Basque PAU Latin II flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Ablativus absolutus

Ablatiboan doan izena eta partizipioa (edo izenordaina) elkartzen dituen konstrukzioa da; perpaus nagusiarekiko subjektu propioa du eta euskaraz mendeko perpaus gisa itzultzen da.

Accusativus cum infinitivo

Aditz jakin batzuen ondoren agertzen den egitura da: subjektua akusatiboan eta aditza infinitiboan. Euskaraz '-(e)la' mendeko perpausarekin ematen da.

Consecutio temporum

Mendeko perpauseko aditzaren denbora nagusiaren denboraren arabera hautatzeko araua da; iraganeko nagusiarekin imperfectoa edo pluskuanperfektua erabiltzen da.

Deponente aditzak

Forma pasiboa baina esanahi aktiboa duten aditzak dira, hala nola loqui, sequi, uti. Perfektuan partizipioaren forma aktiboa erabiltzen dute.

Gerundiboa

Aditzaren etorkizuneko partizipio pasiboa da (-ndus, -nda, -ndum). Beharrezkoa, helburua edo etorkizuneko pasiboa adierazteko erabiltzen da, eta aditzarekin batera perifrastikoa osatzen du.

Hexametro daktilikoa

Sei oin daktilikoz osatutako bertsoa da; oin bakoitza daktiloa (- ∪ ∪) edo espondeoa (- -) izan daiteke, bosgarren oina ia beti daktiloa delarik. Epika eta satira klasikoan erabilia.

Pentemimera

Hexametro daktilikoaren hirugarren oinaren ondorengo zesura da, oinaren bigarren silabaren ondoren kokatua. Virgiliok maiz erabiltzen du etenaldi nagusi gisa.

Stemma codicum

Testu baten lekukoen arteko harremanak adierazten dituen zuhaitz-diagrama da; testu-kritikan arketipoaren eta kopia-familien arteko mendekotasuna irudikatzeko erabiltzen da.

Editio princeps

Obra baten lehen inprimatutako edizioa da, XV. mendetik aurrera agertzen dena. Testuaren transmisioan mugarria da, kodexen tradizioaren ondoren.

Cultismo eta hitz patrimoniala

Cultismoa latinetik zuzenean hartutako hitza da, bilakaera fonetiko handirik gabe; hitz patrimoniala, berriz, hizkuntzaren bilakaera historikoan eraldatuta iraun duena da.

Polisemia latindarra

Hitz berak testuinguruaren arabera esanahi desberdinak hartzeko gaitasuna da; adibidez, res 'gauza', 'kontua' edo 'egoera' izan daiteke. Itzulpenean testuinguruak erabakitzen du balioa.

Erro latindarra dic-

'Esan' adierazten duen erroa da; hortik datoz dicere, dictare, dictator, dictio eta gaztelaniazko 'decir', 'dicción'. Hitz kultu askoren oinarria da.

Ut helburuzkoa

Helburua adierazteko mendeko perpausa sartzen duen partikula da, subjuntiboarekin; ezeztatzean 'ne' erabiltzen da. Euskaraz '-(e)lako' edo '-(e)ko' helburuzko perpausarekin itzultzen da.

Cum historicum

Iraganeko kontakizunean 'cum' partikulak subjuntiboarekin denbora, kausa edo kontzesioa adieraz dezake. Testuinguruak zehazten du balioa, eta euskaraz '-(e)nean' edo '-(e)lako' eman ohi da.

Nominativus cum infinitivo

Aditz pasiboekin edo inpertsonalekin agertzen den egitura da: subjektua nominatiboan eta aditza infinitiboan. Euskaraz mendeko perpaus gisa itzultzen da.

Supinoa

Aditzaren erroan oinarritutako izen-forma da: -um amaiera helburua adierazteko (ad + akusatiboa) eta -u amaiera ablatibo gisa. Erabilera mugatua du klasikoetan.

Catulo eta lirika neoterikoa

K.a. I. mendeko poeta erromatarra da, neoterikoen mugimendukoa. Lesbia-ri eskainitako poemek hizkera intimoa eta mitologia uztartzen dituzte, elegia eta lirika generoen eraginpean.

Eneida

Virgiliok Augustoren garaian idatzitako epika-poema da, Eneasen bidaia eta Erromaren jatorri mitikoa kontatzen dituena. Hexametro daktilikoan idatzita dago eta epika klasikoaren eredua da.

Zesarren Commentarii

Julio Zesarrek idatzitako gerra-kronikak dira, Galliako gerrei buruzkoak. Estilo soila eta hirugarren pertsonako kontakizuna erabiltzen ditu, propaganda-elementuekin batera.

Zizeronen epistolarioa

Zizeronen gutun-bilduma da, Ad Atticum, Ad familiares eta beste batzuk biltzen dituena. Hizkera arrunta eta garaiko bizitza politikoa erakusten ditu, estilo klasiko landuaz gain.

Karolingiar berrikuntza

VIII-IX. mendeetan Karlomagnoren gorteak bultzatutako kultura-berrikuntza da; testu klasikoen kopiaketa eta scriptoria monastikoen lana bultzatu zituen. Latinaren transmisiorako funtsezkoa.

Hiperbaton

Hitz-ordena arrunta hausten duen figura erretorikoa da, osagai elkartuak elkarrengandik urrunduz. Latinezko bertsoan maiz erabiltzen da enfasia eta erritmoa lortzeko.

Kasu-funtzioa

Izenaren kasu-amaierak perpausean duen funtzio sintaktikoa adierazten du: nominatiboa subjektua, akusatiboa objektua, datiboa zeharkako objektua, ablatiboa tresna edo lekua.

Faveo + datiboa

'Lagundu, alde egin' esanahia duen aditza da, eta datiboarekin eraikitzen da. Erregimen berezia duten aditzen adibidea da, hiztegian kasua egiaztatzea beharrezkoa delarik.

Utor + ablatiboa

'Erabili' esanahia duen aditz deponentea da, eta ablatiboarekin eraikitzen da. Erregimen kasuala memorizatu beharreko adibide klasikoa da.

In + ablatiboa

Lekua adierazteko erabiltzen da, 'non' galderari erantzunez (in urbe, in foro). Mugimendua adierazteko, berriz, 'in' + akusatiboa erabiltzen da.

Aditz irregularrak

esse, posse, velle, nolle, malle, ferre eta ire bezalako aditzak dira; konjugazio-erroa aldatu egiten dute eta forma bereziak dituzte. Memorizazioa funtsezkoa da.

Perfektu pasiboa

Partizipio perfektuaz eta esse aditzaz osatzen da (amatus sum, amatus est). Ekintza amaitua jasaten duen subjektua adierazten du, eta komunztadura partizipioarekin egiten da.

Izenordain erlatiboa

Qui, quae, quod formekin adierazten da; aurrekariarekin komunztatzen du generoan eta zenbakian, baina kasua mendeko perpauseko funtzioaren araberakoa da.

Plauto eta komedia

K.a. III-II. mendeetako komediografo erromatarra da. Bere obrek greziar ereduak egokitzen dituzte, hizkera bizia eta pertsonaia estereotipatuak erabiliz, hala nola 'miles gloriosus'.

Silaba-kantitatea

Silaba luzea da bokala luzea denean edo posizioz kontsonante baten ondoren; laburra bestela. Kopuruak hexametroaren erritmoa eta oinak zehazten ditu.

Testu-kritikaren aparatua

Edizio kritikoan oinarrizko testuaren azpian ematen den informazioa da: lekukoen irakurketa-aldaerak, hutsuneak eta editorearen zuzenketak. Testuaren transmisioa dokumentatzen du.