Tradución de Xenofonte: tres decisións que custan puntos
Na proba de tradución o candidato dispón de 50 minutos e dun dicionario grego-galego de tamaño medio. O texto é un fragmento de 58 palabras atribuído a Xenofonte (Anábasis) e o enunciado esixe tradución íntegra sen notas (3 puntos) máis a identificación de tres fenómenos (1 punto). A versión provisional presentada inclúe: «Cando os gregos chegaron ao río, os soldados acampaban (ἐσκήνουν) e os xenerais reuníanse (συνῆλθον) na tenda. Pareceulles que non debían avanzar antes de que se preparasen trigo» - para ἔδοξε δὲ αὐτοῖς μὴ πρόσω πορεύεσθαι πρὶν ἂν σῖτον παρασκευάσωνται - «e ao día seguinte, levantándose ao mesmo tempo que o día (ἀναστάντες ἅμα τῇ ἡμέρᾳ), marchaban coas armas e chegaban (ἀφίκοντο) a un monte grande e escarpado». O corrector penalizou dúas veces o mesmo erro de aspecto, un calco sintáctico e a falta de comentario dun participio; o candidato non entende a perda de puntos porque «o sentido xeral era correcto».
1. Analiza ἔδοξε δὲ αὐτοῖς μὴ πρόσω πορεύεσθαι πρὶν ἂν σῖτον παρασκευάσωνται e valora a tradución «pareceulles que non debían avanzar antes de que se preparasen trigo».
Read the worked answer
ἔδοξε é aoristo de δοκέω en uso impersonal: o suxeito real é a oración de infinitivo μὴ πρόσω πορεύεσθαι e αὐτῆς é dativo de interese, de modo que o conxunto significa «pareceulles ben / decidiron». A negación é μή, non οὐ, porque o infinitivo depende dunha decisión ou volición, non dunha constatación. πρὶν ἄν constrúese con subxuntivo (παρασκευάσωνται, aoristo subxuntivo medio, 3ª plural de παρασκευάζω) e marca unha condición previa: a marcha só se produce despois de que a provisión estea feita; o aoristo presenta esa acción previa como puntual e completa, non como proceso. A tradución dada é aceptable no sentido, pero perde a forza de decisión de ἔδοξε + dativo + infinitivo («decidiron») e «preparasen» pode lerse como imperfecto de subxuntivo. Máis axustado: «decidiron non avanzar máis antes de faceren provisións de trigo». Cómpre manter μή xunto ao infinitivo e non desprazala á principal («non decidiron avanzar» invertería o significado).
2. Na versión aparecen dous erros de aspecto. Localízaos e explica un procedemento para non repetilos.
Read the worked answer
Os dous puntos fallados son συνῆλθον traducido por «reuníanse» e ἀφίκοντο traducido por «chegaban». συνῆλθον é aoristo segundo (temático) de συνέρχομαι, 3ª plural: presenta o feito como un acontecemento único e pechado, e o contexto (εἰς τὸ στρατόπεδον, unha soa reunión) confírmao; «reuníanse» despraza a acción a unha escena en curso ou repetida, que é o valor do imperfecto. ἀφίκοντο é aoristo de ἀφικνέομαι e remite a un punto de chegada télico; «chegaban» presenta un proceso en desenvolvemento incompatible co resultado. O procedemento correcto ten tres pasos: (1) identificar o tema verbal antes de traducir, porque o aspecto está no tema (ἐ-σκην- vs συν-ηλθ-); (2) comprobar se o contexto indica escena, repetición ou duración (imperfecto) ou feito puntual (aoristo); (3) escoller o recurso galego equivalente (imperfecto fronte a pretérito perfectivo) en lugar de verter mecanicamente cada forma polo mesmo tempo.
3. Comenta ἀναστάντες ἅμα τῇ ἡμέρᾳ e propón unha tradución que non sexa calco.
Read the worked answer
ἀναστάντες é participio aoristo (tema ἀνα-στα-) nominativo plural masculino e concorda co suxeito de ἐπορεύοντο. O participio aoristo non significa «pasado absoluto», senón anterioridade relativa ou acción inmediatamente previa á principal: primeiro se levantan, despois marchan. ἅμα + dativo é unha locución temporal fixa («ao mesmo tempo que»), e con ἡμέρᾳ funciona idiomaticamente como «ao amencer, ao rañar o día». O calco falla por tres razóns: emprégase xerundio para un participio aoristo (cando o galego pide «despois de se levantaren» ou un participio concertado), descomponse unha locución que non se analiza palabra por palabra, e o resultado non soa natural. Proposta: «Ao día seguinte, erguidos ao amencer, marcharon coas armas». Se se quere manter a idea de secuencia inmediata, «e, nada máis amencer, levantáronse e puxéronse en marcha» reproduce mellor a relación temporal que un xerundio literal.