün sifət kimi çıxış edir.
«-mış» şəkilçisi ilə düzələn keçmiş zaman forması keçmiş qəti zaman adlanır və danışanın özü görmədiyi, sonradan öyrəndiyi hərəkəti bildirir. «Açılmışdı» formasında hərəkət danışanın şahidi olmadığı keçmiş hadisə kimi təqdim olunur. Buna görə də bu fel keçmiş qəti zamandadır.
Söz birləşməsi iki və ya daha çox sözün qrammatik və məna əlaqəsi ilə birləşməsidir; burada əsas və asılı tərəf olur. «Uşaqlar həyətdə oynayır» cümləsində «həyətdə oynayır» söz birləşməsi olsa da, «uşaqlar» mübtəda kimi cümlənin baş üzvüdür və ayrıca söz birləşməsi yaratmır. Digər variantlarda ismin sifətlə və ya feli bağlaması ilə söz birləşməsi mövcuddur.
Cümlədə işin, halın və ya əlamətin bildirildiyi baş üzv xəbərdir. «Dəniz sakit idi» cümləsində «sakit idi» birləşməsi dənizin vəziyyətini xəbər verir, buna görə də xəbər funksiyasını yerinə yetirir. «Dəniz» isə mübtəda olaraq qalır.
Təsirlik hal şəkilçisi «-ı/-i/-u/-ü» və ya «-nı/-ni/-nu/-nü» olub, felin birbaşa təsir etdiyi obyekti bildirir. «Qapını ört» cümləsində «örtmək» feli birbaşa «qapı» obyektinə keçir, ona görə də «qapını» təsirlik haldadır. Bu halda isim «nəyi?» sualına cavab verir.
Vasitəsiz nitq cümlədə danışanın sözlərini olduğu kimi çatdırmaq üçün iki nöqtə və dırnaq işarələri ilə verilir. İki nöqtə vasitəsiz nitqin başlandığını, dırnaq isə onun hüdudlarını göstərir. Bu cümlədə də “Sabah imtahana hazırlaşın” hissəsi həmin qaydada təqdim olunub.
«İlə» qoşması müxtəlif məna əlaqələri yarada bilər: vasitə, birlik, müqayisə və s. Bu cümlədə «gecə ilə gündüz» ifadəsi iki anlayışın qarşılaşdırılmasını, yəni müqayisəni bildirir. Hərəkət «bir-birini əvəz etmək» olduğuna görə burada müqayisə mənası ön plandadır.
Felin təsirlik forması birbaşa obyekt tələb edir və həmin obyekt təsirlik halda olur. «Bişirdi» feli «nəyi?» sualına cavab verən «yeməyi» obyektini tələb edir, buna görə də təsirlikdir. Digər cümlələrdə fellər obyektsiz və ya dolayı əlaqə ilə işlənib.
Bağlayıcısız mürəkkəb cümlə iki və ya daha çox sadə cümlənin bağlayıcı olmadan, yalnız intonasiya ilə birləşməsindən yaranır. «Səhər açıldı» və «quşlar civildəşdi» hissələri arasında bağlayıcı yoxdur, onlar vergüllə ayrılaraq birləşir. Buna görə də cümlə bağlayıcısız mürəkkəb cümlədir.
«Ki» bağlayıcısı əsasən budaq cümləni baş cümləyə bağlayaraq tabelilik əlaqəsi yaradır. «Yaxşı ki, gəldin» cümləsində «gəldin» hissəsi «yaxşı» fikrini izah edən budaq cümlə kimi çıxış edir. Buna görə də «ki» burada tabelilik əlaqəsini formalaşdırır.
Təyin ismin əlamətini, mənsubiyyətini və ya aidiyyətini bildirir və isimlə yanaşı gəlir. «Ağacın» sözü «yarpaqları» isminin hansı ağaca aid olduğunu göstərir, yəni mənsubiyyət əlaqəsi yaradır. Buna görə də cümlədə təyin funksiyasını yerinə yetirir.
Azərbaycan dilində söz sonunda kar və cingiltili samitlər müəyyən qaydada işlənir; söz sonunda cingiltili samit kar qarşılığı ilə əvəz olunur. «Kitab» sözü sonunda «b» cingiltili samiti ilə yazılır, lakin tələffüzdə «p» kimi səslənir; bu, kar-cingilti qarşılığının pozulmasına nümunədir. Digər sözlərdə belə uyğunsuzluq yoxdur.
Məsdər felin «-maq/-mək» şəkilçisi ilə düzələn təsriflənməyən formasıdır və hərəkətin adını bildirir. «Oxumaq» sözü də həmin şəkilçi ilə düzəlib və hərəkətin adı kimi çıxış edir. Buna görə də o, məsdərdir.
Sifət ismin əlamətini, keyfiyyətini bildirən nitq hissəsidir və isimlə birlikdə işlənir. «Gözəl» sözü «söz» isminin əlamətini bildirir və «necə?» sualına cavab verir. Buna görə də cümlədə sifət kimi çıxış edir.
«Ki» bağlayıcısı burada əsas cümləni tamamlayan budaq cümləni ona tabeli şəkildə bağlayır və beləliklə mürəkkəb cümlə yaranır. Budaq cümlə əsas cümlədəki fikri izah edir, ona görə də əlaqə tabeli xarakter daşıyır. Eyni tipli üzvləri birləşdirən bağlayıcılar isə tabesizlik əlaqəsi yaradır.
Faktorial bütün müsbət tam ədədlərin 1-dən həmin ədədə qədər hasilidir: 5! = 1·2·3·4·5. Bu hasili hesabladıqda 120 alınır.
Qüvvətin qüvvəyə yüksəldilməsi qaydasına görə (a^m)^n = a^(m·n). Burada 2^(3·2) = 2^6 = 64 alınır.
Kvadratlar fərqi düsturu a² − b² = (a − b)(a + b) şəklindədir. Burada a = x və b = 3 olduğundan ifadə (x − 3)(x + 3) kimi yazılır.
Arifmetik irəliləyişin ümumi həddi a_n = a₁ + (n − 1)d düsturu ilə tapılır. Burada a₁₀ = 4 + 9·3 = 4 + 27 = 31 alınır.
Pifaqor teoreminə görə hipotenuzun kvadratı katetlərin kvadratları cəminə bərabərdir: c² = 9 + 16 = 25. Buradan c = 5 alınır.
Hər iki tərəfdən 5 çıxdıqda 2x = 12 alınır. Sonra hər iki tərəfi 2-yə böldükdə x = 6 tapılır.
Zərdə 1-dən 6-ya qədər altı bərabər mümkün nəticə var və bunlardan 2, 4, 6 cüt ədədlərdir. Ehtimal 3/6 = 1/2 olur.
12 = 2²·3 və 18 = 2·3² olduğundan ən kiçik ortaq bölünən 2²·3² = 36-dır. 36 hər iki ədədə qalıqsız bölünür.
Funksiyada x yerinə 2 qoyulur: 2·4 − 3·2 + 1 = 8 − 6 + 1 = 3. Beləliklə f(2) = 3 alınır.
Loqarifmin tərifinə görə log₂ 32, 2-nin hansı qüvvətə yüksəldildikdə 32 verdiyini göstərir. 2⁵ = 32 olduğundan cavab 5-dir.