Ceist gan choinne i bplé grúpa an CBA
Tá tú i mbliain 2 agus tá CBA 1 á chríochnú agat i nGaeilge. Tá plé trí nóiméad le déanamh ag do ghrúpa ceathrar ar an téama ‘An teicneolaíocht agus an óige’. D'aontaigh sibh roimh ré go labhródh gach duine ar feadh 40–45 soicind agus go gcuirfeadh an chéad duine eile ceist leanúnach. Tá do chuid féin ráite agat - mhol tú teorainn a chur le húsáid na bhfón póca sa scoil - nuair a deir Siún go tobann: ‘Ach cad faoi na daltaí nach bhfuil aon idirlíon acu sa bhaile? Nach mbeadh sé sin éagórach?’ Ní raibh aon fhreagra ullmhaithe agat, tá an taifeadadh ag rith, agus níl ach timpeall 30 soicind fágtha sa phlé. Deir do mhúinteoir níos déanaí go dteastaíonn teanga leanúnach uait - nach leor freagraí gearra aonfhocail chun marc maith a fháil sa chuid seo den mheasúnú.
1. Tá 30 soicind fágtha agus ceist Siún fós gan freagra. Scríobh an méid a déarfá ó bhéal agus mínigh cén fáth a roghnaigh tú an cur chuige sin.
Read the worked answer
Ná fan ina dtost agus ná tabhair freagra aonfhocail. Seo cur chuige trí chéim a oibríonn faoi bhrú ama:
1. Soiléirigh an cheist (2–3 soicind). ‘An bhfuil tú ag caint faoi dhaltaí nach bhfuil idirlíon acu sa bhaile?’ Tugann sé sin smaoineamh duit agus taispeánann sé go bhfuil tú ag éisteacht.
2. Aithin an dá thaobh. ‘Tuigim an pointe - bheadh sé éagórach dá mbeadh obair bhaile ag brath ar an idirlíon amháin.’
3. Tabhair réiteach le sampla. ‘Mar sin mholfainn go mbeadh na tascanna ar fáil ar pháipéar freisin, nó go ndéanfaí cuid acu sa rang. Bheadh sé sin níos cothroime.’
An fáth: ní bhronntar marcanna as abairtí fada casta a bhfuil botúin iontu, ach as cumarsáid shoiléir. Freagra a bhfuil struchtúr air (soiléiriú → aitheantas → réiteach) is fearr ná freagra fada gan treo. Bain úsáid as ceangaltóirí: ‘ar an gcéad dul síos’, ‘os a choinne sin’, ‘mar sin’. Agus cuir críoch leis: ‘Sin é mo thuairim, ach tuigim go bhfuil tuairimí eile ann.’
2. Dúirt Siún ‘Tig liom’ níos luaithe sa phlé. Conas a láimhseálann tú foirm chanúintiúil mar sin i measúnú béil - agus cén fáth nach ceart í a cheartú?
Read the worked answer
Tá ‘Tig liom’ go hiomlán ceart i gcanúint Uladh - is ionann í agus ‘Is féidir liom’ sa chaighdeán. Ní cheartófá í le linn an phlé ar chor ar bith.
- Cruinneas: is foirm chanúintiúil í atá sa teanga; ní botún í.
- Cumarsáid: breathnaítear ar an méid is féidir leat a rá, ní ar an mhéid a mheaitseálann caighdeán amháin.
- Sreabhadh an phlé: má cheartaíonn tú do chomhghleacaí go poiblí, cuireann sé isteach ar an sreabhadh agus ar an muinín.
An rud a dhéanfá: d'fhanfá le do fhoirm féin (‘Is féidir liom’) mura bhfuil tú cinnte faoin bhfoirm chanúintiúil, mar is é an meascadh leathfhoghlaimithe is cúis le botúin. Dá mbeifeá ag foghlaim na canúna sin go córasach, bheadh ‘Tig liom’ go maith mar chruthúnas ar raon teanga. Tabhair faoi deara freisin go mbíonn foirm cheisteach agus fhoirm dhiúltach ar leith ag baint le gach leagan - ní leor an focal amháin a athrú gan an chomhréir a fhoghlaim.
3. Cad a dhéanfá dá dtitfeadh do chuid smaointe go hiomlán agus tú ag caint sa phlé? Tabhair dhá straitéis a bheadh oiriúnach agus mínigh iad.
Read the worked answer
Titeann smaointe le gach duine; an rud a mheastar is ea conas a thagann tú amach as.
Straitéis 1 - Fill ar an téama. Abair rud éigin ar nós: ‘Bhuel, an rud is tábhachtaí, dar liom, ná...’ agus tosaigh arís ón bpointe is simplí. Ní gá an smaoineamh is cliste a bheith agat; gá an smaoineamh is soiléire a bheith agat.
Straitéis 2 - Iompaigh an cheist ar an ngrúpa. ‘Cad a cheapann sibhse faoi sin?’ Faigheann tú 10 soicind chun smaoineamh, coinníonn tú an comhrá beo, agus taispeánann tú scil chumarsáide - ní hé an duine is airde a labhraíonn is fearr a mheasann siad, ach an duine a choinníonn an plé ag imeacht.
Seachain an dá rud seo: stopadh i lár abairte gan focal, agus ‘Níl a fhios agam’ a rá mar fhreagra iomlán. Is féidir leat ‘Níl mé cinnte faoi sin’ a rá, ach caithfidh rud éigin eile teacht ina dhiaidh.