Quen escribiu isto: historiografía, oratoria ou filosofía
Na parte de literatura o candidato recibe tres fragmentos breves sen autor e debe asignar xénero, autor probable e obra, e despois responder unha cuestión de contexto (3 puntos en total). Fragmento A: «Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε...». Fragmento B: «ἐγὼ μὲν οὖν, ὦ ἄνδρες δικασταί, περὶ τούτων...», seguido dun relato en primeira persoa e dunha ringleira de probas. Fragmento C: «ἔστιν οὖν ἡ ἀρετὴ ἕξις...», con definicións e vocabulario técnico. O candidato escribe: «A = Tucídides, porque fala de historia; B = Demóstenes, porque é un discurso; C = Platón, porque define». Obtén 1 de 3 puntos. O corrector sinala que o candidato identifica contidos, non xéneros nin dialectos, e que confunde prosa técnica con diálogo filosófico.
1. Identifica os tres fragmentos e xustifica a atribución con trazos lingüísticos e de xénero, sinalando onde a evidencia é suficiente e onde é só probable.
Read the worked answer
A: Herodoto de Halicarnaso, Historias. O propio nome Ἡροδότου e Ἁλικαρνησσέος delimitan a autoría, e os trazos dialectais confírmano: ἱστορίης é xenitivo xónico por ἱστορίας, e ἀπόδεξις é a forma xónica de ἀπόδειξις. O prólogo anuncia a «exposición da investigación» e a utilidade de que os feitos non caian no esquecemento. Tucídides, en ático, abre con Θουκυδίδης Ἀθηναῖος ξυνέγραψε τὸν πόλεμον. B: xénero oratorio xudicial. A apóstrofe aos xuíces (ὦ ἄνδρες δικασταί), a narración en primeira persoa (διήγησις) e as partículas de transición (μὲν οὖν) son marcas de discurso ante tribunal. A autoría concreta é só probable: o estilo sinxelo e a narración miúda de feitos privados apuntan a Lisias; o período amplo e o tema político, a Demóstenes. Un só trazo non abonda. C: prosa filosófica técnica, máis probablemente Aristóteles (Ética a Nicómaco) que Platón: definición en terceira persoa, vocabulario técnico (ἕξις, μεσότης) e ausencia de diálogo, preguntas e mitos.
2. Que trazos distinguen a prosa histórica de Herodoto da de Tucídides, e por que non abonda dicir «fala de historia»?
Read the worked answer
Distínguense en dialecto, prólogo, método e estilo. Herodoto escribe en xónico e abre cunha ἀπόδεξις ἱστορίης, cun programa de conservación da memoria e de explicación das causas, incluíndo etnografía e relatos de informantes (λέγεται); a sintaxe é máis paratáctica e acumulativa. Tucídides escribe en ático, comeza con ξυνέγραψε e declara un método baseado na akribeia, coa cronoloxía por veráns e invernos, discursos reconstruídos e unha reflexión sobre a natureza humana (κτῆμα ἐς αἰεί). «Fala de historia» é un criterio de contido, non de autor: tanto unha como outra son historiografía, e dentro do xénero hai que discriminar por forma. Ademais, o mesmo contido pode aparecer en oratoria política (Demóstenes sobre Filipo) ou en biografía. A atribución correcta esixe combinar dialecto, fórmulas de apertura, vocabulario técnico e tipo de argumentación, e distinguir o que é proba (o xentilicio e o dialecto) do que é inferencia (o autor probable).
3. Situación histórica do fragmento A: que marco temporal e temático lle corresponde e que dúas precaucións metodolóxicas hai que tomar ao usalo como fonte?
Read the worked answer
O marco son as Guerras Médicas: a revolta xónica (499-494 a.C.), a expedición de Darío e a batalla de Maratón (490) e a invasión de Xerxes con Salamina (480) e Platea (479). Herodoto escribe en torno a mediados do século V, cando Atenas xa construíu o seu imperio, e a súa obra serve tamén para explicar por que gregos e persas chegaron ao conflito, cunha digresión etnográfica ampla sobre os pobos do imperio. Dúas precaucións: primeira, a información procede en boa parte de fontes orais e de informantes locais, con sesgos probables (simpatía ateniense, trato favorable a Delfos, cifras magnificadas, discursos compostos polo autor), polo que non se pode ler como acta notarial; segunda, non se debe confundir o relato das causas coas causas económicas e políticas que a historiografía moderna reconstrúe con outras fontes (epigrafía, arqueoloxía). O propio autor sinala ás veces a súa incerteza, e ese recoñecemento é parte do seu valor.