JC Irish T1 flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Cluastuiscint

An chuid den mheasúnú ina n-éistear le téacsanna Gaeilge agus ina bhfreagraítear ceisteanna fúthu; tástáiltear tuiscint ar mhionsonraí, ar mheon agus ar chuspóir an chainteora.

Measúnú ó bhéal

Measúnú ar labhairt an dalta: fuaimniú, stór focal, cruinneas gramadaí, líofacht agus cumas cumarsáide i gcomhthéacsanna éagsúla.

Líofacht

An cumas labhairt gan stadanna mínádúrtha; tomhaistear í trí luas cainte, trí shruth na habairte agus trí easpa briseadh rómhinic.

Tuairim a chur in iúl

Úsáid 'Ceapaim go…', 'Is dóigh liom go…', 'Dar liom…'; tar éis 'go' cuirtear urú ar an mbriathar a leanas.

Easaontú béasach

Leaganacha ar nós 'Ní aontaím go hiomlán', 'Ar an taobh eile de', 'Tuigim é sin ach…'; cloíonn siad le plé sibhialta sa seomra ranga.

Briathra cainte

Briathra a léiríonn cad a dúirt nó a rinne cainteoir: mhínigh, d'áitigh, mhol, cheistigh, d'aontaigh, dhiúltaigh, d'fhiafraigh.

Comhthéacs téacs éisteachta

An chéad abairt nó dhó de théacs a insíonn cé atá ag caint, le cé agus cén fáth; cabhraíonn sé le freagraí a réamh-mheas.

Freagra leathnaithe

Freagra níos faide ná 'tá' nó 'níl', ina gcuirtear cúis nó sampla leis: 'Tá, mar is breá liom ceol traidisiúnta.'

Téama

An smaoineamh lárnach a ritheann trí théacs ar fad, mar shampla an eisimirce nó an chairdeas; ní hionann é agus plota an scéil.

Meafar

Comparáid dhíreach gan 'mar': 'Tá an chathair ina dufair.' Aistrítear tréithe an dara rud chuig an gcéad rud gan iad a nascadh le 'mar'.

Samhail

Comparáid a úsáideann 'mar' nó 'cosúil le': 'Tá a gruaig mar ór.' Coinnítear an dá rud ar leith sa chomparáid.

Plota

Sraith imeachtaí an scéil in ord: tús, fadhb, buaicphointe agus réiteach; ní ionann é agus téama ná teachtaireacht an téacs.

Carachtar

Duine nó neach a bhfuil ról aige sa scéal; nochtar é trí ghníomhartha, trí chaint agus trí thuairimí na gcarachtar eile.

Ceannteideal

Teideal mórthaibhseach thuas ar alt nó ar fhógra; is minic é i gcló trom agus tugann sé phríomhtheachtaireacht an téacs.

Tátal a bhaint

Tuiscint nach bhfuil ráite go díreach sa téacs; tacaítear leis le fianaise agus le comharthaí ar nós 'is cosúil go' nó 'b'fhéidir'.

Scimeáil

Léitheoireacht ghasta chun an bhrí ghinearálta a fháil; féachtar ar cheannteidil, ar an gcéad abairt agus ar fhocail thábhachtacha.

Litir fhoirmiúil

Seoladh agus dáta, 'A Chara' nó 'A Bhainisteoir', comhlacht soiléir, críoch 'Is mise, le meas', agus síniú an údair.

Líne ábhair

An teachtaireacht ghearr ag barr ríomhphoist a insíonn an t-ábhar; ceaptha le bheith gearr, soiléir agus díreach.

Alt nuachta

Tosaíonn le ceannteideal agus le mír a fhreagraíonn cé, cad, cá, cathain; tagann na sonraí is lú tábhacht níos déanaí san alt.

Naisc idir mhíreanna

Focail ar nós 'ar dtús', 'ina dhiaidh sin', 'áfach', 'mar sin', 'ar deireadh' a threoraíonn an léitheoir tríd an téacs.

Aiste

Réamhrá, trí nó ceithre mhír forbartha agus conclúid; pléitear aon smaoineamh amháin i ngach mír chun an argóint a shoiléiriú.

Clásal coinníollach

'Má' + séimhiú ('Má thagann sé') don choinníoll réadúil; 'dá' + urú ('Dá dtagann sé') don choinníoll neamhréadúil.

Dialann

Cuntas pearsanta scríofa ó lá go lá; úsáidtear an chéad phearsa agus stíl níos neamhfhoirmiúla ná i litir oifigiúil.

Cló foirmiúil agus neamhfhoirmiúil

Foirmiúil: sibh, daoibh, agaibh, 'Is mise, le meas'. Neamhfhoirmiúil: tú, duit, agat, 'Slán go fóill'. Ná measc iad.

An chopail 'is'

Úsáidtear 'is' chun aicme nó céannacht a chur in iúl: 'Is múinteoir í', 'Is mise Cian'. Ní úsáidtear 'tá' sa chás seo.

An aimsir chaite

Cuirtear séimhiú ar an gcéad chonsan ('chuir'), 'd'' roimh ghuta ('d'ól'), agus 'níor' nó 'ar' sa cheist.

An aimsir fháistineach

Críochnaíonn an briathar le -fidh nó -faidh ('cuirfidh', 'déanfaidh'); 'an' + urú sa cheist, 'ní' + séimhiú san fhreagra.

An modh coinníollach

Críochnaíonn sé le -feadh nó -fadh ('chuirfeadh', 'dhéanfadh'); úsáidtear é chun hipitéis nó múinte a chur in iúl.

An briathar saor

Foirm gan ainmní shonrach: 'cuirtear' (láithreach), 'cuireadh' (caite), 'cuirfear' (faistineach), 'chuirtí' (gnáthchaite). Úsáidtear é nuair nach bhfuil an gníomhaí ar eolas.

An tuiseal ginideach

An fhoirm a úsáidtear tar éis ainmfhocail eile nó réamhfhocail: 'doras an tí', 'obair an fhir', 'na gcarr'.

Réamhfhocal + forainm

Cumaisc: ag + mé = agam; le + tú = leat; ar + sé = air; do + sí = di. Liosta: agam, agat, aige, aici, againn, agaibh, acu.

An clásal coibhneasta

'a' + séimhiú sa chlásal díreach ('an fear a bhí ann'); 'a' + urú sa chlásal indíreach ('an áit a bhfuil sé').