Cinco formas verbais: onde falla a análise morfolóxica
Unha pregunta de 1,5 puntos pide analizar cinco formas verbais extraídas dun discurso de Lisias: ἀπέθανον, καταλύσωνται, πεποίηκε, ᾔδεισαν e ἐλείφθησαν. O candidato escribe: «ἀπέθανον: imperfecto, 3ª pers. plural, activa; καταλύσωνται: futuro, 3ª plural, media; πεποίηκε: perfecto, 3ª singular, media; ᾔδεισαν: aoristo, 3ª plural, activa; ἐλείφθησαν: aoristo, 3ª plural, pasiva». Recibe 0,5 de 1,5 puntos. O corrector anota «confusión de temas e de voces» e «non se indica o tema verbal», e nas bases da convocatoria insístese en indicar persoa, número, tempo, modo, voz e verbo de referencia. O candidato argumenta que «as formas raras non veñen no dicionario tal cal» e que non sabe que facer cando a mesma terminación serve para dúas análises posibles.
1. Corrixe as cinco análises e indica en cada caso o trazo formal que permite decidir.
Read the worked answer
- ἀπέθανον: aoristo segundo (temático) de ἀποθνῄσκω, 3ª plural, activa, intransitivo («morreron»). Trazos: aumento ἐ- + tema ἀπο-θαν- + desinencia secundaria -ον; o imperfecto sería ἀπέθνῃσκον, co sufixo -σκ-.
- καταλύσωνται: aoristo subxuntivo medio, 3ª plural, de καταλύω. Trazos: -σ- de aoristo + vogal -ω- propia do subxuntivo + -νται de media; o futuro sería καταλύσονται, con -ο-.
- πεποίηκε: perfecto activo, 3ª singular, de ποιέω. Trazos: reduplicación πε- + tema ποιη- + desinencia -κε, que é activa; a media sería πεποίηται.
- ᾔδεισαν: pluscuamperfecto activo, 3ª plural, de οἶδα, con valor de imperfecto («sabían»). Trazos: aumento sobre a reduplicación (ᾐ-) + tema -δει- + -σαν; οἶδα carece de aoristo, de modo que unha lectura aorística é imposible. Existe a variante ᾔδεσαν.
- ἐλείφθησαν: aoristo pasivo, 3ª plural, de λείπω. Trazos: sufixo -θη- de aoristo pasivo + -σαν. Esta era correcta. En todas cómpre engadir o verbo de referencia en 1ª persoa do presente, tal como esixe o enunciado.
2. Cales son as dúas formas máis expostas a erro fóra de contexto e que indixios permiten discriminalas?
Read the worked answer
As dúas máis ambiguas son καταλύσωνται e ᾔδεισαν. καταλύσωνται e καταλύσονται distinguen só pola vogal -ω-/-ο-, que pode pasar desapercibida; a decisión non vén da terminación illada senón do contexto sintáctico: se aparece despois de ἐάν, ἵνα, ὅπως, μή, ἄν ou dun relativo indefinido, esixe subxuntivo; se está nunha principal sen partícula modal, é futuro. Regra práctica: buscar primeiro o nexo, despois analizar a desinencia. ᾔδεισαν engana pola terminación -σαν, idéntica á de aoristos como ἔλυσαν; pero o tema -δει-/-δε- é o tema de perfecto de οἶδα (οἶδα, ἴσθι, ἴσμεν, ἴσασι), e non existe aoristo dese verbo: por tanto é pluscuamperfecto con valor de imperfecto. Un terceiro caso delicado é πεποίηκε fronte a πεποίηται: a desinencia -κε é activa e -ται media, e a reduplicación só indica perfecto, non voz. Comprobar en conxunto tema + desinencia + contexto evita a maioría dos erros.
3. Que debe conter unha resposta completa e por que o tema verbal é obrigatorio?
Read the worked answer
A resposta completa indica persoa, número, tempo, modo, voz e o verbo de referencia (1ª persoa do presente de indicativo), e engade o tema cando a forma non se deduce do enunciado do dicionario. O tema é obrigatorio porque a análise non se xustifica pola terminación illada, senón pola combinación de tema + desinencia: ἀπέθανον non se pode explicar desde ἀποθνῄσκω sen dicir que se trata do tema de aoristo ἀπο-θαν-; o mesmo ocorre con ᾔδεισαν respecto de οἶδα. Sen esa indicación a resposta é unha adiviña e o corrector non pode comprobar o razoamento. Ademais, o tema explica os dobretes e as irregularidades (aoristos segundos, perfectos con reduplicación, verbos de tema supletivo) que o candidato percibe como «formas raras». Consello práctico: escribir sempre a mesma secuencia (verbo, tema, tempo, modo, voz, persoa, número) para non esquecer ningún trazo e para que a puntuación parcial sexa posible aínda que un elemento falle.