DIM Buraxılış 11 key terms

Sözün mənasını daşıyan və daha kiçik hissələrə bölünməyən əsas hissəsidir; şəkilçilər bu hissəyə əlavə olunur.

Söz kökünə və ya gövdəsinə qoşularaq onun mənasını, qrammatik formasını və ya yeni söz yaradılmasını təmin edən hissədir.

Sözün kök, gövdə və şəkilçilərə ayrılmasıdır; morfoloji təhlilin əsasını təşkil edir və sözün quruluşunu aydınlaşdırır.

Azərbaycan dilində söz daxilində saitlərin incəlik-qalınlıq və ya dodaqlanma baxımından uyğunlaşmasıdır; şəkilçilərin seçimi bu qanuna tabedir.

Ağız boşluğunda maneəsiz tələffüz olunan səslərdir; Azərbaycan dilində doqquz sait var və onlar heca yaradır.

Tələffüz zamanı ağız boşluğunda müəyyən maneə ilə formalaşan səslərdir; təkbaşına heca yaratmır və saitlərlə birlikdə işlənir.

İki və ya daha çox sadə cümlənin məna və qrammatik cəhətdən birləşməsindən yaranan cümlədir; tabeli və tabesiz növləri var.

Bir fikri ifadə edən və tərkibində yalnız bir qrammatik əsas (mübtəda və xəbər) olan cümlədir.

Tabeli mürəkkəb cümlədə əsas fikri bildirən və budaq cümlədən asılı olmayan hissədir; budaq cümlə ona tabedir.

Tabeli mürəkkəb cümlədə baş cümləyə tabedən və onu izah edən hissədir; özü müstəqil tam fikir bildirmir.

Cümlədə sözlərin yerinə yetirdiyi sintaktik vəzifələrdir: mübtəda, xəbər, tamamlıq, zərflik və təyin kimi əsas və ikinci dərəcəli üzvlər.

Cümlədə haqqında danışılan şəxsi, əşyanı və ya hadisəni bildirən baş üzvdür; adlıq halda olur və xəbərlə uzlaşır.

Mübtədanın nə etdiyini, nə olduğunu və ya hansı vəziyyətdə olduğunu bildirən baş üzvdür; cümlənin qrammatik mərkəzidir.

Yazılışı və tələffüzü eyni, lakin mənaları tamamilə fərqli olan sözlərdir; məsələn, eyni səslənən iki ayrı anlayış.

Mənası yaxın və ya eyni olan, lakin yazılışı fərqli sözlərdir; nitqdə təkrarın qarşısını almaq üçün işlənir.

Mənası bir-birinə zidd olan söz cütləridir; məsələn, böyük və kiçik kimi qarşılıqlı əks anlayışlar.

Sayma zamanı istifadə olunan 1, 2, 3 və s. müsbət tam ədədlərdir; bəzi təriflərdə sıfır da daxil edilir.

Müsbət natural ədədlər, onların mənfi qarşılıqları və sıfırdan ibarət çoxluqdur; kəsr hissəsi olmayan ədədləri əhatə edir.

İki tam ədədin nisbəti şəklində (məxrəc sıfırdan fərqli) yazıla bilən ədədlərdir; sonlu və ya dövri onluq kəsr kimi göstərilir.

İki tam ədədin nisbəti kimi yazıla bilməyən həqiqi ədədlərdir; onların onluq yazılışı sonsuz və dövri olmayan kəsr şəklindədir.

Yalnız 1-ə və özünə qalıqsız bölünən, 1-dən böyük natural ədəddir; məsələn, 2, 3, 5, 7 kimi ədədlər.

1-dən böyük olan və ikidən çox müsbət böləni olan natural ədəddir; sadə ədədlərin hasili şəklində göstərilə bilir.

Ən böyük ortaq bölən: verilmiş ədədlərin hamısını qalıqsız bölən ən böyük natural ədəddir; kəsrlərin ixtisarı üçün istifadə olunur.

Ən kiçik ortaq bölünən: verilmiş ədədlərin hər birinə qalıqsız bölünən ən kiçik natural ədəddir; məxrəclərin bərabərləşdirilməsində tətbiq olunur.

Bir ədədin yüzdə bir hissəsini ifadə edən nisbi kəmiyyətdir; artım, azalma və endirim məsələlərində geniş istifadə olunur.

İki nisbətin bərabərliyidir; adətən a:b = c:d şəklində yazılır və naməlum həddi tapmaq üçün istifadə olunur.

İki kəmiyyətin bir-birinə olan müqayisəsidir; adətən kəsr və ya iki nöqtə ilə yazılır və miqyası göstərir.

Dəyişənin ikinci dərəcədən iştirak etdiyi ax² + bx + c = 0 şəklində tənlikdir; diskriminant vasitəsilə həll edilir.

Kvadrat tənlikdə D = b² − 4ac düsturu ilə hesablanan kəmiyyətdir; köklərin sayını və xarakterini müəyyənləşdirir.

Kvadratı verilmiş ədədə bərabər olan qeyri-mənfi ədəddir; məsələn, 9-un kvadrat kökü 3-dür və √ işarəsi ilə yazılır.

Düzbucaqlı üçbucaqda hipotenuzun kvadratı katetlərin kvadratları cəminə bərabərdir: a² + b² = c². Uzunluq hesablamalarında geniş tətbiq olunur.

Bir düz xətt üzərində olmayan üç nöqtəni birləşdirən üç parçadan ibarət həndəsi fiqurdur; daxili bucaqlarının cəmi 180 dərəcədir.

Düzbucaqlı üçbucaqda iti bucağın qarşısındakı katetin hipotenuzaya nisbətidir; bucağın triqonometrik funksiyalarından biridir.

Təsadüfi hadisənin baş vermə imkanının ədədi ölçüsüdür; əlverişli nəticələrin sayının bütün mümkün nəticələrin sayına nisbəti kimi hesablanır.

İngilis dilində keçmişdə baş verib nəticəsi indiyə aid olan hərəkətləri bildirən zaman formasıdır; have/has + üçüncü forma quruluşundadır.

İngilis dilində keçmişdə müəyyən vaxtda tamamlanmış hərəkətləri bildirən zaman formasıdır; düzgün fellərə -ed, qeyri-düzgün fellərə xüsusi forma əlavə olunur.

Hərəkətin kim tərəfindən yerinə yetirildiyinin arxa planda qaldığı fel formasıdır; be + üçüncü forma quruluşu ilə düzəlir.

İngilis dilində bacarıq, icazə, zərurət və ya ehtimal kimi münasibətləri bildirən köməkçi feldir; can, must, should, may kimi fellər daxildir.

İngilis dilində bir şərtin və onun nəticəsinin ifadə olunduğu cümlə quruluşudur; if şərt bağlayıcısı ilə I, II və III tipləri var.