Sözlü sınavda kaynak kullanımı ve müdahale kararı
Bremen’de sözlü Abitur sınavının birinci bölümünde Deniz, “Almanya’da Türkçe edebiyatın gelişimi” konulu 10 dakikalık bir sunum yapar. Sunumun üçüncü slaytındaki 95 kelimelik paragraf, bir edebiyat portalındaki tanıtım yazısıyla neredeyse kelimesi kelimesine aynıdır; slaytta kaynak yoktur, sözlü anlatımda yalnızca “internetten” denmiştir. Deniz ayrıca ilk Türkçe romanın 1972’de yayımlandığını söyler; derste bu tarih 1971 olarak işlenmiştir. Sınav 20 dakikadır: 10 dakika sunum, 10 dakika sorgulama. Komisyon üç kişidir. İkinci üye, sunum sırasında müdahale edilmesini ister; çünkü yönerge “bağımsız performans” ve “kaynak belirtme” ilkelerini anar. Birinci üye ise sözlü sınavda kaynakça zorunluluğu olmadığını savunur. Deniz’in notu henüz verilmemiştir; komisyon 15’lik sistemde iki puanlık bir farkı tartışmaktadır. Deniz sunumunda iki kitap adı ve bir yazar adı daha kullanmış, bunları doğru telaffuz etmiştir. Sınav salonunda beş kişi vardır.
1. Deniz’in slaytındaki durum aşırma sayılır mı? Sınav yönergesindeki “bağımsız performans” ilkesiyle gerekçelendirin.
Read the worked answer
Değerlendirme: 95 kelimelik bir paragrafın neredeyse birebir alınması ve kaynağın yalnızca “internetten” denmesi, akademik dürüstlük açısından ciddi bir sorundur. Ancak bunu tüm sınavı geçersiz kılan bir “kopya” olarak ele almak orantısız olur; sorun, sunumun belirli bir bölümünün öğrencinin kendi üretimi olmamasıdır.
“Bağımsız performans” ilkesi: Yönerge, öğrencinin kendi analizini ve kendi söylemini bekler. Üçüncü slayt, kendi cümleleriyle yeniden yazılmadığı ve kaynak açıkça belirtilmediği için bu ilkeyi o bölümde ihlal eder. “İnternetten” demek kaynak belirtmek değildir; hangi metin, hangi yazar, hangi tarih belirsizdir. Öte yandan Deniz’in diğer bölümlerde iki kitap adını ve bir yazar adını doğru kullanması, sunumun tamamen başkasının metni olmadığını gösterir.
Sonuç: Aşırma, alıntılanan bölümle sınırlı tutulmalıdır. Komisyon, üçüncü slaytı öğrencinin performansına saymamalı; sorgulamada kaynağı açıklamasını istemeli ve bunu tutanağa yazmalıdır. Not, tüm sunum sıfırlanarak değil, ilgili ölçütten puan düşülerek verilmelidir. Amaç cezalandırmak değil, kaynak kullanma becerisini ölçmektir.
2. İkinci üyenin “sınav sırasında müdahale” önerisini değerlendirin: müdahale etmeli mi? Sınav akışı ve adalet açısından tartışın.
Read the worked answer
İlke: Sözlü sınavda sunum, öğrencinin kesintisiz performansını ölçer. Sunum sırasında yapılan bir müdahale, öğrencinin akışını bozar ve diğer adaylarla karşılaştırılabilirliği zedeler. Bu nedenle kural olarak müdahale edilmemelidir.
Ancak: İkinci üyenin endişesi haksız değildir; yönerge “kaynak belirtme” ilkesini açıkça anıyorsa, ihlalin sınav sonunda tespit edilmesi, öğrencinin bu bölümü savunma fırsatı bulamamasına yol açabilir. Bu nedenle en uygun yol, sunumu kesmemek; slaytı ve zamanı not etmek; ardından 10 dakikalık sorgulamada doğrudan sormaktır: “Üçüncü slayttaki paragrafı hangi kaynaktan aldınız? Neden kaynak belirtmediniz?” Öğrenci kaynağı açıklayabiliyorsa durum hafifler; açıklayamıyorsa ihlal tutanağa geçer.
Adalet: Müdahale, sınavı “yakalama” yarışına çevirmemelidir. Komisyonun görevi, aynı koşullarda benzer performansları aynı ölçütlerle değerlendirmektir. Sunum sırasında müdahale ancak öğrenci açıkça başka bir adayın metnini okumak gibi ağır bir ihlal yaparsa ve sınav yönergesi bunu öngörüyorsa düşünülmelidir. Aksi hâlde not etme ve sorgulamada ele alma yaklaşımı hem öğrenci hakkını hem sınav güvenilirliğini korur.
3. Yanlış tarih (1972/1971) notu nasıl etkilemeli? İçerik hatası ile dil performansı ayrımını kullanın.
Read the worked answer
Ayrım: Tarih hatası bir içerik hatasıdır; dilbilgisi, akıcılık ve telaffuz ise dil performansına aittir. Aynı hata iki kez cezalandırılmamalıdır.
Etki: İlk Türkçe romanın yayım tarihi, sunumun ana argümanını taşımıyorsa hata küçük bir içerik kaybıdır. Deniz tarihi bir dönüm noktası olarak kullanıyor ve bundan sonraki gelişmeleri buna bağlıyorsa, hata daha ağır olur; çünkü tarih yanlışsa kronoloji de yanlış kurulur. Sunumda tarih bir kez geçiyorsa, komisyon bunu sorgulamada düzeltme fırsatı vermelidir: “Bu tarihi nereden biliyorsunuz? Derste 1971 olarak işlemiştik, ne dersiniz?” Öğrenci düzeltmeyi fark edip gerekçelendirebiliyorsa, içerik puanındaki kayıp sınırlı kalır.
Puanlama: İçerik ölçütünde 1 puanlık düşüş yeterlidir; dil ölçütünden ayrıca puan düşülmez. Tarih hatası, “kaynak kullanımı” sorunuyla karıştırılmamalıdır; biri bilgi yanlışlığı, diğeri atıf eksikliğidir. Komisyon tutanağa “1972 tarihi yanlış; sorgulamada düzeltildi” yazarsa, karar hem şeffaf hem denetlenebilir olur.